نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسنده
پژوهشگر پسادکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
چکیده
تازه های تحقیق
شهرها به عنوان کانون‌های جمعیتی و مراکز اجتماعی متناسب با شرایط سیاسی و موقعیت اقتصادی ارتباطی مسیر رشد و توسعه را پیش گرفته‌اند و پذیرای جمعیت از اقصی نقاط محدوده و فرامحدوده خود می‌شوند و همین امر توسعه فیزیکی شهر را در ادوار مختلف تاریخی دست خوش تغییر و تحولات انسانی و طبیعی نموده است، عموما با گسترده ترین دخالت های نسنجیده انسانی در محیط طبیعی از جمله ساخت و سازهای بی‌رویه در حریم گسل، عدم توجه به مباحث پدافندغیرعامل در برنامه‌ریزی شهری، فقدان و یا بی توجهی به ضوابط و استانداردهای ساخت و ساز نیز تشدید می شود. کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر زلزله، به عنوان یکی از اهداف اصلی برنامه ریزی شهری و طراحی شهری محسوب می گردد، لذا ضرورت توجه به توسعه شهری کارآمد و توجه به اندیشه‌های جدید شهرسازی و برنامه‌ریزی دفاعی شهر، برای رسیدن به اهداف پدافند شهری بسیار مهم به نظر می‌رسد. در ادامه متناسب با سوالات، مولفه‌ها و شاخص‌های مورد پرسش و پیشینه تحقیق به نظر می‌رسد که نتایج هر دو مدل: تاپسیس فازی و ویکور در برآورد آسیب‌پذیری با یکدیگر همخوانی دارند که در تحقیقات قبلی این دو مدل بطور همزمان در بررسی آسیب‌پذیری زلزله مورد استفاده قرار نگرفته‌اند، شاید بتوان گفت دلیل استفاده از دو این مدل نیز مقایسه نتایج به دست آمده و میزان صحت نتایج در تطبیق با یکدیگر بوده است که متناسب با خروجی مدل‌ها می‌توان اهم دلایل آسیب‌پذیری و کمتر آسیب‌پذیری مناطق را به عواملی همچون: دوری و نزدیکی به گسل، وضعیت و جایگاه و طبقه اقتصادی و اجتماعی ساکنین، مقاومت سازه و میزان نظارت بر ساخت و سازها، سرانه فضاهای باز و سبز و دیگر کاربری‌های امدادی و...، تراکم و عدم تراکم جمعیت، همجواری و عدم توزیع بهینه کاربری‌های پرخطر و تهدیدزا و... نسبت داد. نتایج تطبیقی ارزیابی آسیب شناسی از دو مدل ویکور و تاپسیس فازی در سطح مناطق کلان شهر تبریز حاکی از این است که مناطق 10، 1، 5، 8 و 6 به واسطه ساخت و ساز بر روی گسل و قرارگیری در جوار آن، به همراه وجود مساحت عظیمی از بافت های فرسوده و حاشیه نشین در تعدادی از این محدوده‌ها از مناطق آسیب‌پذیر شهر تبریز محسوب می‌شوند که می طلبد با تغییر و انتقال کاربری‌های معارض، نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده، توسعه کاربری‌های چندمنظوره و باز و... نسبت به کاهش آثار بحران و میزان خسارت در این مناطق در قبل از وقوع زلزله اقدام نمود. همچنین با توجه به اینکه در مقاله حاضر مدل‌های بکار برده شده، صرفا با تدوین مولفه‌ها و نظر سنجی از تعداد 30 نفر متخصص حوزه مربوطه منتج به نتیجه شده‌اند، در تطبیق با نتایج مقاله آقایان امیریان و کرمی (مناطق 10 و 1 آسیب‌پذیرتر و مناطق 2 و 2 با آسیب‌پذیری کمتری همراه است) که در پیشینه ذکر شده است قرار دارد، چرا که طبق نتایج مقاله حاضر مناطق 10، 1 (مجموع هر دو منطقه شهرداری با بیشترین میزان آسیب‌پذیری دربردارنده 22/2610 هکتار از مساحت کل شهر و 406605 نفر جمعیت می‌باشد) را آسیب‌پذیرتر از مناطق 2، 3 و7 (مجموع هر 3 منطقه شهرداری دارای 59/7813 هکتار و 587854 جمعیت می‌باشد) تشخیص داده‌اند،.به نظر می‌رسد؛ اشرافیت متخصصین پرسش شونده بر محدوده مورد مطالعه، انتخاب درست شاخص‌های مورد سنجش و میزان دقت و سطح اطمینان بالای مدل‌های تحلیلی مورد استفاده در مقالات و دیگر پژوهش‌ها، از مزیت هایی است که این میزان همپوشانی با مدل‌های،AHP, FUZZY AHP-FUZZY و... را رقم خواهد زد و همانطور که اشاره شد در این مقاله نیز به این نکات توجه و تاکید لازم شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسنده [English]
