نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه جیرفت، جیرفت،ایران
2 گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
تازه های تحقیق
در مجموع، در سه ایستگاه سنندج، اصفهان و منوجان، میزان تبخیر و تعرق پتانسیل در دوره آینده کاهش خواهد یافت. این شرایط در حالی است که در بقیه مناطق مطالعاتی شاهد افزایش تبخیر و تعرق پتانسیل خواهیم بود. نیاز آب مصرفی گیاه (ETc) در دو ایستگاه سنندج و اصفهان به ترتیب به میزان 2/36 و 64/17 درصد کاهش یافته است. در حالی که در سایر مناطق مورد مطالعه مقدار آب مصرفی گیاه افزایشی است. بطور متوسط بیشترین افزایش در مناطق گرمسیری کهنوج و منوجان و کمترین درصد افزایش در ایستگاه شهرکرد مشاهده شد. بطور متوسط بارش موثر در مناطق مطالعاتی (بدون در نظر گرفتن ایستگاه سنندج و اصفهان) به میزان 46/23 درصد کاهش خواهد یافت. بیشترین کاهش بارش موثر متعلق به ایستگاه شهرکرد بود. نیاز خالص آبیاری در مراحل مختلف رشد سیب زمینی در دو ایستگاه سنندج و اصفهان کاهشی است و در سایر مناطق مورد مطالعه نیاز خالص آبیاری روندی افزایشی را نشان میدهد. نیاز خالص آبیاری در طول دوره رشد گیاه در تمام مناطق تحت مطالعه (به جزء سنندج و اصفهان) افزایش خواهد یافت. بیشترین افزایش مربوط به مناطق گرمسیری کشور خواهد بود، بطوریکه ایستگاه کهنوج با میانگین افزایش 36/18 درصد بیشترین افزایش نیاز خالص آبیاری را نشان میدهد. ایستگاه جیرفت با 32/17 درصد و منوجان با 02/12 درصد در رتبههای بعدی قرار دارند. کمترین افزایش نیاز آبی مربوط به ایستگاه شهرکرد با 82/0 درصد افزایش است. بنابراین با توجه به نتایج به دست آمده میتوان نتیجه گرفت که مناطق گرمسیر کشور تحت تاثیر شرایط تغییر اقلیم، بیشترین افزایش نیاز خالص آبیاری را به خود اختصاص خواهند داد. به نظر می رسد یکی از دلایل افطایش نیاز خالص آبیاری در جنوب کشور افزایش دما و کاهش بارندگی و در نتیجه کاهش بارش موثر باشد. تنها استثنا ایستگاه های سنندج و اصفهان است که با کاهش نیاز ختالص آبیاری مواجه خواهند بود. برای بحث بیشتر نتیجه ریزگردانی بارش ایستگاه های مورد مطالعه با مدل SDSM در شکل (6) آورده شده است.
شکل 6. تغییرات بارش سالانه در سه دوره 2040-2011، 2070-2041 و 20100-2071 تحت سه سناریوی انتشار RCP2.6، RCP4.5 وRCP8.5
همانطور که مشاهده می شود، مقدار بارش در همه سناریوها در ایستگاه سنندج افزایش خواهد یافت. از طرف دیگر، کمترین مقدار کاهش بارش متعلق به ایستگاه اصفهان است. بنابراین بارش موثر در ایستگاه سنندج افزایش و در اصفهان کاهش اندکی نسبت به دوره پایه خواهد داشت و لذا نیاز خالص آبیاری در این دو ایستگاه در دهه های آتی کاهش خواهد یافت. از طرفی در ایستگاه های جنوب کشور بارش به میزان 30 تا 40 درصد نسبت به دوره پایه کاهش خواهد یافت که همین امر باعث کاهش بارش موثر و افزایش نیاز خالص آبیاری خواهد شد. نتایج ریزگردانی دمای کمینه و بیشینه هم نشان داده است که دما در نیمه جنوبی کشور بیشتر از سایر ایستگاه ها افزایش خواهد داشت که باعث افزایش تبخیر تعرق و نیاز خالص آبیاری خواهد شد. در مجموع می توان گفت نیاز خالص آبیاری سیب زمینی در همه ایستگاه ها به جز سنندج و اصفهان در آینده افزایش خواهد یافت. نتایج این تحقیق با نتایج تحقیق ابراهیمی (1389)، گودرزی و عابردی کوپایی (1399)، جعفری، مرادی و باقری (1403) مطابقت دارد که حاکی از افزایش نیاز آبی در شرایط تغییر اقلیم آینده است. در مورد ایستگاه سنندج و اصفهان، نتایج این تحقیق با نتایج تحقیق رحمانی و همکاران (1393) مطابقت دارد که حاکی از کاهش نیاز آبی محصولات دشت بیرجند در شرایط تغییر اقلیم است که ناشی از کاهش طول دوره رشد محصول (گندم و جو) و کاشت زودهنگام آینده در پاسخ به افزایش دماست.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
In this study, CanESM2 general circulation model and RCP4.5, RCP2.6, and RCP8.5 scenarios were used to simulate potato water requirement in three periods: 2011-2040, 2041-2070, and 2071-2100. The results showed the greatest increase in reference evapotranspiration in Hamadan and Shiraz station by 0.29 mm per day in the period of 2071-2100 and RCP8.5 scenario and the greatest decrease in Isfahan station by 0.83 mm per day that will occur in the period 2011-2040 and RCP4.5 scenario. The results showed the greatest decrease in actual evapotranspiration at the Sanandaj station in the period of 2011-2040 and in the RCP8.5 scenario by -206.7 mm and the greatest increase in the actual evapotranspiration at the Tabriz station and in the period of 2071-2100 in The RCP8.5 scenario that will occur at the rate of +121.48 mm. The simulation results of effective precipitation showed that all stations except Sanandaj will face a decrease in effective precipitation. The highest decrease in effective precipitation was observed in the third period (2071-2100), So that the percentage of effective precipitation will fluctuate between 2.4% (Hamadan) and 54.38% (Shahrekord). The effective precipitation in Sanandaj station will increase by nearly 40%. The simulation results of the net irrigation requirement showed that the largest increase is related to the middle stage of potato growth. The highest increase in net irrigation requirement was observed in Tabriz station in RCP4.5 scenario in the third period by 377.28 mm and the lowest increase in Jiroft station in RCP8.5 scenario in the third period by 65.44 mm. According to the obtained results, it can be concluded that the tropical regions of Iran will experience the greatest increase in net irrigation needs under the influence of climate change.
کلیدواژهها [English]
در این مطالعه برای شبیه سازی نیاز آبی سیب زمینی از مدل گردش کلی CanESM2 و سناریوهای RCP4.5 ، RCP2.6 و RCP8.5 در سه دوره 2040-2011، 2070-2041 و 2100-2071 استفاده شد. نتایج نشان داد بیشترین افزایش تبخیر-تعرق مرجع در ایستگاه همدان و شیراز به میزان 29/0 میلی متر در روز در دوره 2100-2071 و سناریوی RCP8.5 و بیشترین کاهش در ایستگاه اصفهان به میزان 83/0- میلی متر در روز و در دوره 2040-2011 و سناریوی RCP4.5 رخ خواهد داد. نتایج نشان داد بیشترین کاهش میزان تبخیر - تعرق واقعی در ایستگاه سنندج در دوره 2040-2011 و در سناریوی RCP8.5 به میزان 7/206- میلی متر و بیشترین افزایش تبخیر- تعرق واقعی در ایستگاه تبریز و در دوره 2100-2071 در سناریوی RCP8.5 به میزان 48/121+ میلی متر رخ خواهد داد. نتایج شبیه سازی بارش موثر نشان داد همه ایستگاه ها به استثناء سنندج با کاهش بارش موثر مواجه خواهند شد. بیشترین میزان کاهش بارش موثر در دوره سوم (2100-2071) مشاهده شد، بطوریکه درصد کاهش بارش موثر در محدوده 4/2 درصد (همدان) تا 38/54 درصد (شهرکرد) در نوسان خواهد بود. بارش موثر در ایستگاه سنندج تا نزدیک 40 درصد افزایش خواهد یافت. نتایج شبیهسازی نیاز خالص آبیاری نشان داد بیشترین افزایش مربوط به مرحله میانی رشد سیب زمینی است. بیشترین افزایش نیاز خالص آبیاری در این مرحله، در ایستگاه تبریز در سناریوی RCP4.5 در دورهی سوم به میزان 28/377 میلی متر و کمترین افزایش نیاز خالص آبیاری در ایستگاه جیرفت در سناریوی RCP8.5 در دوره سوم به میزان 44/65 میلی متر مشاهده شد. با توجه به نتایج به دست آمده میتوان نتیجه گرفت که مناطق گرمسیر کشور تحت تاثیر شرایط تغییر اقلیم، بیشترین افزایش نیاز خالص آبیاری را به دلیل افزایش دما، کاهش بارندگی و کاهش بارش موثر به خود اختصاص دادهاند.