نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاه تبریز
2 گروه فضای سبز دانشگاه تبریز
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه تبریز
چکیده
تازه های تحقیق
در پژوهش حاضر، ابتدا محل سکونت بازدیدکنندگان مورد بررسی قرار گرفت. از آن جایی که هدف این تحقیق، توسعه گردشگری از طریق بهبود ابعاد مختلف مناظر روستایی میباشد، لذا باید در ابتدا از محل سکونت پاسخدهندگان مطلع شده که مطابق با نتایج به دست آمده از تحلیل دادهها، اکثر افرادی که از مجموعه دهکده چوبین بازدید کردند، به عبارتی 75 درصد از افراد در شهرستان نیشابور سکونت نداشته و از سایر شهرها جهت بازدید و گردشگری به این منطقه سفر کرده بودند و دهکده چوبین را به عنوان مقصد گردشگری خود انتخاب کرده بودند.
با توجه به نتایج حاصل از پردازش دادهها میتوان بیان کرد که رابطه بین منظر روستایی و توسعه گردشگری، مثبت و معنیدار است. همچنین رابطه بین منظر روستایی و شاخصهای توسعه گردشگری ازجمله آگاهی، مشارکت، کاربری و فعالیتها، خدمات تفریحی و امنیت نیز معنیدار میباشد. میزان این همبستگی متفاوت بوده و نسبت به تمامی شاخصهای توسعه گردشگری یکسان نیست. بهطوریکه بیشترین میزان همبستگی منظر روستایی به ترتیب با شاخصهای مشارکت (221/0= ضریب همبستگی)، آگاهی (190/0= ضریب همبستگی)، کاربری و فعالیتها (173/0= ضریب همبستگی)، خدمات تفریحی (149/0= ضریب همبستگی) و امنیت (130/0= ضریب همبستگی) میباشد. متغیر توسعه گردشگری نیز با شاخصهای منظر روستایی ازجمله اکولوژیکی، زیبایی، دسترسی، عنصر متمایز و خدمات رفاهی رابطهای مستقیم و معنیدار را نشان میدهد. مطابق تحقیقات جسزاک و زاکوکیس[1] (2011)، در مناطقی با پتانسیل طبیعی و فرهنگی منحصربهفرد، توسعه گردشگری روستایی بر اساس ویژگیهای منظر توصیه میشود. همچنین مطالعه مستروناردی[2] و همکاران (2017)، نشان داد که مناطق روستایی با دارا بودن ارزشهای متفاوت طبیعی و کشاورزی، تأثیرات متفاوتی بر سطوح توسعه گردشگری دارند. کارنیرو، لیما و سیلوا[3] (2015)، در تحقیقات خود، بر اساس نظرات گردشگران، ارتباط منظر بهعنوان یک عنصر مهم در تجربه گردشگری از مناطق روستایی را تأیید میکنند. بهعلاوه، تحقیقات پرز[4] (2002)، نشان داد که شناسایی ترجیحات گردشگران از منظر روستایی در برنامهریزی برای توسعه گردشگری در آن منطقه از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنابراین نتایج پژوهش حاضر با تحقیقات افرادی مانند جسزاک و زاکوکیس [5](2011)، مستروناردی[6] و همکاران (2017)، کارنیرو، لیما و سیلوا (2015) و همچنین مطالعات پرز (2002) همخوانی دارد و تأیید میگردد و مطابق و همسو با مطالعات این پژوهشگران میباشد.
