بررسی رابطه بین طراحی محیط شهری، کیفیت محیطی و روان‌شناختی فردی با بروز رفتارهای وندالیستی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، ایران

2 استاد گروه برنامه‌ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/gp.2023.55551.3107

چکیده

متاسفانه بسیاری از هشدار هایی که در رابطه با وندالیسم داده شده بود، نادیده گرفته شد و اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه است. در سرتاسر جهان می توان شاهد ازادی تبعیض،خشونت و تعصبی بود که به واسطه پیدایش سیاست های نفرت و تفرقه پراکنی،نارضایتی های عمیق و تجربه طولانی طردشدگی و خشونت علیه جمعیت،عادی سازی بی عدالتی های روزانه و عدم پاسخگویی و... برانگیخته شده است همچنین الگوهایی هست که نشان می دهد شرایط خاصی بیش تر مستعد فوران هستند مکان هایی که در ان ها خیزش رخ می دهد، افرادی که در خیزش ها شرکت می کنند و اتفاقاتی که این افراد را تحریک می کنند و اقداماتی که انجام می دهند در اکثر کشور های جهان ویژگی های مشابهی دارند که برامده از دلایل در هم تنیده اقتصادی،اجتماعی،سیاسی،فرهنگی و... هستند لذا هدف تحقیق بررسی رابطه بین طراحی محیط شهری، کیفیت محیطی و روان‌شناختی فردی با بروز رفتارهای وندالیستی بود. تحقیق از نوع روش‌های پیمایشی بود. جامعه آماری شامل کل جمعیت مناطق ده‌گانه شهر تبریز به تعداد 1584855 نفر بود. حجم نمونه 384 عدد برآورد شد که 400 نفر در نظر گرفته شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای انجام شد. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه محقق‌ساخته بر مبنای طیف لیکرت 5 درجه‌ای استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه به روش همزمان استفاده شد. محاسبات در نرم‌افزارspss نسخه 18 انجام شد. نتایج نشان داد که بین روان‌شناختی فردی، کیفیت محیطی و طراحی محیط شهری با رفتارهای وندالیستی رابطه مثبت معنی‌داری وجود دارد (05/0 > p). این متغیرها در مجموع توانستند 55 درصد از تغییرات رفتارهای وندالیستی را تبیین نمایند

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the relationship between urban environment design, environmental quality and individual psychology with the occurrence of vandalistic behaviors

نویسندگان [English]

  • Vahid Hosseinhaghi 1
  • Shahrivar Roostaei 2
  • Akbar AsghariZamani 2
1 PhD student of Geography and urban planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz , Tabriz.Iran
2 Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Unfortunately, many of the warnings that were given regarding vandalism were ignored and now more than ever they need attention. Therefore, based on this, the aim of the research was to examine the relationship between the design of the urban environment, environmental and psychological quality of an individual with the occurrence of vandalistic behaviors. The results showed that there is a significant positive relationship between individual psychology, environmental quality and urban environment design with vandalistic behaviors (p < 0.05). These variables were able to explain 55% of the changes in vandalistic behaviors.
Unfortunately, many of the warnings that were given regarding vandalism were ignored and now more than ever they need attention. Therefore, based on this, the aim of the research was to examine the relationship between the design of the urban environment, environmental and psychological quality of an individual with the occurrence of vandalistic behaviors. The results showed that there is a significant positive relationship between individual psychology, environmental quality and urban environment design with vandalistic behaviors (p < 0.05). These variables were able to explain 55% of the changes in vandalistic behaviors

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vandalism
  • urban environment design
  • environmental quality
  • individual psychology

