ساختارشناسی بارفروشان سیار میوه در ساختار اقتصادی و کالبدی شهر (وانت‌بارهای سیار میوه شهر زنجان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه آموزش جغرافیا دانشگاه فرهنگیان تهران، ایران

2 استادیار گروه مهندسی صنایع دانشگاه زنجان، زنجان

10.22034/gp.2025.64171.3317

چکیده

مقیاس شهری اقتصاد غیررسمی به‌عنوان اقتصاد ناگزیر پذیرش شده در ساختار اقتصادی است. این اقتصاد باوجود ایجاد چالش‌ها و مسائل شهری ناشی از ضعف نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، دارای ظرفیت‌های بسیار متعددی است. هدف این پژوهش شناخت ساختار این نوع اقتصاد در نظام کالبدی و اقتصادی شهر است تا بتواند راهنمایی برای تدوین نوع مداخله و ساماندهی آنان باشد. پژوهش حاضر از نوع پژوهش‌های کیفی مبتنی بر روش استقرایی است که به شیوه پدیدارشناسانه به مطالعه زمینه بنیاد اثرات اقتصاد غیررسمی بارفروشان در ساختار اقتصادی و اجتماعی فضای شهر پرداخته است. گردآوری داده ها با استفاده از ابزار مصاحبه نیمه ساختار یافته و مشاهده در حجم نمونه 75 بارفروش میوه شهر زنجان بوده است. داده‌های گردآوری شده کدگذاری باز، محوری و انتخابی شده و مقوله‌ها و مفاهیم و ضریب تکرارپذیری آنان استخراج گردید. در نهایت مدل پارادایمی حاصل از شرایط علی، زمینه‌ای، میانجی و راهبردی تفسیر و پیامدهای حاصل از آن تبیین شد. مدل پارادایمی حاصل از مفاهیم، مقوله هاو شرایط ذکر شده نشان می‌دهد: بارفروشان میوه تمرکز فعالیتی خود را معطوف به استقرار در فاصله کارکردی بین سکونت و کار و معابر اصلی نموده‌اند.استقرار در معابر اصلی، فضای بایر پیرامون(با امکان پارک حاشیه‌ای) در مکان گزینی بارفروشان اثرگذار بوده و فضای موردنظر نقش بارانداز برای وسایل، ابزار کار دارد. بهداشت محیط، ایمنی تردد، امنیت فضا در کنار کنترل بازار، معیشت خانواده و ساماندهی مهم‌ترین مقوله‌های ساختاری بارفروشان بوده است. مطالعه شرایط پیامدی در مدل پارادایمی نشان می‌دهد رهاشدگی، عدم توجه مدیریت شهری، برخورد قهری، ضعف برنامه‌ها توسعه شهری موانع پیامدی بارفروشان و ظرفیت تمایل به مشارکت و ساماندهی پیامدهای فعال بارفروشان میوه شهر زنجان می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Structural analysis of fruit vendors in the economic and physical structure of the city (fruit trucks in Zanjan city)

نویسندگان [English]

  • alireza Daviran 1
  • Sima ghayebloo 2
1 geography education department o f farhangian university
2 Assistant Professor, Department of Industrial Engineering, Zanjan University, Zanjan
چکیده [English]

The urban scale of the informal economy as an economy is inevitably accepted in the economic structure. Despite creating challenges and urban issues caused by the weakness of the urban planning and management system, this economy has many capacities. The purpose of this research is to know the structure of this type of economy in the physical and economic system of the city so that it can be a guide for formulating the type of intervention and organizing them. The research method is an inductive-interpretive method based on the database model, which was conducted using interview and observation tools in a sample size of 75 fruit sellers in Zanjan city. The collected data were open, central and selective coding, and the categories and concepts and their repeatability coefficient were extracted. Finally, the paradigmatic model resulting from causal, contextual, mediating and strategic conditions was interpreted and its consequences were explained. The paradigmatic model resulting from the mentioned concepts, categories and conditions shows: fruit vendors have focused their activities on establishing a functional distance between residence and work and main roads. The location of the vendors is effective and the space in question has the role of a dock for equipment and work tools. Environmental health, traffic safety, space security, along with market control, family livelihood and organization have been the most important structural categories of freight sellers. The study of the consequent conditions in the paradigm model shows that abandonment, lack of attention of urban management, coercive action, weakness of urban development programs are the consequential obstacles of fruit vendors and the capacity to participate and organize the active consequences of fruit vendors in Zanjan city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban space
  • microeconomics
  • fruit sellers
  • Zanjan