همچنین نتایج حاصل از تجزیهوتحلیل دادهها نشان داد که گردشگران نظرات و رتبهبندیهای متفاوتی در مورد اهمیت و تأثیر شاخصهای منظر روستایی در توسعه گردشگری دارند. نتایج پژوهش، شاخص اکولوژیکی را با بیشترین تأثیر بر توسعه گردشگری نشان داد. زندگی روستایی با تأکید بر ارتباط مؤثر و پایدار بین طبیعت و زندگی انسانی شکل گرفته است. مطابق با پژوهش همتی (1399)، جغرافیای گوناگون ازجمله پوشش گیاهی، تأثیری مستقیم بر شیوه زندگی روستاییان داشته و اشکال متنوع منظر روستایی را به وجود میآورند. همچنین رازی و نعمتی مهر (1398)، حفظ و تقویت ابعاد زیستمحیطی و اکولوژیکی منطقه روستایی را، حفاظت از ارزشهای روستا میپندارند و در شکلگیری روستاهای با هدف جذب گردشگر مؤثر میدانند. مطالعه کارنیرو، لیما و سیلوا (2015)، اکثر گردشگران در منطقه روستایی موردمطالعه، پوشش گیاهی را نسبت به سایر عناصر منظر ترجیح دادند و پوشش گیاهی ازجمله عناصر بصری مهم برای کسانی است که از مناطق روستایی بازدید میکنند. مطابق با نتایج حاصل از پژوهش حجازی و فرمانی منصور (1396)، در واقع گردشگری در فضای روستا از جمله مهمترین فعالیتهای گردشگری و یکی از راهکارهای تحقق توسعه پایدار به ویژه در جوامع روستایی و ترکیبی از ویژگیهای اکولوژیکی و ژئومورفولوژیکی طبیعت است. معیار اکولوژیکی یا زیستمحیطی، اهمیت به سزایی در مناظر روستایی دارد، زیرا از اولین مباحثی که در ارتباط با مناظر روستایی به ذهن بازدیدکنندگان خطور میکند، وضعیت اکولوژیکی منطقه است. نتایج حاصل از تخمین دادههای جمعآوری شده در پژوهشی که در سال 1400 صورت گرفت، حاکی از این است که ابعاد زیستمحیطی مقصد گردشگری، دارای اثر مثبت و معنیداری بر قصد رفتاری گردشگران است. به عبارتی دیگر، با ارتقاء ابعاد زیستمحیطی، میزان رضایت و تمایل به بازدید مجدد از آن مقصد افزوده خواهد شد (کریمزاده، قنبری و هاشمی امین، 1400). با توجه به نتایج به دست آمده از پژوهش کریمزاده، قنبری و هاشمی امین (1402)، مشخص شد که هرچه عوامل مؤثر بر ابعاد زیستمحیطی در مناطق روستایی افزایش یابد، رفتار آتی گردشگران را تحتتأثیر قرار خواهد داد و این امر موجب بازدید بیشتر گردشگران و تبلیغات مثبت آنها در مناطق روستایی و عشایری خواهد شد، همچنین در این پژوهش، تأثیر مستقیم عوامل زیست محیطی مناظر روستایی بر احساس لذت گردشگران نتیجهگیری شد. بنابراین یافتههای این پژوهش با تحقیقات افرادی مانند همتی (1399)، رازی و نعمتی مهر (1398)، کارنیرو، لیما و سیلوا (2015)، حجازی و فرمانی منصور (1396)، کریمزاده، قنبری و هاشمی امین (1400) و کریمزاده، قنبری و هاشمی امین (1402) همسویی دارد.
حفظ مناظر روستایی میتواند علاوه بر حفظ زیباییهای روستا به توسعه گردشگری و معرفی فرهنگ و سنن اقوام مختلف به گردشگران منجر شود. لذا روستاهای با مقصد گردشگری یک ظرفیت اساسی تلقی شده که میتواند ضمن ایجاد فرصت اشتغال برای مردم روستا به جذب گردشگر به این مناطق و درآمد جدید برای روستا کمک کند. از آنجا که مقاصد مختلف گردشگری در فرآیند جذب گردشگر با یکدیگر در رقابت هستند، بهبود و ارتقاء شاخصهای موجود در منظر روستایی مؤثر بر توسعه گردشگری حائز اهمیت است. گردشگری روستایی به نوعی شامل تعامل گردشگر با جاذبههای طبیعی و ویژگیهای اکولوژیکی روستا میشود. زندگی روستایی با تأکید بر ارتباط مؤثر و پایدار بین طبیعت و زندگی انسانی شکل گرفته است. متأسفانه امروزه، کمبود اطلاعات کافی در این مبحث و کمتوجهی به حفظ و صیانت از محیطزیست طبیعی و یا انسانساخت، منجر به نابودی تدریجی مناطق ازنظر اکولوژیکی و پوشش گیاهی میشود. به علاوه، گردشگری میتواند منجر به حفظ و صیانت از میراث طبیعی یک منطقه روستایی شود. از این رو مناظر روستایی در فراهم کردن فرصتهای گردشگری برای جوامع شهری در حال گسترش اهمیت مییابد. هرگونه اقدام با هدف رسیدن به مناظر روستایی با ظرفیت جذب گردشگر، باید شامل همه موارد شاخصهای منظر و گردشگری روستایی باشد و پرداختن صرف به هر یک از ابعاد، رسیدن به هدف اصلی ایجاد منظر روستایی گردشگرپذیر را با مشکل مواجه میکند. شاخص اکولوژیکی بیشترین تأثیر را بر ارتقای گردشگری در منطقه روستایی دهکده چوبین به نمایش گذاشت. این بدان معناست که به این بُعد از مناظر روستایی باید توجه ویژهای شود. درنهایت برمبنای نتایج پژوهش، در راستای توسعه موفقیتآمیز گردشگری در منطقه روستایی دهکده چوبین، پیشنهادهای زیر قابل طرح است:
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Tourism is one of the most important industries in the world, and one of its dimensions is rural tourism. Nowadays, tourists are more looking for natural and traditional spaces to get rid of crowded urban environments and also for new experiences. The objective in this work is to evaluate the influencing features of the rural landscape on the development of tourism and its validation in Chubin village of Neyshabur township.
In this research, the method of library documents and the review of specialized literature related to the subject, the orientation of the effective indicators of desirable rural landscapes have been used, and in the next step, the elements and indicators have been evaluated using the process of field observation. And finally, according to the effective and main indicators, a questionnaire was designed. The validity of the questionnaire was checked by experts and its total reliability was estimated at 0.817 based on Cronbach's alpha. The sample size was calculated based on Mitra Lankford's formula and distributed among 300 visitors from Chubin village. Data analysis was done using spss software and Spearman's correlation tests and multiple linear regression.
First, the results showed the effective indicators on rural landscapes with the approach of tourism development. Also, the results showed that there is a significant relationship between rural landscape indicators and tourism development indicators. In addition, the ecological index has the greatest impact on the development of tourism in Chobin village, and visiting tourists considered the criteria related to the ecological index to be the most effective factor for attracting to this area.
Therefore, to realize the development of tourism in villages,understanding of the components of desirable rural landscapes in the design of rural landscapes as well as designing according to the expectations of tourists can improve the fields of tourism development.
کلیدواژهها [English]
هدف: گردشگری از مهم ترین صنایع جهان به شمار می آید که یکی از ابعاد آن گردشگری روستایی است. کیفیت مناظر روستایی و رضایتمندی گردشگران از موضوعات مهم در برنامهریزی گردشگری است و توجه ویژه به این متغیرها موجب توسعه پایدار بازدههای گردشگری روستایی میشود. مناطق روستایی با توجه به ویژگیها و مناظر خاص سنتی و طبیعی که دارند، میتوانند بهعنوان یک مکان تفریحی، بازدیدکنندگان را به سوین خود جذب کنند. امروزه گردشگران بیشتر بهدنبال فضاهای طبیعی و سنتی برای رهایی از محیطهای شلوغ شهری و همچنین تجربههای جدید هستند. هدف این پژوهش، شناخت ویژگیهای تأثیرگذار منظر روستایی بر توسعه گردشگری و اعتبارسنجی آن در دهکده چوبین شهرستان نیشابور میباشد.
روش پژوهش: در این تحقیق، با توجه به اسناد کتابخانهای و مروری بر ادبیات تخصصی مرتبط با موضوع، به شناسایی شاخصهای مناظر روستایی مطلوب و در گام بعدی با استفاده از فرآیند بازدید میدانی یا مشاهده، به ارزیابی عناصر و شاخص های موجود در منظر روستایی منطقه مورد مطالعه پرداخته شد. با توجه به شاخصهای مؤثر و اصلی، پرسشنامه طراحی شد. روایی پرسشنامه توسط متخصصین مورد بررسی قرار گرفت و پایایی کل آن بر اساس آلفای کرونباخ 817/0 برآورد گردید. حجم نمونه بر اساس فرمول میترا لنکفورد، محاسبه گردید و در بین 300 نفر از افرادی که از دهکده چوبین بازدید نمودند، توزیع شد. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار Spss و آزمونهای همبستگی اسپیرمن و رگرسیون خطی چندگانه صورت گرفت.
نتایج: نتایج این پژوهش، ابتدا مجموعهای از شاخصهای مناظر روستایی با رویکرد توسعه گردشگری را نمایان ساخت. همچنین نتایج حاکی از آن است که همبستگی بین منظر روستایی با توسعه گردشگری در سطح معنیداری 01/0 تأیید میگردد. به عبارتی میتوان بیان کرد که رابطه بین منظر روستایی و توسعه گردشگری، مثبت و معنیدار است. در این میان، از میان شاخصهای منظر روستایی، مؤلفهای که بیشترین تأثیر را بر توسعه گردشگری در دهکده چوبین نشان میدهد، مؤلفه اکولوژیکی با سطح معنیداری 001/0 و ضریب استانداردشده (بتا) 372/0 میباشد و گردشگران بازدیدکننده از دهکده چوبین، معیارهای مرتبط با شاخص اکولوژیکی را مؤثرترین عامل جهت جذب به این منطقه میپنداشتند.
نتیجهگیری: بنابراین جهت تحقق توسعه گردشگری در مناطق روستایی، درک مؤلفههای مناظر روستایی مطلوب و استفاده از آنها در طراحی این مناظر و همچنین توجه به انتظارات و دیدگاههای گردشگران میتواند در ارتقاء کیفیت مناطق روستایی و توسعه گردشگری نیز نقشی اساسی داشته باشد.