نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
چکیده
تازه های تحقیق
تحلیل نتایج چیرگی مناطق شهر تبریز با استفاده از روش الکتره
شهرهای هوشمند به عنوان محیطهایی تعریف میشوند که از فناوریهای نوین برای بهبود کیفیت زندگی شهروندان و افزایش کارایی خدمات عمومی استفاده میکنند. این شهرها به طور فزایندهای به دادههای بزرگ و اینترنت اشیاء وابسته هستند تا به چالشهای شهری پاسخ دهند (ژو و همکاران[1]، 2023). در این پژوهش ابتدا مقالات گذشته در زمینه یکپارچگی فناوری های نسل پنجم (5G)و اینترنت اشیاء (LOT) برای توسعه شهر هوشمند مورد بررسی قرار گرفت و پس از شناسایی شاخص هایی که میتوان برای توسعه شهر هوشمند اجرا کرد، با استفاده از روش آنتروپی شانون، این شاخصها وزن دهی شدند. پس از وزندهی و اولویتبندی شاخصها، به منظور رتبهبندی گزینهها (مناطق مختلف شهر تبریز) بر اساس شاخصهای تعیین شده از روش تصمیمگیری الکتره استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد، تبریز به عنوان یکی از کلانشهرهای ایران، با چالشهای متعددی از جمله ترافیک و آلودگی هوا روبرو است که با استفاده از فناوریهای 5GوIoT، میتوان به بهبود مدیریت ترافیک و زیرساختها و خدمات شهری کمک کرد. همچنین مناطقی از کلانشهر تبریز که دارای زیرساختهای قوی، خدمات بهتر و کیفیت زندگی بالاتری بودند در ارزیابیها نمره بالاتری داشتند،که مطالعات دیگری مانند مطالعات لی و کیم[2] (2023)، سینگ و گوپتا[3] (2023)، پاتل و همکاران[4] (2023) و محمدی و همکاران (1401) به نتایج مشابه دست یافتند. همچنین نتایج پژوهش شیرویهپور و همکاران (1402) نشـان داد، اینترنـت پرسرعت (فناوریG5) تأثیرگذارتریـن عامـل بـر آینده شهرهای هوشمند پایـدار اسـت و به کارگیری فناوری G5 سرعت دسترسی کاربران به حجم زیادی از دادهها را افزایش و زمان آن را کاهش میدهد. اینترنت اشیاء میتواند از فناوری G5 بـه منظور مدیریـت مصرف انرژی در شهر هوشمند پایدار بهره مند شود. بنابرایـن، فناوریG5 قادر اسـت به خوبـی پاسخگوی نیازهای شهر هوشمند پایـدار در جهت مدیریت مصرف انرژی باشد. بر اساس نتایج بدست آمده، مناطق 5 و 8 با 8 چیرگی به عنوان بهترین گزینهها شناخته میشوند، این نشاندهنده عملکرد بالای این مناطق در معیارهای مورد بررسی است، به احتمال زیاد، این مناطق دارای زیرساختهای قوی، خدمات بهتر و کیفیت زندگی بالاتری هستند که باعث شده است در ارزیابیها برتری داشته باشند. منطقه 6 با 5 چیرگی، نیز عملکرد قابل قبولی دارد. این منطقه میتواند به عنوان گزینهای مناسب در نظر گرفته شود و ممکن است در برخی از معیارها نسبت به سایر مناطق برتری داشته باشد. منطقه 2 با 4 چیرگی، نیز در ردههای بالای ارزیابی قرار دارد. این منطقه به دلیل وجود خدمات مناسب یا زیر ساختهای قوی، توانسته است امتیاز خوبی کسب کند. همچنین مناطق با چیرگی کمتر شامل مناطق 9 و 3 با 3 و 2 چیرگی به ترتیب، نشاندهنده عملکرد متوسطی هستند. این مناطق ممکن است نیاز به بهبود در برخی از معیارها داشته باشند تا بتوانند در ارزیابیهای آینده بهتر عمل کنند. منطقه4 با 1 چیرگی، به وضوح در ارزیابیها عملکرد ضعیفی داشته و نیاز به بررسی و بهبود دارد و مناطق 1و7 هیچ چیرگی نداشته و به نظر میرسد که در معیارهای مورد بررسی عملکرد بسیار ضعیفی دارند. این موضوع میتواند به عدم وجود زیرساختهای مناسب، خدمات ناکافی یا مشکلات دیگر مرتبط باشد، لازم به ذکر است که این نتایج نشاندهنده اهمیت ارزیابی دقیق و مستمر وضعیت زیرساختها و خدمات شهری است تا بتوان به بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک کرد.
چالشها و موانع
با وجود پتانسیلهای بالای فناوریهای 5G و IoT، چالشهایی نیز در مسیر پیادهسازی آنها وجود دارد. یکی از چالشهای اصلی، نیاز به سرمایهگذاریهای کلان در زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات است. همچنین، عدم آگاهی و آموزش کافی در میان شهروندان و مسئولان شهری میتواند مانع از بهرهبرداری بهینه از این فناوریها شود. مسائل مربوط به حریم خصوصی و امنیت دادهها نیز از جمله نگرانیهای مهمی هستند که باید در هنگام پیادهسازی این فناوریها مورد توجه قرار گیرند.
