تاثیر عوامل محیطی بر سلامت روان شهروندان (نمونه موردی: منطقه 6 و 7 شهر اصفهان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه اصفهان

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه اصفهان

3 استاد روانشناسی دانشگاه اصفهان

10.22034/gp.2025.66460.3382

چکیده

اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (پرسش‌نامه) گردآوری شد. جامعه آماری را شهروندان ساکن در مناطق 6 و 7 شهر اصفهان در سال 1398 به ترتیب برابر با 112416نفر و 168732 نفر (جمعاً 281148 نفر) و متخصصین و کارشناسان مربوطه تشکیل داد که از طریق نمونه‌گیری کوکران 384 نفر به-عنوان حجم نمونه در نظر گرفته شد اما محقق جهت اطمینان، 408 پرسش‌نامه را در بین شهروندان توزیع و جمع-آوری کرد. همچنین به روش دلفی دومرحله‌ای، 25 نفر از متخصصین برای پرسش‌نامه میک مک در نظر گرفته شد. جهت تجزیه و تحلیل داده‌های گراآوری شده (پرسش‌نامه‌های محقق ساخته و استاندارد SCL90) از آزمون تی-تک‌نمونه‌ای در قالب نرم‌افزار SPSS و همچنین از نرم‌افزار MICMAC استفاده شده است. نتایج آزمون تی تک‌نمونه‌ای حاکمی از آن است که میان مناطق 6 و 7 در اصفهان از لحاظ کیفیت محیط و تاثیر آن بر سلامت روان شهروندان تفاوت قابل توجهی وجود دارد. میانگین کلی کیفیت محیط شهری در منطقه 6 با نمره 68/3، نسبت به منطقه 7 با میانگین 07/2 در سطح بالاتری قرار دارد. بر همین اساس، کیفیت عملکردی، معنایی و کالبدی به ترتیب در منطقه 6 با ارزش عددی 69/3، 81/3 و 55/3 و در منطقه 7 به ترتیب با ارزش عددی 51/2، 44/2 و 59/1 بدست آمدند. کیفیت محیطی منطقه 6 نسبت به منطقه 7 به این دلیل بالاتر است که در منطقه 6، کیفیت ساخت‌وسازهای بهتر، فضای سبز گسترده‌تر، تجهیزات و تاسیسات بهتر و بیشتر، دسترسی به حمل‌ونقل کارآمدتر، کیفیت بصری زیبا و... موجود است. نتایج میک مک نشان داد که در بین 17 عامل مورد مطالعه، هیچ متغیری بعنوان متغیر تعیین‌کننده شناسایی نشد. همچنین متغیرهای وضعیت جمع‌آوری و دفع زباله‌های شهری و وضعیت دوربین‌های امنیتی به‌عنوان متغیرهای تأثیرپذیر یا نتیجه به دست آمدند.

تازه های تحقیق

نتایج نشان داد که محیط پویا و خلاقانه که در پیشگیری و درمان افسردگی و بهبود سلامت روان ساکنان شهرها تأثیر دارد، همسو با یافته‌های پژوهش‌های پیشین هستند؛ زیرا محیط سالم و پویا به واسطۀ ارتقاء کیفیت‌های عملکردی، زیست‌محیطی و تجربی - زیباشناختی مکان‌های شهری بر کیفیت زندگی انسان اثر می‌گذارد که خودآگاه یا ناخودآگاه بر احساسات، عواطف، رفتارها و ارتقاء سلامت روان مؤثر است. سایر تخصص‌های (محیطی و غیرمحیطی) مرتبط با سلامت روان، تأکیدات متفاوتی دارند که به شرح زیر هستند:

  • تخصص‌های غیرمحیطی: جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی، توجه ویژه‌ای بر ویژگی‌های جمعیتی، اجتماعی و فرهنگی دارد و سلامت روانی را از طریق سرمایه اجتماعی، مشارکت، تعاملات و سبک زندگی مدنظر دارد. همچنین در حوزه اقتصادی، ارزیابی اثرات اقتصادی سلامت روان بررسی می‌شود. بنابراین، این تخصص‌ها عموما نیازمند همکاری آگاهانه فرد مبتلا به اختلالات روانی است که برای مبتلایان تقریبا دشوار است.
  • سایر تخصص‌های محیطی: در معماری، به مداخلات کوچک مقیاس (تک‌بنا) تأکید می‌شود. در معماری منظر،
    به نقش پیشگیرانه و درمانگر منظر طبیعی و انسان‌گرا توجه می‌شود. در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری، توجه به پیامد تصمیم‌ها و سیاست‌های برنامه‌ریزی شهری بر سلامت روان اهمیت دارد. درکل، مداخله در محیط کالبدی در هر مقیاس، به­طور خودآگاه و ناخودآگاه بر سلامت روان تأثیرگذار است که به نفع همه مردم در معرض محیط است نه رفتار یک فرد در یک زمان. لذا، رویکردهای محیطی مکمل روش‌های رفتاری و درمانی هستند و در کاهش افسردگی نقش حمایتی و پایدارتری دارند.