هدف: مقیاس شهری اقتصاد غیررسمی به‌عنوان اقتصاد ناگزیر پذیرش شده در ساختار اقتصادی است. این اقتصاد باوجود ایجاد چالش‌ها و مسائل شهری ناشی از ضعف نظام برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، دارای ظرفیت‌های بسیار متعددی است. هدف این پژوهش شناخت ساختار این نوع اقتصاد در نظام کالبدی و اقتصادی شهر است تا بتواند راهنمایی برای تدوین نوع مداخله و ساماندهی آنان باشد.

روش پژوهش:  پژوهش حاضر از نوع پژوهش‌های کیفی مبتنی بر روش استقرایی است که به شیوه پدیدارشناسانه به مطالعه زمینه بنیاد اثرات اقتصاد غیررسمی بارفروشان در ساختار اقتصادی و اجتماعی فضای شهر پرداخته است. گردآوری داده‌ها با استفاده از ابزار مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مشاهده در حجم نمونه 75 بارفروش میوه شهر زنجان بوده است. داده‌های گردآوری شده کدگذاری باز، محوری و انتخابی شده و مقوله‌ها و مفاهیم و ضریب تکرارپذیری آنان استخراج گردید. در نهایت مدل پارادایمی حاصل از شرایط علی، زمینه‌ای، میانجی و راهبردی تفسیر و پیامدهای حاصل از آن تبیین شد.

یافته ها: مدل پارادایمی حاصل از مفاهیم، مقوله هاو شرایط ذکر شده نشان می‌دهد: بارفروشان میوه تمرکز فعالیتی خود را معطوف به استقرار در فاصله کارکردی بین سکونت و کار و معابر اصلی نموده‌اند. استقرار در معابر اصلی، فضای بایر پیرامون (با امکان پارک حاشیه‌ای) در مکان گزینی بارفروشان اثرگذار بوده و فضای موردنظر نقش بارانداز برای وسایل، ابزار کار دارد. بهداشت محیط، ایمنی تردد، امنیت فضا در کنار کنترل بازار، معیشت خانواده و ساماندهی مهم‌ترین مقوله‌های ساختاری بارفروشان بوده است.

نتیجه گیری: مطالعه شرایط پیامدی در مدل پارادایمی نشان می‌دهد رهاشدگی، عدم توجه مدیریت شهری، برخورد قهری، ضعف برنامه‌ها توسعه شهری موانع پیامدی بارفروشان و ظرفیت تمایل به مشارکت و ساماندهی پیامدهای فعال بارفروشان میوه شهر زنجان می‌باشد.  

