نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 دانشیارگروه معماری و شهرسازی، ،واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
3 استادیارگروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز،دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
چکیده
تازه های تحقیق
آنچنان که در مباحث قبلی نیز گفته شد در این تحقیق بر مبنای ماهیت بافت تاریخی تبریز که یک بافت کهن و واجد ارزش تاریخی با میراثی چندین هزارساله است از دیدگاه بازآفرینی حفاظت محور جهت ساماندهی و احیا این بافت استفاده شده است. تقلید کلیشهای از دیدگاههای مدرنیستی و اتخاذ رویکردهای سنتی در ساماندهی این بافت در سالهای اخیر توسط سیستم مدیریت شهری تبریز باعث ازبینرفتن تعدادی زیادی از آثار و حتی بافت واجد ارزش تاریخی در این محدوده شده است که اتخاذ رویکرد حفاظت محور که مورد تأکید این تحقیق است میتواند این روند را کند و یا حتی متوقف کند. در این مسیر اولین قدم شناسایی متغیرهای مستقل و اثرگذار و در واقع پیشرانهای حیاتی مؤثر بر بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز بود که برایناساس طبق روش تحقیق این مقاله با استفاده از تکنیک دلفی و روش تحلیل ساختاری (ماتریس اثرات متقاطع) به بررسی و کشف این شاخصها پرداخته شد. نتایج تحقیق نشان میدهد بر اساس نظرات خبرگان منتخب تحقیق 49 عامل بیشترین تأثیر را در بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز دارد که این 49 عامل در پنل خبرگان مورد تایید و در نظرات تمامی خبرگان تکرار شده بود که از بین این عوامل مذکور پس از اجرای مدل تحلیل ساختاری در نرمافزار میک مک طبق نظرات گروه خبرگان تعداد 27 عامل بهعنوان پیشرانهای حیاتی مؤثر در بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز شناخته شدند. این عوامل عبارتند از:
شورای محله، جشنواره، نگاه راهبردی، حکمروایی، رویدادها و مراسمات آئینی، درآمد ساکنین، آموزش مدیران، توانمندسازی ساکنین، فرهنگ محلی، حفظ هویت تاریخی، مشارکت ساکنین، اختلاط کاربریها، تابآوری زیستمحیطی، مدیریت واحد، اصالت آثار تاریخی، کیفیت ابنیه، نفوذپذیری بافت، اقتصاد زمین، میراثفرهنگی ملموس و ناملموس، حملونقل عمومی، ترکیب جمعیتی، پروژههای محرک توسعه، امنیت، سرمایه اجتماعی، محلهبندی فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری شهری. عوامل و پیشرانهای مذکور در واقع متغیرهایی هستند که تحقق بازآفرینی بافت تاریخی شهر تبریز با رویکرد حفاظت آثار و بافت تاریخی و گنجینههای ملموس و ناملموس آن به آنها وابستگی دارد و آینده وضعیت بازآفرینی محدوده موردمطالعه به تغییرات این پیشرانها وابسته است. تغییرات احتمالی در وضعیت هر یک از این عوامل پیشبینیکننده وضعیت محتمل متغیر وابسته یعنی بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز است. بدین جهت باید متغیرهای یاد شده همواره مورد پایش و کنترل سیستم مدیریت شهری قرار گیرد تا بتوان به اهداف مدنظر (بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز) نایل آمد.
پیشنهادات
در راستای یافتهها و نتایج تحقیق میتوان پیشنهادات زیر را ارائه داد:
تقویت و تثبیت واحدهای شورای محلهای در محلات فرهنگی واقع در بافت تاریخی شهر تبریز (مانند شورای محله شام غازان بهعنوان یک شورای محلهای فعال)
برگزاری و برندسازی جشنوارههای فرهنگی - هنری و مراسمات آئینی - ملی در سطح بافت تاریخی جهت حفظ و تقویت هویت فرهنگی تاریخی و جذب گردشگری فرهنگی مانند عزاداری ایام سوگواری اباعبدالله الحسین در سرای مظفریه تبریز که همه ساله پذیرای عزاداران بیشماری از مناطق مختلف استان است که این مراسم و سایر مراسمات مشابه میتواند زمینهساز تقویت هویت تاریخی این منطقه باشد.
اتخاذ رویکردهای مدیریتی بر مبنای حکمروایی مطلوب شهری جهت افزایش مشارکتهای اجتماعی و اعتماد عمومی در جهت بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز.
همکاری و هماهنگی حداکثری ادارات خدماترسان و سیستم مدیریت شهری در محدوده بافت تاریخی و تشکیل مدیریت واحد در این منطقه. در سنوات گذشته تشکیل شهرداری منطقه 8 تبریز بهعنوان متولی مدیریت شهری در بافت تاریخی شهر تبریز یک حرکت در این جهت بوده است که با تقویت این امر و افزایش اختیارات این شهرداری در این منطقه میتوان شاهد استقرار سیستم مدیریت واحد خواهیم بود.
حفاظت و حراست از آثار تاریخی موجود در بافت تاریخی و حفظ اصالت این آثار و پرهیز از نوسازی در این محدودهها. در بعضی بخشهای بافت تاریخی مانند محله مقصودیه تقریباً شاهد اجرای چنین سیاستهایی بودهایم؛ ولی در بخشهای مشرف به مناطق تجاری مانند چهارراه شریعتی و بارناوا متأسفانه دخالتها و مداخلات وسیعی رخداده است که هویت و اصالت این مناطق را تهدید و در برخی موارد از بین برده است که جهت جلوگیری از چنین مواردی باید این سیاست در کلیه بخشهای بافت تاریخی سرلوحه متولیان امر قرار گیرد.
گسترش حملونقل عمومی در مسیرهای اصلی واقع در بافت تاریخی جهت کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و حفظ بافت ارگانیک بافت و پرهیز از مسیرگشاییهایی که منجر به ازبینرفتن معابر تاریخی میشوند. توسعه ناوگان اتوبوسرانی سریع (بیآرتی) نمونهای از این اقدامات است که باید با توسعه ایستگاههای آن در سایر بخشهای بافت و توسعه سیستمهای جایگزین مانند مترو تکمیل شود.
محلهبندی بر اساس پیشینه تاریخی محلات شهر و حفظ محلهبندی فرهنگی در بافت جهت حفظ هویت و اصالت فرهنگی - تاریخی بافت از طریق مشخص نمودن مرز محلات با استفاده از المانها و نشانههای شهری. نمونههای از این راهبرد در قالب المان شهری گونگا در محدوده باغ گلستان و یا احداث سردر ورودی بازار تربیت و... اجرا شده است که جهت تحقق این راهبرد باید گسترش یابد.
توجه به گردشگری شهری بهعنوان منبعی پایدار برای افزایش درآمد ساکنین و سیستم مدیریت شهری و برندسازی آثار ملموس و ناملموس جهت تقویت گردشگری شهری و افزایش سرمایهگذاری بخش خصوصی.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
The increasing development of cities and the movement of population and capital towards new planned structures has led to the wear and tear of the organic parts and the primary cores of urban development, in which the boundaries and structures with historical value are one of the damages. The most acceptable are urban textures. Meanwhile, the city of Tabriz, as a historical city with an ancient and valuable identity with 1336 hectares of historical value, is completely affected by the aforementioned currents. The continuation of the exogenous development perspective and the lack of attention to the revival of historical contexts in Tabriz city have caused many problems in these contexts, which is the most important goal of this research to examine this issue and provide optimal suggestions with a view to the future. The research method is based on the use of common future research methods and models, including the Delphi method and structural analysis (cross-effects matrix). The results show that among the 49 indicators that are effective on conservation-oriented regeneration in the historical context of Tabriz city, there are 21 indicators They were chosen as vital drivers, and in this regard, suggestions have been made to achieve the research goals.
کلیدواژهها [English]
توسعه روزافزون شهرها و حرکت جریان جمعیت و سرمایه به سمت بافتهای جدید برنامهریزیشده منجر به فرسودگی و زوال بخشهای ارگانیک و هستههای اولیه توسعه شهری شده است که در این بخشها محدودهها و بافتهای واجد ارزش تاریخی یکی از آسیبپذیرترین بافتهای شهری هستند. در این میان شهر تبریز بهعنوان یک شهر تاریخی با هویتی دیرین و ارزشمند با 1336 هکتار بافت واجد ارزش تاریخی کاملاً متأثر از جریانهای مذکور میباشند. تداوم دیدگاه توسعه برونزا و عدم توجه به احیای بافتهای تاریخی در شهر تبریز موجب مشکلات عدیده در این بافتها شده است که بررسی این مهم و ارائه پیشنهادهای بهینه با نگاه به آینده مهمترین هدف این تحقیق میباشد. روش تحقیق بر مبنای استفاده از روشها و مدلهای متداول آیندهپژوهی از جمله روش دلفی و تحلیل ساختاری (ماتریس اثرات متقاطع) میباشد که در نرمافزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفته است. حجم نمونه تحقیق عبارت است از 30 نفر از خبرگان حوزه موردمطالعه متشکل از مدیران و کارشناسان ارشد دولتی و نخبگان دانشگاهی و جهت انتخاب این خبرگان از روش نمونهگیری کارشناسی و گلولهبرفی استفاده شده است. نتایج نشان میدهد در بین 49 شاخص مؤثر بر بازآفرینی حفاظت محور در بافت تاریخی شهر تبریز تعداد 27 شاخص متشکل از شاخصهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، کالبدی، زیستمحیطی، مدیریتی و نهادی بهعنوان پیشران حیاتی انتخاب شدند که در این راستا پیشنهاداتی جهت نیل به اهداف تحقیق ارائه گردیده است.