در واقع، تعدد حرفه‌های دخیل، بیانگر تعدد عوامل مؤثر بر افسردگی است، و محیط مصنوع یکی از آن­هاست که در تعامل با سایر عوامل اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و فردی، احتمال بروز و شیوع این بیماری را افزایش می‌دهد. محیط مصنوع، از یکسو، تحت تأثیر ساختارهای کلان سیاسی و اجتماعی و زیست‌بوم جهانی قرار دارد و از سوی دیگر، با خصوصیات فردی و اجتماعی در تعامل است و بدین­گونه بر سلامت روان افراد اثر می‌گذارد. در این رابطه اخیراً پژوهشگران مرکز طراحی شهری و سلامت روان نیز چهار پتانسیل طراحی شهری مرتبط با سلامت روان را ارائه کرده‌اند که شامل فضاهای سبز، فعال، امن و اجتماعی است. در چارچوب پیشنهادی این پژوهش، دامنه متنوعی از کیفیت‌های محیط مرتبط شناسایی شد که مهمترین آن­ها با بیشترین فراوانی، نفوذپذیری، ایمنی و امنیت، غنای حسی، آسایش اقلیمی، زیبایی و اجتماع‌پذیری هستند.

طبق یافته‌های پژوهش، نتایج آزمون تی تک­نمونه­ای حاکی از آن است که میان مناطق 6 و 7 در اصفهان از لحاظ کیفیت محیط و تأثیر آن بر سلامت روان شهروندان تفاوت قابل­توجهی وجود دارد. میانگین کلی کیفیت محیط شهری در منطقه 6 با نمره 68/3، نسبت به منطقه 7 با میانگین 07/2 در سطح بالاتری قرار دارد. بر همین اساس، کیفیت عملکردی، معنایی و کالبدی به ترتیب در منطقه 6 با ارزش عددی 69/3، 81/3 و 55/3 و در منطقه 7 به ترتیب با ارزش عددی 51/2، 44/2 و 59/1 به­دست آمدند. کیفیت محیطی منطقه 6 نسبت به منطقه 7 به این دلیل بالاتر است که در منطقه 6، کیفیت ساخت‌وسازهای بهتر، فضای سبز گسترده‌تر، تجهیزات و تأسیسات بهتر و بیشتر، دسترسی به حمل‌ونقل کارآمدتر، کیفیت بصری زیبا و غیره موجود است. نتایج میک­مک نشان داد که در بین 17 عامل مورد مطالعه، هیچ متغیری به­عنوان متغیر تعیین‌کننده شناسایی نشد. همچنین متغیرهای وضعیت جمع‌آوری و دفع زباله‌های شهری و وضعیت دوربین‌های امنیتی به‌عنوان متغیرهای تأثیرپذیر یا نتیجه به دست آمدند.

از طرفی دیگر، محیط مصنوع دارای ارتباط مستقیم و غیرمستقیم با افسردگی و سلامت روان است. در این راستا، مکانیزم‌های احتمالی تأثیر غیرمستقیم محیط بر افسردگی شناسایی شد که عموماً با تأثیر بر سایر عوامل خطر به‌عنوان عامل میانجی، سلامت روان را تهدید می‌کنند. مهمترین این عوامل عبارتند از: کم‌تحرکی، اختلال خواب، استرس و... . نکته قابل­تأمل در اکثر پژوهش‌ها، تأکید بر مقیاس فضایی واحد همسایگی است. در واقع، تأکید بر محله، گسستی از رویکردهای متمرکز بر ویژگی‌های جمعیتی، به سوی تحلیل‌های استوار بر عوامل متعدد از جمله محیط مصنوع در حوزه سلامت است. طبق مطالعات، تأثیر محیط مصنوع بر سلامت روان در این مقیاس و بر افرادی که زمان بیشتری را در محیط می‌گذرانند، قوی‌تر است.

بنابراین، این نتیجه حاصل می‌شود که کیفیت‌های محیطی ممکن است بر اقشار مختلف، تأثیر متفاوتی داشته باشد چرا که نیازها، توقعات، ادراک و احساسات متفاوتی دارند. برای مثال، یک ویژگی محیطی مثل تراکم مسکونی زیاد برای افراد جوان، فعال و بدون محدودیت فیزیکی، فرصتی برای تعامل و فعالیت بدنی محسوب می‌شود که تأثیر مثبتی بر سلامت روان و کاهش افسردگی دارد در حالی که برای سالمندان با آستانه تحمل پایین‌تر می‌تواند منبع آلودگی صوتی و استرس باشد و به افزایش افسردگی منجر شود. لذا، در رابطه محیط مصنوع و سلامت روان، توجه به خصوصیات فردی، جمعی و بیولوژیکی اهمیت دارد.

سلامت روان مفهومی انتزاعی و ارزیابی نسبی‌گرا از روابط انسان با خود، جامعه و ارزش‌هایش است. سلامت روان به‌عنوان بخش مرکزی سلامت؛ به معنیای بس فراتر از عدم بیماری روانی اطلاق می‌شود؛ توانایی زندگی کردن، همراه با شادی، بهره‌وری و بدون وجود دردسر می‌باشد. عوامل محیطی پیرامون، از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر وضعیت روانی افراد می‌باشند. هر چه در اطراف ما می‌گذرد و هست، محیط پیرامون ما را تشکیل می‌دهد. بنابر پژوهش حاضر کیفیت محیطی محل سکونت افراد می‌تواند بر سطح سلامت روانی آنان تأثیرگذار باشد. طبق یافته‌های پژوهش، سطح سلامت روانی افراد در تأثیرپذیری خود از عوامل محیط شهری، به‌صورت معنی‌داری تحت تأثیر کیفیت محیط سکونت آنان می‌باشد. محیط ساخته شده می‌تواند به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم سلامت روانی ما انسان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. وجود پارک‌ها، فضاهای سبز و طبیعی در محله‌ها و مناطق شهری بر جنبه‌های دیداری شهری تأثیر مثبتی داشته، می‌توانند در ارتقاء سطح سلامت روانی شهروندان مؤثر باشند.

