دانشگاه تبریز جغرافیا و برنامه‌ریزی 2008-8078 30 97 2026 10 23 "Investigation of the Correlation between Atmospheric Climatic Elements Affecting the Temporal Dispersion of Methane (CH4) Pollution in Mazandaran Province" بررسی میزان همبستگی عناصراقلیمی جوی مؤثر بر پراکندگی زمانی آلاینده متان (CH4) در استان مازندران 20353 10.22034/gp.2025.67467.3409 FA علی اصغر شیرزاد دانشگاه تبریز دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی علی محمد خورشید دوست دانشگاه تبریز اذربایجان ایران سعید جهانبخش اصل دانشگاه تبریز تبریز ایران Journal Article 2025 05 31 Mazandaran Province, due to its unique climatic conditions and extensive agricultural and industrial activities, is considered one of the potential hotspots for methane (CH₄) emissions in Iran. This study aims to examine the correlation between various atmospheric climatic elements—including temperature, relative humidity, wind speed and direction, precipitation, and air pressure—and the temporal distribution of methane pollution in the province. To achieve this, Sentinel-5P satellite data and meteorological observations from regional stations were collected and analyzed over the period from 2018 to 2024. Pearson correlation and multiple regression methods were employed to assess the relationships among variables. The linear trend analysis of methane concentrations from 2019 to 2024 across different cities in Mazandaran revealed a general upward trend in methane levels, indicating a gradual increase over time. The findings highlight that climatic factors such as aerosols, temperature, and solar radiation play a central role in the variation of atmospheric methane concentrations, whereas parameters like wind speed, atmospheric pressure, and heat flux exert relatively minor influences. Moreover, results from the multivariate regression analysis identified aerosols, longwave radiation, and wind as significant predictors of methane concentrations in the province. These insights can contribute to identifying spatial and temporal patterns of methane distribution and support the development of strategic management approaches aimed at reducing methane emissions in Mazandaran Province. استان مازندران به دلیل ویژگی‌های خاص اقلیمی و فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی، از مناطق مستعد برای انتشار گاز متان (CH₄) در کشور ایران محسوب می‌شود. هدف از این پژوهش، بررسی میزان همبستگی عناصر اقلیمی جوی شامل دما، رطوبت نسبی، سرعت و جهت باد، بارندگی و فشار هوا با پراکندگی زمانی آلاینده متان در این استان است. در این راستا، داده‌های ماهواره‌ای Sentinel-5P و اطلاعات هواشناسی ایستگاه‌های منطقه طی بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ جمع‌آوری و تحلیل گردید. روش‌های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه جهت سنجش روابط بین متغیرها به کار گرفته شد. نتایج تحلیل روند گاز متان و همچنین تحلیل‌های آماری مبتنی بر مدل خطی (Linear Trend Model) در بازه زمانی 2018 تا 2024 برای شهرهای مختلف استان مازندران نشان‌دهنده روند صعودی در غلظت گاز متان در تمامی مناطق مورد مطالعه و افزایش تدریجی غلظت گاز متان در طی زمان است. نتایج این پژوهش تأکید می‌کند که عناصر اقلیمی نظیر آئروسل‌ها، دما و تابش خورشید نقش اصلی را در افزایش یا کاهش غلظت گاز متان در جو ایفا می‌کنند، در حالی که پارامترهای دیگری مانند سرعت باد، فشار و شار حرارتی تأثیرات کم‌اهمیت‌تری دارند. همچنین نتیجه نهایی تحلیل رگرسیون چندمتغیره نشان داد که در میان متغیرهای اقلیمی بررسی‌شده، آئروسل‌ها، تابش موج بلند و باد به‌طور معناداری بر غلظت گاز متان در استان مازندران تأثیرگذار هستند. نتایج این پژوهش می‌تواند در شناسایی الگوهای زمانی و مکانی پراکندگی متان و تدوین راهکارهای مدیریتی برای کاهش انتشار این گاز در سطح استان مازندران نقش مؤثری ایفا نماید.