بسیاری از هشدار­هایی که در رابطه با وندالیسم داده شده بود، نادیده گرفته شد و اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه است. در سرتاسر جهان می­توان شاهد ازادی تبعیض، خشونت و تعصبی بود که به واسطه پیدایش سیاست­های نفرت و تفرقه پراکنی، نارضایتی­های عمیق و تجربه طولانی طردشدگی و خشونت علیه جمعیت، عادی سازی بی­عدالتی­های روزانه و عدم پاسخگویی و... برانگیخته شده است، نفرت، خشونت، خیزش­ها و تفرقه­ای که نقش مستقیمی در ترس­های هر روزه ما دارند.با وجوداین که پیش بینی  خیزش­ها و بروز رفتار­های وندالیستی  غیر ممکن است ، الگوهایی هست که نشان می­دهد شرایط خاصی بیش تر مستعد فوران هستند  مکان­هایی که درانها خیزش رخ می­دهد، افرادی که در خیزش­ها شرکت   می­کنند و اتفاقاتی که این افراد را تحریک می­کنند و اقداماتی که انجام می­دهند در اکثر کشور­های جهان  ویژگی­های مشابهی دارند  که برامده از دلایل در هم تنیده اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و... هستند.. لذا هدف تحقیق بررسی رابطه بین طراحی محیط شهری، کیفیت محیطی و روان‌شناختی فردی با بروز رفتارهای وندالیستی بود. تحقیق از نوع روش‌های پیمایشی بود. جامعه آماری شامل کل جمعیت مناطق ده‌گانه شهر تبریز به تعداد 1584855 نفر بود. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 384 عدد برآورد شد که 400 نفر در نظر گرفته شد. نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای انجام شد. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه محقق‌ساخته بر مبنای طیف لیکرت 5 درجه‌ای استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه به روش همزمان استفاده شد. محاسبات در نرم‌افزارspss  نسخه 18 انجام شد. نتایج نشان داد که بین روان‌شناختی فردی، کیفیت محیطی و طراحی محیط شهری با رفتارهای وندالیستی رابطه مثبت معنی‌داری وجود دارد (05/0 > p). این متغیرها در مجموع توانستند 55 درصد از تغییرات رفتارهای وندالیستی را تبیین نمایند.