ترس از وقوع جرم و جنایت مشکلات ذهنی و روانی از قبیل استرس و اضطراب را به همراه دارد. دستیابی به امنیت در محله‌ها و مناطق شهری، از حیث سلامت روانی بسیار حائز اهمیت است. زندگی کردن در محیط‌های با ایمنی فیزیکی کم باعث می‌شود افراد از محیط بیرون دوری کنند، احساس اجتماعی ضعیفی بر محیط حاکم شود، افراد نوعی ترس و اضطراب همیشگی را تجربه نموده و نهایتاً می‌تواند عاملی در کاهش سطح سلامت روانی افراد باشد. دسترسی مطلوب ساکنین به خدمات در سطح محله می‌تواند از طریق ارتقاء سطح پاسخگویی عملکردی منطقه، شرایط آسایش افراد را فراهم آورده و عامل رضایت‌مندی روانی افراد را فراهم آورد.

تحقیق حاضر با تحقیقات مذکور (پیشینه تحقیق) تفاوت‌ها و تشابهت‌هایی دارد. تفاوت از این جهت که مطالعات مذکور بیشتر به یک بعد (آزاده، 1399 فقط به بعد کالبدی – فضایی، سعادتی وقار، 1399 فقط به کیفیت بصری) و یا چند بعد (خواجوی، 1400، فیردوس، 2017، اندرسون و همکاران، 2018) از محیط و تأثیر آن بر سلامت روان شهروندان پرداخته‌اند، در حالی که پژوهش حاضر سعی کرده است تمامی ابعاد تأثیرگذار محیط بر سلامت روان شهروندان را بررسی و تحلیل کند. بر این اساس، نتایج نشان داد که میان مناطق 6 و 7 در اصفهان از لحاظ کیفیت محیط و تاثیر آن بر سلامت روان شهروندان تفاوت قابل توجهی وجود دارد. به­عنوان نمونه و بر اساس تجزیه و تحلیل‌های صورت گرفته کیفیت محیطی منطقه 6 نسبت به منطقه 7 به این دلیل بالاتر است که در منطقه 6، کیفیت ساخت‌وسازهای بهتر، فضای سبز گسترده‌تر، تجهیزات و تأسیسات بهتر و بیشتر، دسترسی به حمل‌ونقل کارآمدتر، کیفیت بصری زیبا و غیره در منطقه مذکور است. همچنین بر اساس یافته‌های حاصل از آزمون تی تک­نمونه­ای، سطح سلامت روانی ساکنین دو منطقه به‌طرز معنی‌داری با یکدیگر متفاوت می‌باشند. به‌گونه‌ای که سطح سلامت روانی ساکنین در منطقه 6 با میانگین نمره کیفیت محیطی بالاتر از ساکنین در منطقه 7 بالاتر است.

بر اساس گفته‌های قبلی، پیشنهاداتی کلی و توجه به اجرایی بودن آنها برای افزیش کیفیت محیطی مناطق مورد مطالعه (6 و 7) ارائه می‌شود:

  • افزایش سرانه فضای سبز در مناطق مورد مطالعه و مخصوصاً منطقه 7؛
  • فرهنگ‌سازی در زمینه پرورش گل و گیاه در فضاهای باز و عمومی محله‌های شهری؛
  • طراحی فضاهای سبز محلی و کوچک در اطراف مجتمع‌های مسکونی؛
  • ایجاد و توسعه مبلمان شهری در محله‌های مورد مطالعه با رویکرد آسایش محیطی و محافظت از افراد در برابر تغییرات جوی هم­چون افزایش شدید دما، بارش باران و غیره؛
  • بهبود سیستم جمع‌آوری زباله در محله‌های شهری هر کدام از مناطق؛
  • استفاده از سیاست‌های ترافیکی برای جلوگیری از ورود اتومبیل به خیابان‌ها و معابر محلی و کاهش آلودگی صوتی در محله؛
  • استفاده از تکنولوژی‌های نوین در ساخت مسکن برای جلوگیری از ورود صدا و ایجاد آلودگی صوتی در ساختمان‌های شهری؛
  • نورپردازی مناسب و افزایش میزان روشنایی خیابان‌ها در سطح محله‌های شهری؛
  • اجرای پروژه‌های آرام‌سازی ترافیک جهت کاهش عبور و مرور اتومبیل‌ها در خیابان‌های هر کدام از مناطق؛
  • ارتقاء کیفیت فضاهای همگانی و ایجاد قراراگاه‌های رفتاری، تعاملات و روابط اجتماعی را افزایش داده که این امر باعث کاهش اختلالات روانی خواهد شد؛
  • طراحی مراکز خدمات محلی و بازهای روزانه به­گونه‌ای که شهروندان پیاده خرید خود روزانه را انجام دهند؛
  • استفاده از رنگ‌های متنوع و شاد در طراحی جداره‌های شهری؛
  • گسترش و رسیدگی به عرصه‌های سبز و طبیعی در اطراف ساختمان‌های بلندمرتبه؛
  • برنامه‌ریزی در زمینه اجرای مراسم‌های مختلف در محیط عمومی ساختمان در راستای افزایش ارتباط همسایگان با یکدیگر و غیره.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The impact of environmental factors on the mental health of citizens (Case study: Districts 6 and 7 of Isfahan city)

