نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، جغرافیای و برنامهریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2 دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامهریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
3 دانشیار، جغرافیا و برنامهریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
چکیده
تازه های تحقیق
در بافت مرکزی شهر زنجان بازارهای قدیمی و عمدهای وجود دارند که تردد روزانه را به این بخش زیاد کردهاند. لذا، حتی در بخشهایی از پارکها و سایر مراکزی که برای افراد سالمند تمهیداتی صورت گرفته و یکسری امکانات ایجاد شده است امکان بهرهبرداری کامل برای سالمندان وجود ندارد. بنابراین، محور اصلی این پژوهش سالمندی و هدف آن پاسخ به فرضیه اصلی پژوهش یعنی تبیین عوامل مؤثر بر تحقق شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان میباشد. پژوهش حاضر از نظر عنوان، مبانی و مفاهیم کلیدی با پژوهشهای وو (2023)، با عنوان شهر دوستدار سالمند فضاهای جدید پرستاری برای سالمندان، پژوهش رشید و همکاران (2021) با عنوان تعیین ویژگیهای دوستدار سالمند برای توسعه شهر و پژوهش ون هوف و همکاران (2021)، با عنوان ده سؤال در مورد شهرها و جوامع دوستدار سالمندان و محیط ساختهشده همخوانی دارد.
مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش‌های کتابخانهای و مشاهدات میدانی استفاده شده است. با توجه به این که بافت فرسوده مرکزی شهر زنجان به طور مرتب مورد مشاهده قرار گرفته تا تدوین و ارزیابی مسئله به شکل مطلوب فراهم آید. جامعهی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری میباشند. در این تحقیق حجم نمونه 20 نفر با توجه به شرایط همکاری لحاظ گردید. بنابراین، اطلاعات و دادههای مورد نظر از طریق پرسشنامه مربوط به ماتریس تأثیرات عوامل از نظر کارشناسان جمعآوری و با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرمافزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. بر اساس روش میکمک و برای ورود اطلاعات به نرمافزار، خبرگان میزان اثرگذاری پیشرانهای مندرج در سطر بر پیشرانهای مندرج در ستون را با اعداد صفر به معنای بیاثر، 1 به معنای تأثیر ضعیف، 2 به معنای تأثیر متوسط و 3 به معنای تأثیر قوی مشخص کردند. تأثیر هر پیشران بر خودش صفر در نظر گرفته میشود و چنانچه یک پیشران با پیشران دیگر هیچ ارتباطی نداشته باشد امتیاز آن صفر خواهد بود. اگر ارتباط بالقوه باشد، P اختصاص داده میشود. با توجه به اطلاعات اخذ شده از خبرگان و محاسبه میانگین وزنی هر کدام از خانهها در نرمافزار Excel اطلاعات ماتریس حاصل شده که ماتریس تأثیرات متقاطع گفته میشود، به نرمافزار میکمک منتقل گردید و تحلیلهای لازم روی آنها انجام شد.
نتایج اصلی پژوهش بعد از ارزیابی اثرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مؤثر بر شکلگیری شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان نشان میدهد که از میان عوامل طراحی و برنامهریزی متغیرهای ساختمانهای عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پلههای با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده؛ پیادهروهای عریض به منظور سهولت تردد؛ فرصتهای شغلی مناسب برای سالمندان؛ وجود سرویسهای بهداشتی مناسب و تمیز در سطح شهر و پارکها هم دارای رتبه تأثیرپذیری بالایی هستند و هم تأثیرگذاری بالا. بنابراین لزوم توجه جدی به این شاخصها در کنترل سیستم ضروری است. نکته دیگر اینکه تمام 4 مؤلفه برای برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخصهای تولید ساختمانها در مکانهای عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخصها بهعنوان خروجی سیستم است. با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانیهای جسمی و حرکتی میشوند، بهعنوان گروه سنی آسیبپذیر، در جمعیت شهری قلمداد شده و این گروه برای حضور در فضاهای شهری خواستهها و دغدغههایی دارند و این در حالی است که فضای شهری برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله میتوان مواردی همچون رمپها و پلههای ورودی ساختمانها، کفسازی پیادهروها و دسترسی به سطلهای زباله، نشمینگاهها اشاره کرد. لذا با توجه به نتایج حاصل از پژوهش باید پیشنهادهای ذیل را در جهت حرکت به شهر دوستدار سالمندان در بافت فرسوده شهر زنجان ارائه داد:
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
In the city of Zanjan, the aging of the population and attention to the issues of the elderly are very important. Especially in the worn-out texture of the central part, which was the initial core of the city's formation, and mostly elderly people live in this part. Therefore, the aim of the research is to answer the main hypothesis, that is, to explain the effective factors on the planning of the elderly-friendly city in the public spaces of the worn-out fabric of the central part of Zanjan city. The current research is descriptive-analytical in which library methods and field observations were used. The statistical population of this research is experts specializing in urban affairs and the sample size is 20 people. The data was analyzed using structural analysis technique and in the form of Micmac software. The results show that among the design and planning factors, the variables of public buildings with elevators, escalators, or stairs with a low slope and height and with railings and non-slip surfaces, etc., have a high influence rating. Therefore, it is necessary to pay serious attention to these indicators in system control. Also, all 4 components for planning an elderly-friendly city in the worn-out context of the central part of Zanjan city are among the indicators of the production of buildings in public places with an approach to the needs of the elderly, which indicates the importance of these indicators as the output of the system, and considering that the elderly have disabilities, Vulnerability, demands and concerns are there and the city space is not prepared for the presence of this group, including things like ramps and stairs at the entrance of buildings, flooring of sidewalks and access to trash cans, and shelters.
کلیدواژه‌ها [English]
در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. بهویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکلگیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان میباشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش‌های کتابخانهای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعهی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر میباشد. دادهها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرمافزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که از میان عوامل طراحی و برنامهریزی متغیرهای ساختمانهای عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پلههای با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخصها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخصهای تولید ساختمانها در مکانهای عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخصها بهعنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی، آسیبپذیری و خواستهها و دغدغههایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله میتوان مواردی همچون رمپها و پلههای ورودی ساختمانها، کفسازی پیادهروها و دسترسی به سطلهای زباله، نشمینگاهها اشاره کرد.
)