فرصتها
پیادهسازی فناوریهای 5G و IoT میتواند فرصتهای زیادی را برای توسعه شهر هوشمند فراهم کند. این فناوریها میتوانند به بهبود کیفیت خدمات عمومی، کاهش ترافیک، مدیریت بهینه منابع و کاهش آلودگی کمک کنند. به عنوان مثال، با استفاده از دستگاههایIoT، میتوان دادههای مربوط به ترافیک و آلودگی را به صورت لحظهای جمعآوری و تحلیل کرد و بر اساس آن تصمیمات بهتری اتخاذ نمود. همچنین، فناوری 5G با ارائه سرعت بالای اینترنت، امکان ارتباطات سریع و پایدار را فراهم میآورد که میتواند به بهبود عملکرد سیستمهای شهری کمک کند.
پیشنهادات
بر اساس نتایج به دست آمده از این تحقیق و تحلیلهای انجام شده، پیشنهادات زیر برای بهبود یکپارچگی فناوریهای نسل پنجم (5G) و اینترنت اشیاء (IoT) در راستای توسعه شهر هوشمند کلانشهر تبریز ارائه میشود:
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Smart cities have emerged as a novel approach to improving urban quality of life, optimizing resource management and public services, and enhancing economic productivity. In this context, the integration of 5G technology and the Internet of Things (IoT) can play a pivotal role in accelerating digital transformation and developing smart infrastructure. This article evaluates and analyzes various criteria related to urban infrastructure and services, focusing on how these technologies can be utilized for the development of a smart city, with a particular emphasis on the city of Tabriz.
To collect data, a variety of methods were employed, including a review of diverse literature, surveys of citizens, field observations, and collaboration with local authorities. For this purpose, multi-criteria decision-making methods such as Shannon Entropy and ELECTRE were utilized. The research findings indicated that Zones 5 and 8 were identified as the best options, with a dominance score of 8, while Zones 1 and 7 showed no dominance and require improvements in infrastructure and services.
Furthermore, the integration of 5G and IoT technologies can contribute to enhancing the quality of urban services, reducing pollution, and increasing citizen satisfaction. The results obtained can serve as a foundation for planning and policymaking aimed at the development of a smart city in Tabriz, assisting decision-makers in identifying the strengths and weaknesses of urban infrastructure.
کلیدواژهها [English]
شهرهای هوشمند به عنوان راهکاری نوین برای بهبود کیفیت زندگی شهری، مدیریت بهینه منابع و خدمات عمومی، و ارتقای بهرهوری اقتصادی مطرح شدهاند. در این راستا،یکپارچگی فناوریهای نسل پنجم (5G) و اینترنت اشیاء (IoT) میتواند نقش کلیدی در تسریع تحول دیجیتال و توسعه زیرساختهای هوشمند ایفا کند. مقاله حاضر با ارزیابی و تحلیل معیارهای مختلف مرتبط با زیرساختها و خدمات شهری به بررسی چگونگی استفاده از این فناوریها برای توسعه شهر هوشمند با تمرکز بر شهر تبریز پرداخته است. برای جمعآوری دادهها، از روشهای متنوعی استفاده شده است که شامل مطالعه منابع مختلف، نظرسنجی از خبرگان و شهروندان مطلع رشد هوشمند و مدیریت شهری هوشمند که می توانستند اطلاعات با ارزشی را در اختیار پژوهشگر قرار دهند و طراحی و توزیع پرسشنامهای به منظور جمعآوری نظرات و تجربیات خبرگان و شهروندان در مورد زیرساختها و خدمات شهری و همکاری با نهادهای محلی: برقراری ارتباط با نهادهای دولتی و خصوصی مرتبط با مدیریت شهری و جمعآوری اطلاعات از آنها )شرکت توزیع برق تبریز، سازمان آب و هوا شناسی،معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تبریز، سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حمل و نقل شهرداری تبریز) وب سایتها (aqicniirg,speetest.net,Itproportl, lot iran و سامانه آنلاین ucheck) میباشد. برای رتبهبندی گزینهها (مناطق شهر تبریز) از روشهای تصمیمگیری چندمعیاره آنتروپی شانون و الکتره استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که مناطق 5 و 8 با 8 چیرگی به عنوان بهترین گزینهها شناسایی شدند، در حالی که مناطق 1 و 7 هیچ چیرگی نداشتند و نیاز به بهبود زیرساختها و خدمات دارند. نتایج به دست آمده میتواند به عنوان مبنایی برای برنامهریزی و سیاستگذاری در راستای توسعه شهر هوشمند تبریز مورد استفاده قرار گیرد و به تصمیمگیرندگان در شناسایی نقاط قوت و ضعف زیرساختهای شهری یاری رساند.