نویسندگان [English]

  • narges nazari 1
  • Jamal Mohammadi Seyed Ahmadiani 2
  • mehrdad kalantari 3
1 PhD student in Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Iran
3 Professor of Psychology, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

The present research is descriptive-analytical in nature and method, and applied in terms of purpose. The required information was collected through library and field studies (questionnaires). The statistical population consisted of citizens living in areas 6 and 7 of Isfahan in 2019, equal to 112,416 and 168,732 people (total 281,148 people) and relevant specialists and experts. Through Cochran sampling, 384 people were considered as the sample size, but for reliability, the researcher distributed and collected 408 questionnaires among the citizens. Also, through the two-stage Delphi method, 25 experts were considered for the MicMac questionnaire. To analyze the collected data (researcher-made questionnaires and SCL90 standard), a one-sample t-test was used in the form of SPSS software and also MICMAC software. The results of the one-sample t-test indicate that there is a significant difference between areas 6 and 7 in Isfahan in terms of environmental quality and its impact on the mental health of citizens. The overall average of urban environment quality in Region 6 with a score of 3.68 is higher than in Region 7 with an average of 2.07. Accordingly, functional, semantic and physical quality were obtained in Region 6 with numerical values of 3.69, 3.81 and 3.55, respectively, and in Region 7 with numerical values of 2.51, 2.44 and 1.59, respectively. The environmental quality of Region 6 is higher than in Region 7 because in Region 6, there are better construction quality, more extensive green space, better and more equipment and facilities, more efficient access to transportation, beautiful visual quality, etc. The results of the study showed that among the 17 factors studied, no variable was identified as a determining variable. Also, the variables of the status of urban waste collection and disposal and the status of security cameras were obtained as influential or outcome variables.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental quality
  • urban spaces
  • mental health
  • Esfahan city

اصل مقاله

توسعه تکنولوژی، رشد صنعتی و زندگی ماشینی، علاوه بر تغییر محیط و روش زندگی انسان، سلامتی انسان و محیط را تحت تاثیر قرار داده است به­گونه­ای که در عصر حاضر، مشکلات روانی، اضطراب و افسردگی در صدر عوامل مرگ های زودرس قرار می­گیرد. بنابراین تأثیر شرایط محیطی به­عنوان بستر فعالیت و زندگی بر انسان اجتناب­ناپذیر است. لذا هدف اصلی از انجام این پژوهش بررسی تأثیر عوامل محیطی بر سلامت روان شهروندان در دو منطقه 6 و 7 شهر اصفهان می‌باشد. تحقیق حاض از نظر ماهیت و روش، صورت توصیفی - تحلیلی و از لحاظ هدف، کاربردی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه­ای و میدانی (پرسش­نامه) گردآوری شد. جامعه آماری را شهروندان ساکن در مناطق 6 و 7 شهر اصفهان در سال 1398 به ترتیب برابر با 112416نفر  و 168732  نفر (جمعاً 281148 نفر) و متخصصین و کارشناسان مربوطه تشکیل داد که از طریق نمونه­گیری کوکران 384 نفر به­عنوان حجم نمونه در نظر گرفته شد اما محقق جهت اطمینان،  408 پرسش­نامه را در بین شهروندان توزیع و جمع­آوری کرد. همچنین به روش دلفی دومرحله­ای، 25 نفر از متخصصین برای پرسش­نامه میک­مک در نظر گرفته شد. جهت تجزیه و تحلیل داده­های گراآوری شده (پرسش‌نامه‌های محقق ساخته و  استاندارد SCL90) از آزمون تی­تک­نمونه­ای در قالب نرم­افزار SPSS و  همچنین از نرم­افزار MICMAC استفاده شده است. نتایج آزمون تی تک­نمونه­ای حاکمی از آن است که میان مناطق 6 و 7 در اصفهان از لحاظ کیفیت محیط و تأثیر آن بر سلامت روان شهروندان تفاوت قابل توجهی وجود دارد. میانگین کلی کیفیت محیط شهری در منطقه 6 با نمره 68/3، نسبت به منطقه 7 با میانگین 07/2 در سطح بالاتری قرار دارد. بر همین اساس، کیفیت عملکردی، معنایی و کالبدی به ترتیب در منطقه 6 با ارزش عددی 69/3، 81/3 و 55/3 و در منطقه 7 به ترتیب با ارزش عددی 51/2، 44/2 و 59/1 بدست آمدند. کیفیت محیطی منطقه 6 نسبت به منطقه 7 به این دلیل بالاتر است که در منطقه 6، کیفیت ساخت‌وسازهای بهتر، فضای سبز گسترده‌تر، تجهیزات و تاسیسات بهتر و بیشتر، دسترسی به حمل‌ونقل کارآمدتر، کیفیت بصری زیبا و... موجود است. نتایج میک مک نشان داد که در بین 17 عامل مورد مطالعه، هیچ متغیری بعنوان متغیر تعیین‌کننده شناسایی نشد. همچنین متغیرهای وضعیت جمع‌آوری و دفع زباله‌های شهری و وضعیت دوربین‌های امنیتی به‌عنوان متغیرهای تأثیرپذیر یا نتیجه به دست آمدند.