The city is not only a collection of buildings, but a phenomenon beyond a building complex. Therefore, a city cannot be considered unique only in the collection of buildings. One of the dangers that threaten many cities in the world is earthquakes. Earthquake has long been one of the most dangerous natural hazards and has a high risk. Earthquake risk is an expected damage that will cause damage to elements of society or the environment. For this reason, the protection of the city against earthquakes cannot be considered only in retrofitting and building earthquake-resistant buildings. The connection of the northwest of the country has been done after obtaining the opinions of experts in earthquake and passive defense and urban planning, the necessary investigations and analyzes were carried out using Vikor and TOPSIS fuzzy models, and the result of the model was shown using GIS software as a vulnerability map of the display areas. has been given and finally, areas 2, 3, 7, 4, Tabriz metropolitan municipality with less vulnerability and areas 10, 5, 1, 9, 6 and 8 located in the northeastern and northern areas of the city have been identified as unsuitable and critical. and the causes of vulnerability were expressed and solutions to control vulnerability were presented using data and matching the results of models.
کلیدواژه‌ها [English]
شهر تنها یک مجموعه از ساختمان‌ها نیست، بلکه پدیده‌ای فراتر از یک مجموعه ساختمانی است. لذا نمی‌توان به هیچ عنوان شهر را تنها در مجموعه ساختمان‌ها منحصر دانست یکی از خطراتی که بسیاری از شهرهای جهان را تهدید می‌کند زمین لرزه یا همان زلزله است. زلزله از دیر باز جزء پر خطرترین مخاطرات طبیعی بوده و از ریسک بالایی برخوردار است. ریسک زلزله، خسارت قابل انتظاری است که در اثر آن به عناصری از جامعه یا محیط آسیب‌هایی وارد می‌شود. به همین دلیل ایمن سازی شهر در برابر زلزله را نمی‌توان تنها در مقاوم سازی و ساختن بناهای مقاوم در برابر زلزله دانست در این مقاله در مورد چگونگی وضعیت خطرپذیری زلزله در سطح مناطق کلان شهر تبریز به عنوان یک شهر تاریخی- فرهنگی و قطب اقتصادی- ارتباطی شمال غرب کشور انجام گرفته است پس از اخذ نظرات تعداد 30 نفر متخصص زلزله و پدافندغیرعامل و برنامه‌ریزی شهری، بررسی و تحلیل‌های لازم با استفاده از مدل‌های ویکور و تاپسیس فازی انجام و نتیجه مدل به وسیله نرم‌افزار GIS بصورت نقشه آسیب‌پذیری مناطق نمایش داده شده است و در نهایت به ترتیب مناطق 2، 3، 7، 4، (با مساحت 83/10408 هکتار) شهرداری کلان شهر تبریز با آسیب‌پذیری کمتر و مناطق 10، 1، 5، 9 و 6 و 8 (با مساحت 34/14069 هکتار) واقع در محدوده‌های شمال شرقی، شمالی شهر نامناسب و بحرانی تشخیص داده شدند و علل آسیب‌پذیری بیان و راهکارهای مهار آسیب‌پذیری با استفاده از داده‌ها و تطبیق نتایج مدل‌ها ارائه شد.
)