استراوس، انسلم و کوربین، جولیت. (1392). مبانی پژوهش کیفی. ترجمه: ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
ایراندوست، کیومرث؛ خلیقی، نینا؛ خبیری، سمانه و آسیایی، آرین. (1401). شناسایی ابعاد اثرگذار همه‌گیری کوید 19 بر کسب‌وکار دست‌فروشان شهر کرمانشاه. اقتصاد و برنامه ریزی شهری، 3(1)، 103-89.
بهرامی،رحمت. (1402). شناسایی عوامل آلودگی محیط زیست سکونتگاههای روستاییاستان کردستانو تاثیر آن بر سالمت روستاییان.نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی،27(84)،1-9. https://doi.org/10.22034/gp.2023.14858
دویران، اسماعیل. (1403). اثر کارکردی مصرف فضاهای مرکز شهر بر سرمایه اجتماعی (مطالعۀ موردی: بافت مرکزی شهر زنجان. فضای شهری و حیات اجتماعی،3(9)، 79-62. . doi: 10. 2034/jprd.2024.62569.1106
دویران، علیرضا و غایب لو، سیما. (1403). بررسی تجدید حیات صنایع‌دستی در اقتصاد محلی شهری (مطالعه موردی: خیابان مسگرهای شهر زنجان). اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 3(5)،122-106. doi: 10. 2034/uep.2024.472013.1526
دهقانان، حامد، افجه، سیدعلی اکبر، سلطانی، مرتضی، و جواهری زاده، ابراهیم. (1397). مدل داده‌بنیاد از فرایند مدیریت استعداد. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 10(4 (پیاپی 34))، 100-75. Doi: 20.1001.1.82548002.1397.10.4.8.7
رجبی, سجاد , ولی زاده, رضا , ستارزاده, داریوش , پناهی, علی و محبوبی, قربان . (1400). تحلیل پراکنش فضایی خدمات عمومی شهری از دیدگاه عدالت اجتماعی در ساختار فضایی کلان‌شهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 25(78)، 177-159.  https://doi.org/10.22034/gp.2021.43357.2752
رضایی، ناهید و نجاری نابی، رعنا. (1403). مروری بر تجربیات بین‌المللی ساماندهی دست‌فروشان با تأکید بر نقش دست‌فروشی در منظر شهری. اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 1(5)، 170-154. https://doi.org/10.22034/uep.2024.451998.1476
رمضانی فرخد، احمد؛ اکبری، حسین؛ فولادیان، مجید و موسایی، میثم. (1400). فهم ابعاد جامعه‌شناختی اقتصاد غیررسمی در حاشیۀ شهر مشهد: (مطالعۀ موردی محلۀ قلعه‌خیابان مشهد). علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 18(2)،227-266. ،   doi: 10.22067/social.2022.72848.1091
عبدلی،اصغر ؛ محمدی، جمال و ابراهیمی،رضا . (1393). تحلیلی بر میزان احساس امنیت اجتماعی گردشگران شهری (مطالعه موردی: گردشگران داخلی شهر اصفهان. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 18(50)، 257-235.
شکویی، حسین. (1383). دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری. جلد اول، چاپ هشتم، انتشارات سمت: تهران.
صادقی، مظفر؛ بافرانی، جمال؛ مهدوی، پروانه و غلامرضایی، زهرا. (1399). بررسی و ساماندهی فضایی دستفروشان منطقۀ 10 شهر تهران با تأکید بر نواحی مسئله‌دار. اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 1(1)، 47-36، doi: 10. 2034/UE.2020.09.04.
طاهری بنچناری، رویا؛ آقاجانی مرساء، حسین و کلدی، علیرضا. (1397). واکاوی پدیده طلاق، ریشه‌ها و پیامدها در شهر تهران1395. بررسی مسائل اجتماعی ایران،9(2)، 164-139. . doi: 10.22059/ijsp.2018.68623
ظفری، داریوش؛ صدر موسوی، میر ستار و پورمحمدی، محمدرضا). 1397). بررسی جایگاه شاغلان بخش غیررسمی در پایداری اقتصاد شهری (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر تبریز). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 50(3)، 659-645.
  doi: 10.22059/jhgr.2017.202799.1007195
فرهنگی، علی اکبر، سعیدآبادی، محمدرضا، و آقایان، سمیه. (1399). تسهیم دانش در شبکه‌های اجتماعی ارائه مدل پارادایمی بر اساس نظریه گراندد تئوری (Grounded Theory). مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 16(59)، 155-185. 10. 2034/uep.2024.451998.1476
محسنی تبریزی، علیرضا (1395). روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری. تهران: نشر اطلاعات
مرصوصی، نفیسه و صالحی فرد، محمد. (1386). مدیریت شهری و بخش غیررسمی (مطالعه موردی: وانت‌بارهای عرضه کننده میوه و تره‌بار کلان شهر مشهد). جغرافیا، 5(12-13)، 67-98.
ویسیان، محمد، موسوی، میرنجف، ربانی، طاها، و احمدتوزه، واحد. (1394). تحلیلی بر وضعیت شاغلان بخش اقتصاد غیررسمی (مطالعه موردی: شهر قروه). جغرافیا و توسعه فضای شهری، 2(1 (پیاپی 2))، 111-123.