مراجع

آبرون، علی‌اصغر؛ قرایی، فریبا و طباطبائیان، مریم (1397). واکاوی ابعاد کیفیت محیط شهری مؤثر بر سطح سلامت روانی شهروندان (مورد مطالعاتی: محله‌های بهار و انقلاب اسلامی شهر سبزوار)، معماری و شهرسازی آرمانشهر، 25، 263-251.
آذر، علی؛ زکریازاده، ابوالفضل و مروتی زرقانی، الهام (1403). بررسی رضایتمندی شهروندان از فضاهای سبز شهری، مطالعه موردی منطقه 6 کلانشهر تبریز، جغرافیا و برنامه­ریزی، 28 (90)، 21-45.
آزادبخت، مریم و جهانی‌فر، مجتبی (1403). واکاوی زمینه‌ها و سنجش ساختار علی احساس بیگانگی در فضاهای شهری اهواز، جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(89)، 74-55.
آزاده، سیدرضا (1399). بررسی ارتباط بین کیفیت کالبدی - فیزیکی محلات مسکونی و سلامت روانی شهروندان در راستای توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: محله مرداویج و مفت‌آباد، اصفهان)، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان.
آزاده، سیدرضا؛ محمدی سیداحمدیانی، جمال و نشاط دوست، حمیدطاهر (1399). بررسی ارتباط بین شاخص­های کمی مسکن و سلامت روانی شهروندان، مطالعه موردی: محله مردلویج اصفهان، جغرافیا و برنامه­ریزی، 24 (72)، 33-1.
آمارنامه شهر اصفهان (1402). داده‌های مرتبط با جمعیت، مسکن و بافت فرسوده.
اکبریان، امیرعباس (1398). تأثیر فضاهای سبز شهری در بهبود سلامت روانی شهروندان، معماری شناسی، 2 (13)، 1-5.
بذرافشان، جواد؛ شایان، محسن؛ بازوند، سجاد (1396). ارزیابی عوامل تأثیرگذار پایداری مسکن در مناطق روستایی شهرستان زرین دشت، جغرافیا و برنامه­ریزی، 21 (62): 41-59.
دهقان، فاطمه؛ گلکار، کورش و حکیمیان، پانته‌آ (1401). نقش طراحی شهری بر سلامت روان: تبیین چارچوب مفهومی رابطه کیفیت‌های محیط شهری و سلامت روان ساکنان شهر با تأکید بر افسردگی، معماری و شهرسازی آرمانشهر، 38، 215-199.
رحمانی، آرش؛ نظری، ولی‌الله و طاهرخانی، رضا (1395). بررسی کیفیت محیط شهری و تأثیر آن در ارتقاء میزان رضایتمندی شهروندان (نمونه موردی: شهر رودهن)، فصلنامه پژوهش اجتماعی، 8(33)، 155-135.
شاهوران، فاطمه و اسدپور، هاجر (1403). محیط‌های شهری چه نقشی بر سلامت روان شهروندان دارند؟ درس‌آموزی از مطالعات انجام‌‌شده در ایران، نشریه علمی طراحی شهری ایران، 1(1)، 284-257.
ضرغامی، اسماعیل و الفت، میلاد (1396). بررسی رابطه سلامت جسمی و روانی سالمندان و انواع محل زندگی آنان شامل خانه سالمندان، منزل شخصی و دهکده سالمندی با استفاده از مدل TOPSIS، پایش، 16(4)، 530-521.
غفاری گیلانده، عطا و محمدی، چنور (1402). بررسی وضعیت محیط و منظر شهری و ارتباط آن با سلامت روان شهروندان شهر پاوه، جغرافیا و روابط انسانی، 5(4)، 280-262.
غفوری، آیدا؛ موسوی، میرسعید و فرامرزی اصلی، مهسا (1403). ارزیابی معیارهای محیطی تأثیرگذار بر سلامت شهروندان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (نمونۀ موردی: محلة آغۀ زمان شهر سنندج)، سامانه مدیریت نشریات علمی، 16(2)، 105-136.
محمدی، اکبر و رادین، عاطفه (1396). اثربخشی هنر درمانی بر پایه نقاشی بر کاهش افسردگی، اضطراب و پرخاشگری در کودکان پیش دبستانی، فصلنامه روانشناسی تحلیلی – شناختی، 8(28)، 51-43.
محمدی­ده­چشمه، پژمان (1400). بررسی تاثیر شاخص‌های فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی کیفیت زندگی بر میزان رضایت شهروندان شهرکرد، جغرافیا و برنامه‌ریزی، 25(76)، 259-249.
محمودی­پاتی، فرزین و بلوری، زهره (1397). بررسی رابطه مؤلفه‌های تأثیرگذار بر میزان تعاملات اجتماعی در محلات پرتراکم (مورد مطالعه: محله اسپهکلا شهر آمل)، جغرافیا و برنامه‌ریزی، 22(66)، 305-281.
مرکز آمار ایران (1395-1335). داده‌های مرتبط با استان اصفهان، شهر اصفهان.
موحدی‌راد، نرجس­خاتون؛ اجودی، حجت­الله؛ احمدی، مریم؛ فخارمقدم، فاطمه؛ اکبریان، مهدی و مالمیر، عیسی (1391). مقایسه شیوع اضطراب آشکار در بین دانش‌آموزان دارای ویژگی‌های جمعیت‌شناختی مختلف، علوم تربیتی، 5(17)، 131-146.
نریمانی، محمد؛ پرزور، پرویز و بشرپور، سجاد (1394). مقایسه حساسیت بین فردی و تعادل عاطفی در دانش‌آموزان با و بدون اختلال یادگیری خاص، ناتوانی‌های یادگیری، 5(1)، 141-125.
ولایتی، شیوا و رضایی­تبریزی، سویل (1403). تأثیر مؤلفه­های کالبدی بر ارتقاء سلامت روان شهروندان در فضاهای شهری (نمونه مورد مطالعه: عینالی و ائل گولی شهر تبریز)، جغرافیا و برنامه­ریزی، 28 (87)، 422-446.
Abron, A., Qaraei, F., & Tabatabaiyan, M. (2018). Analyzing the dimensions of urban environment quality affecting the level of mental health of citizens (case study: Bahar and Islamic Revolution neighborhoods of Sabzevar), Armanshahr Architecture and Urban Planning, 25, 251-263. [In Persian] https://www.armanshahrjournal.com/article_85113.html
Akbarian, A. (2019). The effect of urban green spaces on improving citizens' mental health, Architecture, 2 (13): 1-5.  [In Persian] https://ensani.ir/fa/article/419485