اصغری زمانی، اکبر و همکاران (1401) بررسی تطبیقی وقوع کمی و کیفی پدیده‌ی وندالیسم شهری و ارتباط آن با کاربری اراضی در مناطق یک و چهار شهر تبریز، پژوهش و برنامه ریزی مرودشت، دوره 13، شماره 49 - شماره پیاپی 49، مرداد 1401، صفحه 1-13
اصغری زمانی، اکبروهمکاران(1386) ارزیابی تحلیلی گستردگی فضایی-کالبدی مناطق شهری و تاثیر آن بر تغیرات کاربری اراضی با استفاده از GIS و RS، فضای جغرافیایی جلد6دوره16 ص33
آذر، علی وهمکاران(1399) بررسی عوامل موثر در مهاجرت معکوس از کلانشهر تبریز به نواحی پیرا – شهری و روستاهای الحاقی، نشریه علمی جغرافیاوبرنامه ریزی، سال24، شماره74، فصل زمستان، صص29-41
احمدی، حسین (1400)،  نظریه­های جامعه شناسی انحراافات ، انتشارات آن
احمدی، حسین (1383)، بررسی عوامل موثر در کجروی و ارتباط ان با نوع جرم ، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکاه ازاد تهران مرکزی
احمدی، حسین(1377)، نظریه­های انحرافات اجتماعی، شیراز، انتشارات زر
بندراباد، علیرضا(1396) نقش عوامل محیطی مؤثر برتخریب‌گرایی (وندالیسم) در کیفیت عرصه‌های عمومی شهری، فصلنامه علمی پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی ، دوره9، شماره3صص163-196
بیگلو، رعناوهمکاران(1396)وندالیسم شهری در مناطق مختلف، فصلنامه پژوهش های برنامه ریزی شهری، شماره24صص11تا19
بیگلولطفی، مهدی(1396) تبیین نقش شاخص های کالبدی در راستای ارتقای امنیت شهروندان با رویکرد C.P.T.E.D (مطالعه موردی: بافت فرسوده محله زینبیه اصفهان) جغرافیا و توسعه فضای شهری سال چهارم بهار و تابستان 1396 شماره 1 (پیاپی 6)
بلوچی نوبر و همکاران(1401) بررسی تطبیقی وقوع کمی و کیفی پدیده‌ی وندالیسم شهری و ارتباط آن با کاربری اراضی در مناطق یک و چهار شهر تبریز، فصلنامه پژوهش دربرنامه ریزی شهری دوره13شماره49 صص 1تا13
 فاضل، رضا، (1381)، روش­های تحقیق در علوم اجتماعی، انتشارات سمت
پناهی ، علی و همکاران(1399)، سنجش و ارزیابی بعدذهنی زیست پذیری در بافت های شهری کلانشهرتبریز، نشریه علمی جغرافیاو برنامه ریزی ، سال24 شماره74، فصل زمستان ، صفحات135-151
پاتریس ، ژانورن(1367)،  وندالیسم دبیماری جهانی خرابکاری ماهان فرخ، مجله دانشمند،  تهران
روستایی، شهریور(1392)ارزیابی عدالت فضایی در پراکنش خدمات شهری مطالعه موردی کلانشهر تبریز، مجله امایش جغرافیایی فضا، سال سوم، شماره 10، صص81-100
روشنفکر، هدایت(1394)خشم در لباس تخریب، عدلت اجتماعی، پژوهش های جغرافیای برنامه ریزی شهری، جلد3 دوره 2 ، ص24
روشنی، محسن احدنزاد، (1399)تحلیل انتقادی بر عملکرد بازیگران شهری در تولید متن سکونتگاه های مساله دار شهری نشریه علمی جغرافیاوبرنامه ریزی ، سال25، شماره78، فصل زمستان سال1400، صفحات1-20
رجبی، سجاد(1399) تحلیل پراکنش فضایی خدمات عمومی شهری از دیدگاه عدالت اجتماعی در ساختار فضایی تبریز، نشریه علمی جغرافیاوبرنامه ریزی ، سال25، شماره78، فصل زمستان سال1400، صفحات159-177
رشیدی، ال هاشم (1390) بررسی رفتار های حاشیه نشین ها، تغییرات اجتماعی - فرهنگی زمستان، سال نهم - شماره 35 رتبه علمی-پژوهشی (دانشگاه آزاد (‎ص- از 1 تا 5 )
رضایی مقدم، علی و همکاران(1391)، بررسی جایگاه طراحی در ایجاد حس امنیت در مجتمع های مسکونی مشهد، چهارمین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت شهری
رفیع پور، فرامرز(1378)، کندوکاو­ها و پنداشته­ها مقدمه­ای بر روش­های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی، شرکت سهامی انتشار
رفیع پور، فرامرز(1378)، آنومی یا اشفتگی اجتماعی(پژوهشی در زمینه پتانسیل اتومیب در شهر تهران )انتشارات سروش ص20
ژانورن، پاتریس (1381) وندالیسم : بیماری جهانی خرابکاری، ترجمه ی فرخ ماهان، مجله ی دانشمند، شماره ی پی در پی 299 شهریور ، تهران.ص122
صفوی مقدم و همکاران(1391)، بررسی عوامل اجتماعی موثر بر گرایش به رفتار­های تخریبی در بین نوجوانان شهر مشهد، چهارمین کنفرانس  برنامه ریزی و مدیریت شهری
صدیق، مهران(1374) تأثیر سرمایه اجتماعی دولت‌های جمهوری اسلامی ایران بر وندالیسم اجتماعی دوره 4، شماره 11 - شماره پیاپی، اردیبهشت، صفحه 90
عبدالکریمی، بیژن(1397) ، کتاب در جستجوی معاصریت، ص9
علیوردنیا، اکبر وهمکاران(1392)بررسی نقش خانواده ، مدرسه و گروه همسالان در بزهکاری دانش اموزان، جامع پژوهی فرهنگی سال چهارم زمستان، شماره 4ص54
علوی و همکاران(1393)، شناسایی عوامل موثر بر بزه کاری در طرح­های شهری، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری، شماره دهم، ص54
فاضل، رسول وهمکاران(1387)تحلیل جامعه‌شناختی عوامل اثرگذار بر رفتارهای وندالیستی، فصلنامه پژوهش ها راهبردی دوره 4، شماره2، ص7
فرهمند، مهناز(1395) تحلیلی بر کنترل کیفری درمقابله با وندالیسم، دوره 13، شماره 1 - شماره پیاپی 25، مقالات، تیر، صفحه 189-314
فتحی و همکاران(1391)، ارزیابی تطبیقی ازویژگی­های فضای کالبدی شهر در بروز رفتار­های وندالیستی- فصلنامه علمی پژوهشی انجمن جغرافیای ایران ص 53
فدرستون، دیود(1393)، طراحی فضای شهری به منظور ارتقا تعاملات اجتماعی، مجله هویت شهری، شماره هفده، ص50
قاسمی، وحید(1388)، تحلیل و ارزیابی علل وندالیسم در فضاهای عمومی شهری، ص22
قاسمی، وحید و همکار(1388)، جامعه شناسی ورزش وندالیسم و اوباشگری در ورزش فوتبال، چاپ اول، انتشارات جامعه شناسان
قنبری، ابوالفضل(1395) بررسی عوامل تاثیرگذار بروز وندالیسم در مبلمان شهری (مطالعه موردی: شهر تبریز)پژوهش های جغرافیای برنامه ریزی شهری، شماره4جلد4ص22
کیایی، مریم(1397)سنجش فضای کالبدی مسکن شهری در بروز رفتار وندالیستی، مجله جغرافیاوروابط انسانی، زمستان، شماره3 صص539تا556
کی نیا، محسن(1370) عوامل موثر بر وندالیسم، دومین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی، دی ماه ، تهران، ص621
کریمی، یوسف، (1391) روانشناسی شخصیت، انتشارات دانشگاه پیام نور، ص208
کریمی ، یوسف همکاران(1395)، الگوی پراکنش فضایی وندالیسم ، ص189
کوزر، لوئیس الفرد (1378)، نظریه­های بنیادی جامعه شناسی، ترجمه فرهنگ و ارشاد تهران، نشر نی، چاپ اول
کوئن، بروس(1372)،  مبانی جامعه شناسی، ترجمه غلامعباس توسلی و رضا فاضل تهران انتشارزات سمت
گومز، بواندیا(1380)، معرفی پدیده تخریب گرایی عمدی وندالیسم در شهرها، مجله ساختمان و شهر ص7
لانگمن(2003)، مفهوم سازی وندالیسم برای حکمروایی خوب در برند سازی شهری ص136
لطفی بیگلو، بهمن(1396)، ادراک شهروندان از محیط­های پاسخده شهری و نقش ان در تعلق مکانی ص16-112
مظفری، رضا(1377) بررسی عوامل مؤثر در بروز رفتارهای وندالیستی در میان دانش آموزان دبیرستانی، جامعه شناسی کاربردی، دوره 22، شماره 3 - شماره پیاپی 3، آذر صفحه 45-22
مظفری، رضا(1394) بررسی اثرات عوامل جامعه پذیری بر رفتار بزهکارانه جوانان 08-07 ساله در شیراز، پایان نامه، کارشناسی ارشد.ص23
محمودزاده ، حسن و همکار(1389) بررسی معیارهای امنیت محله با تاکید بر ابعاد کالبدی ، اولین کنگره بین المللی پژوهشهای علوم میان رشته ای در شهرسازی و معماری، تبریز، ص193
محمودزاده وهمکاران، حسن(1397) ارزیابی و تحلیل گسترش فضائی کلانشهر تبریز با استفاده از تصاویر ماهواره ای چندزمانه، ” جغرافیا و برنامه ریزی، شماره56، جلد2، صص238-268
محسن تبریزی، علیرضا (1370)، بیگانگی نامه علوم اجتماعی،  ش2، ج2، انتشارات دانشگاه تهران
محسن تبریزی، علیرضا(1367)، مبانی نظری و تجربی وندالیسم   نامه علوم اجتماعی ش 7 انتشارات دانشگاه تبریز
محسنی تبریزی، علیرضا(1374)، بررسی ویژگی­های وندال­ها و عوامل موثر بر رفتار­های وندالیستی در شهر تهراان، شهرداری تهران
محسنی تبریزی، علیرضا(1383)، مبانی روان شناختی اجتماعی جاکعه شناسی و روان شناسی رفتار وندالیستی در مباحث اسیب شناسی و کزرفتاری اجتماعی تهران،  انتشارات تهران، ص22
مرتضایی، رضا(1380)، بررسی عوامل وندالیسم در فضای عمومی شهری، ششمین کنفرانس ملی برنامه ریزی ومدیریت شهری باتاکید بر مولفه­های شهری، ص12
مرتضایی، رضا(1383)طراحی ابزار مقابله با تخریب گرایی در محیط شهری، شهرداری­ها، سال­سوم، شماره25، وزارت کشور، سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور، تهران،
مطلق معصومه و همکاران(1398) بررسی تطبیقی وقوع کمی وکیفی پدیده وندالیسم شهری ، ص5
میرفردی و همکاران، اصغر(1391)، نقدوبررسی پرخاشگری علمی، صص186-187
نصیری، سعیدوهمکاران(1398)سنجش مولفه های تاثیرگذار بر تخریب گری، فصلنامه انتظام اجتماعی تابستان 98، ، شماره 22جلد39
نبوی، سیدعبدالحسین، سالمیان وهمکار(1391)، عوامل موثر بر رفتار­های وئندالیستی در میان  دانش اموزان اهواز، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی، سال اول، شماره سوم، ص99
نبوی، سیدعبدالحسین (1374)،  بررسی عوامل اجتماعی  لقتصادی موثر در شیوه جرائم شهری اهواز پایان نامه دکتری گروه جامعه شناسی  دانشگاه تهران
نقدی، محسن(1392)، بررسی جامعه شناختی رفتار­های تخریبی  و رابطه آن با سرمایه اجتماعی ص158
نیازی ، سیدهادی و همکاران(1399)، بیوتروریسم و تاثیر ان بر امنیت شهروندان، ص5
نیازی، محسن(1399) فراتحلیل عوامل مؤثر بر وندالیسم در ایران، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 61، بهار 99
نیک اختر، علی(1378)، بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی موثر بر خرابکاری به عنوان نوعی رفتار بزهکارانه در بین دانش آموزان دبیرستان­های شیراز ، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز