نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 دانشیاردانشگاه تبریز،تبریز،ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته مدیریت شهری ، دانشگاه تبریز،ایران
3 گروه ژنوماتیک دانشگاه مرسین ترکیه
چکیده
تازه های تحقیق
تحلیل پدیدارشناسی مصاحبهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساختهای ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی دوچرخه سواری بانوان هستند. ترویج دوچرخه سواری در میان بانوان نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. همچنین، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی و کاهش استرس از مشوقهای مهم برای ترویج این فعالیت محسوب میشوند. این یافتهها با بسیاری از پژوهشهای مرتبط همسو بوده و در برخی موارد تفاوتهای جزئی وجود دارد. همسو با یافتههای پژوهشهای رمضان زاده لسبوئی و دوستی (1395)، انتامویزا و بویری (2025)، فریرا و همکاران (2022) ، کوهساری و همکاران (2023) همسو با این پژوهش در موانع اجتماعی به نقش محدودیتهای اجتماعی و نگرشهای منفی جامعه در کاهش استفاده از دوچرخه توسط بانوان اشاره کرده اند. از طرف دیگر سعدآبادی و همکاران (1400)، سو و همکاران (2024)، خانیان و همکاران (2024) نیز به مشکلات اقتصادی و نیاز به حمایتهای مالی برای ترویج دوچرخه سواری اشاره داشته اند.
از مجموع یافتههای مصاحبهها و مرور پیشینه پژوهشها میتوان یک دیدگاه کلی موانع و مشوقهای اجتماعی- فرهنگی در دوچرخه سواری بانوان را استخراج کرد. بر اساس این دیدگاه موانع اجتماعی - فرهنگی (نگرشهای منفی جامعه، محدودیتهای خانوادگی، ترس از قضاوتها و مزاحمتها) و اقتصادی (هزینههای بالا، کمبود تسهیلات مالی) تأثیر مستقیمی بر کاهش استفاده از دوچرخه توسط بانوان در شهر تبریز دارند. در مقابل، مشوقهای اجتماعی- فرهنگی (ایجاد زیرساختهای مناسب، فرهنگسازی عمومی، برگزاری جشنوارهها و کمپینهای تبلیغاتی) و فوائد بهداشتی و زیست محیطی دوچرخه سواری میتوانند به ترویج این فعالیت کمک کنند. بعلاوه منطبق بر دیدگاه عموم، عادت دوچرخه سواری در عموم و بویژه بانوان از سنین کودکی و با آموزشهای فردی و اجتماعی ایجاد میگردد. همانگونه که یافتههای پژوهش جهان بین (1400) نشان میدهد، بین سن و توانمندسازی زنان رابطه معنادار و غیرمستقیم برقرار است و هر چه سن زنان بیشتر باشد، توانمندی آنها کمتر است (جهان بین و همکاران، 1400). ماکس وبر (1978) نیز بر اهمیت کنشهای اجتماعی و تأثیر آنها بر رفتارهای فردی در نظریه کنش اجتماعی تأکید داشته است. نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان با نظریه کنش اجتماعی وبر هماهنگ میباشد. زیرا این نگر شها به عنوان یک مانع اجتماعی تأثیر مستقیمی بر رفتارهای فردی و تصمیمات بانوان دارند. همین مساله را به شکل دیگری پیتر برگر و توماس لاکمن در دیدگاه خود در خصوص هنجارهای اجتماعی بیان داشته اند (برگر و لاکمن، 1966). از طرف دیگر مطابق با دیدگاه یان گل زیرساختهای مناسب و ایمن برای دوچرخه سواری میتوانند به بهبود کیفیت زندگی و ترویج دوچرخه سواری کمک کند (گل، 2010). همچنین با در نظر داشتن حق به شهر در نگاه هانری لوفور دسترسی عادلانه به فضاهای شهری و حق بهره مندی از امکانات شهری برای همه تأکید میشود که در مصاحبه به لزوم تغییر نگرشهای جامعه و ایجاد زیرساختهای مناسب برای دوچرخه سواری اشاره شده بود. البته میتوان با نظریه ساختارهای جنسیتی جودیت باتلر نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری را نشان دهنده تأثیر ساختارهای جنسیتی بر رفتارهای فردی و محدودیتهای اجتماعی قلمداد کرد (باتلر، 1990).
دوچرخهسواری به عنوان یکی از راههای حملونقل پایدار میتواند نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا، کاهش ترافیک و بهبود سلامت جسمانی و روانی افراد داشته باشد. با این حال، در ایران و بسیاری از جوامع دیگر، بانوان با موانع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مواجه هستند که از دوچرخهسواری آنان جلوگیری میکند. این موانع شامل نگرشهای منفی جامعه، کمبود زیرساختهای ایمن و مناسب، هزینههای بالای خرید و نگهداری دوچرخه و ترس از مزاحمتهای خیابانی است.
پدیدارشناسی که بعنوان روش تحقیق این پژوهش انتخاب شده است، یک روش تحقیق کیفی است که به بررسی تجربیات زیسته افراد و معنای پدیدهها از دیدگاه آنها میپردازد. از مزایای آن میتوان به درک عمیق و اصیل از دیدگاههای انسانی، انعطافپذیری در بررسی مسائل پیچیده و تولید دادههای غنی و معنادار اشاره کرد. این ویژگیها، پدیدارشناسی را به ابزاری قدرتمند برای مطالعه موضوعات اجتماعی، روانشناختی و فرهنگی تبدیل کرده و آن را از سایر روشهای جمع آوری داده متمایز کرده است.
نتایج این پژوهش نشان میدهد که ترویج دوچرخهسواری در میان بانوان نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. با در نظر داشتن دیدگاههای نظری تبیین کننده یافتههای این پژوهش برای ترویج دوچرخهسواری در میان بانوان باید به؛ 1- فرهنگسازی، 2- ارائه تسهیلات مالی و حمایتهای اقتصادی برای خرید و نگهداری دوچرخه، 3- ایجاد زیرساختهای ایمن و مناسب برای دوچرخهسواری، و 4- تأکید بر فوائد بهداشتی و زیست محیطی دوچرخهسواری در برنامههای آموزشی و تبلیغاتی تأکید کرد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Cycling, as a sustainable method, leads to improved physical and mental health and reduced air pollution and traffic. However, various factors in local cycling routes play a significant role in individuals' decisions, especially women, to use this mode of transportation. The objective of this research is a phenomenological analysis of the factors influencing the promotion of local cycling, based on the lived experiences of women in District 2 of Tabriz Municipality. This study was conducted using in-depth interviews in the region, and the data obtained were analyzed using phenomenology and thematic analysis methods. Findings showed that negative societal attitudes towards women's cycling and family restrictions are among the main barriers to cycling. Additionally, economic problems such as the high cost of bicycles and related expenses and the lack of safe and suitable infrastructure are also considered significant obstacles. In contrast, the benefits of cycling, such as improved physical and mental health, reduced stress, and increased vitality, were among the advantages mentioned by women. Furthermore, creating dedicated cycling routes, public awareness campaigns, and organizing festivals and promotional campaigns were proposed as incentives for cycling. The phenomenological analysis of the interviews showed that negative societal attitudes, economic problems, lack of safe infrastructure, and safety concerns are among the main barriers to women's sense of security in local pedestrian and cycling routes. These barriers require changes in societal attitudes, financial support, and the development of suitable infrastructure. These findings can help in formulating effective policies and programs to improve security in cycling routes and promote it among women. Based on the findings of this research, it is recommended that comprehensive and coordinated actions be taken to improve cycling infrastructure, change negative societal attitudes, and provide financial support to facilitate the use of cycling.
کلیدواژهها [English]
اهداف: در دهههای اخیر، با افزایش مشکلات زیست محیطی و تراکم ترافیک، توجه بیشتری به حملونقل پایدار و روشهای غیرموتوری مانند دوچرخه سواری و پیادهروی جلب شده است. دوچرخه سواری به عنوان یک روش پایدار، بهبود سلامتی جسمانی و روانی افراد و کاهش آلودگی هوا و ترافیک را در پی دارد. با این حال، عوامل مختلفی در مسیرهای دوچرخه سواری محلی نقش مهمی در تصمیمگیری افراد به ویژه زنان برای استفاده از این روش حملونقل دارد. هدف این پژوهش، تحلیل پدیدارشناسانه از عوامل اثرگذار بر ترویج دوچرخه سواری محلی با اتکا بر تجربههای زیسته زنان در منطقه 2 شهرداری تبریز است.
روش پژوهش: این مطالعه با استفاده از مصاحبههای عمیق در منطقه انجام شده و دادههای حاصل با روش پدیدارشناسی و تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتهاند.
نتایج: یافتهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان و محدودیتهای خانوادگی از جمله موانع اصلی استفاده در دوچرخه سواری هستند. همچنین، مشکلات اقتصادی نظیر گرانی دوچرخه و هزینههای مرتبط و کمبود زیرساختهای ایمن و مناسب نیز از دیگر موانع مهم محسوب میشوند. در مقابل، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی جسمانی و روانی، کاهش استرس و افزایش شادابی از جمله مزایای مورد اشاره بانوان بود. همچنین، ایجاد مسیرهای مخصوص دوچرخه سواری، فرهنگسازی عمومی و برگزاری جشنوارهها و کمپینهای تبلیغاتی به عنوان راهکارهای مشوق دوچرخه سواری مطرح شدند.
نتیجهگیری: تحلیل پدیدارشناسی مصاحبهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساختهای ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی احساس امنیت زنان در مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری محلی هستند. این موانع نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. این یافتهها میتواند به تدوین سیاستها و برنامههای مؤثر برای بهبود امنیت در مسیرهای دوچرخه سواری و ترویج آن در میان زنان کمک کند. با توجه به یافتههای این پژوهش، توصیه میشود که اقدامات جامع و هماهنگی برای بهبود زیرساختهای دوچرخه سواری، تغییر نگرشهای منفی جامعه و حمایتهای مالی برای تسهیل استفاده از دوچرخه سواری انجام شود.