Anderson, N. B., Johnson, S., Belar, C., Breckler, S., Nordal, K., & Ballard, D. (2012). Stress in America: Our health at risk. American Psychological Association. https://www.apa.org/news/­press/­releases/stress/2011/final-2011
Andersson, E. C., Nordh, H., Raanaas, R. K., & Aamodt, G. (2018). GIS-derived measures of the built environment determinants of mental health and activity participation in childhood and adolescence: A systematic review, 177,19-37. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2018.04.009
Azadbakht, M., & Jahanifar, M. (2024). Analyzing the contexts and measuring the causal structure of the feeling of alienation in urban spaces of Ahvaz, Geography and Planning, 28 (89), 74-55.  [In Persian]  https://doi.org/10.22034/gp.2024.54828.3083
Azadeh, S.R. (2020). Investigating the relationship between the physical quality of residential neighborhoods and the mental health of citizens in line with sustainable urban development (case study: Mardavij and Moftabad neighborhoods, Isfahan), PhD thesis in Geography and Urban Planning, Faculty of Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan. [In Persian] https://ganj.irandoc.ac.ir
Azadeh, S.R., Mohammadi Seyed Ahmadiani, J., Neshat Doost, H.T. (2020). Investigating the relationship between quantitative housing indicators and citizens' mental health, case study: Mardavij neighborhood of Isfahan, Geography and Planning, 24 (72), 1-33. [In Persian]  https://doi.org/10.22034/gp.2020.10777
Azar, A., Zakariazadeh, A., & Marvati Zarghani, E. (2024). Investigating citizens' satisfaction with urban green spaces, a case study of Region 6 of Tabriz metropolis, Geography and Planning, 28 (90), 21-45. [In Persian]  https://doi.org/10.22034/gp.2023.56757.3139
Bazrafshan, J., Shayan, M., & Bazvand, S. (2017). Evaluation of factors affecting housing sustainability in rural areas of Zarrin Dasht County, Geography and Planning, 21 (62), 41-59. [In Persian] https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_7281.html
Bond, L., Kearns, A., Mason, P., Tannahill, C., Egan, M., Whitely, E. (2012). Exploring the relationships between housing, neighborhoods and mental wellbeing for residents. BMC Public Health. 12(48), 1-14. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-48
Cao, S., Song, C., Jiang, S., Luo, H., Zhang, P., Huang, Y., Yu, J., Li, K., Li, N., Guo, B., & Li, X. (2024). Effects of urban greenway environmental types and landscape characteristics on physical and mental health restoration. Forests, 15, 679.  https://doi.org/10.3390/f15040679
Carmody, D. P. (2005). Psychometric characteristics of the Beck Depression Inventory-II with college students of diverse ethnicity. International Journal of Psychiatry in Clinical Practice, 9(1), 22-28. https://doi.org/10.1080/13651500510014800
Chen, W., Zaid, S., & Nazarali, N. (2016). Environmental Psychology: The Urban Built Environment Impact on Human Mental Health. Journal of the Malaysian Institute of Planners, 23-38. https://doi.org/10.21837/pmjournal.v14.i5.190
Dannenberg, A.L. Frumkin, H j., &  Jackson, R. (2011). Making Healthy Places NewYork. Greif, M. J., & Dodoo, F. N. (2015). How Community Physical, Structural and Social Stressors Relate to Mental Health in the Urban Slums of Accra Ghana, Health & Place, 33, 57-66. https://doi.org/ 10.1016/j.healthplace.2015.02.002
Dehghan, F., Golkar, K., & Hakimian, P. (2022). The role of urban design on mental health: Explaining the conceptual framework of the relationship between urban environment qualities and mental health of city residents with emphasis on depression, architecture and urban planning. Armanshahr, 38, 199-215.  [In Persian]  https://doi.org/10.22034/aaud.2022.261740.2372
Elliot, I., Breedvelt, J., Chakkalackal, L., Purcell, M., Graham, C., & Chandra, A. (2015). Fundamental Facts About Mental Health. Mental Health Foundation: London. https://www.mentalhealth.org.uk/explore-mental-health/publications/fundamental-facts-about-mental-health-2016
Firdaus, G. (2017). Built Environment and Health Outcomes: Identification of Contextual Risk Factors for Mental Well-being of Older Adults. Ageing International, 42(1), 62-77. https://doi.org/ 10.1007/s12126-016-9276-0
Ghafari Gilandeh, A., & Mohammadi, Ch. (2023). Investigating the state of the urban environment and landscape and its relationship with the mental health of Paveh city citizens, Geography and Human Relations, 5(4), 280-262. [In Persian] https://doi.org/10.22034/gahr.2023.385334.1815
Ghafouri, A., Mousavi, M., Faramarzi Asli, M. (2024). Evaluation of environmental criteria affecting citizens' health using geographic information system (case study: Agha Zaman neighborhood of Sanandaj city), 16(2), 105-136. https://doi.org/10.48308/gisj.2023.231601.1157
Greif, M.J., & Dodoo F.N. (2015). How Community Physical, Structural, and Social Stressors Relate to Mental Health in the Urban Slums of Accra, Ghana. Health & Place, 33, 57–66. DOI: https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2015.02.002
Herzog, T. R., Maguire, C. P., & Nebel, M. B. (2003). Assessing the restorative components of environments. Journal of Environmental Psychology, 23, 159-170. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(02)00113-5
Hidalgo, M. C., Berto, R., Galindo, M. P., & Getrevi, A. (2006). Identifying attractive and unattractive urban places: Categories, restorativeness and aesthetic attributes. Medio Ambiente y Comportamiento Humano, 7: 115-133. https://mach.webs.ull.es/PDFS/Vol7_2/Vol7_2_f.pdf
Ho, H. C., Lau, K. K. L., Yu, R., Wang, D., Woo, J., Kwok, T. C. Y., & Ng, E. (2017). Spatial variability of geriatric depression risk in a high-density city: a data-driven socio-environmental vulnerability mapping approach. International journal of environmental research and public health, 14(9), 994. https://doi.org/10.3390/ijerph14090994
Iamtrakul, P., Chayphong, S., & Hayashi, Y. (2024). An integrative investigation of travel satisfaction, streetscape perception, and mental health in urban environments. Sustainability, 16, 3526. https://doi.org/10.3390/su16093526 
Isfahan City Statistics. (2023). Data related to population, housing and dilapidated texture. [In Persian] https://amar.org.ir/salnameh-amari
Keyes, C. M., & Shapiro, A. (2004). Social well-being in the United States: A descriptive epidemiology. In O. G. Brim, C. D. Ryff, & R. C. Kessler (Eds.), How healthy are we? A national study of well-being at midlife (350–372). The University of Chicago Press. https://www.christenseninstitute.org/blog/what-is-social-health-and-why-does-it-matter-for-our-well being/?gad_source=1&gad_campaignid=22404177831&gbraid=0AAAAADsapT_giQkckL9-Lg_SRQqYe1_T8&gclid=Cj0KCQjw8p7GBhCjARIsAEhghZ2mOxMprIQBxCWhUQWXO76h2ArxfizMRehUJ5M4n0ZPJLlLZRxCr50aAk9QEALw_wcB
Khomenko, S., Nieuwenhuijsen, M., Ambros, A., Wegener, S., & Mueller, N. (2020). Is a liveable city a healthy city? Health affects of urban and transport planning in Vienna, Austria. Environmental research, 183, 109238. https://doi.org/10.1016/j.envres.2020.109238
Madebo, W. E., Yosef, T. T., & Tesfaye, M. S. (2016). Assessment of perceived stress level and associated factors among health care students at Debre Birehane University, North Shoa Zone of Amgara Region, Ethiopia. HCCR, 4, 2. 1-9. https://doi.org/10.4172/2375-4273.1000166
Mahmoudi Pati, F., & Beluri, Z. (2018). Investigating the relationship between the influential components on the level of social interactions in densely populated neighborhoods (case study: Espehkola neighborhood of Amol city), Geography and Planning, 22(66), 305-281. [In Persian] https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_8571.html
McAndrew, F.T. (2008). Environmental Psychology. (Gh. Mahmoudi, Trans.). Tehran: Zarbaf Asl.
McCay, L., Bremer, I., Endale, T., Jannati, M., & Yi, J. (2019). Urban design and mental health. Urban Mental Health, 32, 1-24.
Mohammadi Deh Cheshmeh, P. (2021). Investigating the effect of physical, social and economic indicators of quality of life on the satisfaction of citizens of Shahrekord, Geography and Planning, 25(76), 259-249. [In Persian] https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_12773.html
Mohammadi, A., & Radin, A. (2017). The effectiveness of art therapy based on painting on reducing depression, anxiety, and aggression in preschool children, Quarterly Journal of Analytical-Cognitive Psychology, 8(28), 51-43. [In Persian] https://sanad.iau.ir/Journal/psy/Article/866659
Monfries, J. (2020). The psychological effects of urban design. Topophilia: The Human Geography and Planning Student Journal, 46–52. https://journals.library.ualberta.ca/topophilia/index.php/­topophilia/article/view/27
Movahedi Rad, N., Ajoudi, H., Ahmadi, M., Fakhramghaddam, F., Akbarian, M., & Malmir, I. (2012). Comparison of the prevalence of overt anxiety among students with different demographic characteristics, Educational Sciences, 5(17): 131-146. [In Persian] https://journals.iau.ir/article_­521617.html
Mubi Brighenti, A., & Pavoni, A. (2017). City of unpleasant feelings. Stress, comfort and animosity in urban life. Social & Cultural Geography, Jul 2017, 1-20. https://doi.org/10.1080/14649365.2017.­1355065
Narimani, M., Parzour, P., & Basharpour, S. (2015). Comparison of interpersonal sensitivity and emotional balance in students with and without specific learning disorders, Learning Disabilities, 5(1): 141-125. [In Persian] https://jld.uma.ac.ir/article_367.html
Nasar, J. L., & Terzano, K. (2010). The desirability of views of city skylines after dark. Journal of Environmental Psychology, 30, 215-225. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2009.11.007
Nawrath, M., Guenat, S., Elsey, H., & Dallimer, M. (2021). Exploring uncharted territory: Do urban greenspaces support mental health in low- and middle-income countries? Environmental Research, 194, 110625. https://doi.org/10.1016/j.envres.2020.110625
Rahmani, A., Nazari, V., & Taherkhani, R. (2016). Investigating the quality of the urban environment and its effect on improving the level of citizen satisfaction (case study: Roudehen city), Quarterly Journal of Social Research, 8(33), 135-155. [In Persian] https://sanad.iau.ir/ar/Article/1111343
Ram, B., Shankar, A., Nightingale, C. M., Giles-Corti, B., Ellaway, A., Cooper, A. R., & Cook, D. G. (2017). Comparisons of depression, anxiety, well-being, and perceptions of the built environment amongst adults seeking social, intermediate and market-rent accommodation in the former London Olympic Athletes’ Village. Health & place, 48, 31-39. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.­2017.09.001
Ruebner, O., Rapp, M. A., Adli, M., Kluge, U., Galea, S., & Heinz, A. (2017). Cities and mental health. Deutsches Ärzteblatt International, 114(8), 121. https://doi.org/10.3238/arztebl.2017.0121
Rugel, E. (2015). Green space and mental health: Pathways, impacts, and gaps. Vancouver, BC: National Collaborating Centre for Environmental Health. https://ncceh.ca/resources/evidence-reviews/green-space-and-mental-health-pathways-impacts-and-gaps
Shahoran, F., & Asadpour, H. (2024). What role do urban environments play on the mental health of citizens? Lessons learned from studies conducted in Iran, Iranian Journal of Urban Design, 1(1), 284-257. [In Persian] https://doi.org/10.22099/udsi.2024.51674.1013
Stamps, A. & Smith, E. (2002). Environmental enclosure in urban settings. Environ-ment and Behaviour. 34(6), 781-794. https://doi.org/10.1177/001391602237246
Statistical Center of Iran (1335-1395). Data related to Isfahan province, Isfahan city. [In Persian] https://amar.org.ir
Sturm, R., & Cohen, D. (2014). Proximity to urban parks and mental health. The Journal of Mental Health Policy and Economics, 17(1), 19. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24864118
Tyrväinen, L., Ojala, A., Korpela, K., Lanki, T., Tsunetsugu, Y., & Kagawa, T. (2014). The influence of urban green environments on stress relief measures: A field experiment, Journal of Environmental Psychology, 38, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2013.12.005
Velayati, SH., Rezaei Tabrizi, S. (2024). The effect of physical components on improving the mental health of citizens in urban spaces (case study: Einali and El-Goli, Tabriz city), Geography and Planning, 28 (87), 422-446. [In Persian] https://doi.org/10.22034/gp.2023.53005.3039
Zarghami, E., & Olfat, M. (2017). Investigating the relationship between physical and mental health of the elderly and the types of their living places including nursing homes, private homes, and elderly villages using the TOPSIS model, Payesh, 16(4), 530-521. [In Persian] https://payeshjournal.ir/article-1-99-fa.html
Zhao, J., Wu, J., & Wang, H. (2020). Characteristics of urban streets in relation to perceived restorativeness, Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology, 30(2), 309–319.
Zheng, Y., Cheng, B., Dong, L., Zheng, T., & Wu, R. (2024). The moderating effect of social participation on the relationship between urban green space and the mental health of older adults: A case study in China. Land, 13, 317. https://ideas.repec.org/a/gam/jlands/v13y2024i3p317-d1350073.html

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار