Development scenarios of rural settlements in Tehran metropolitan region (Case: Shahriar Area)

Document Type : Research Paper

Authors

1 PhD Student of Geography and Rural Planning, Human Geography Group, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran.

2 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Human Geography Group, Faculty of Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran.

3 Associate Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

4 Assistant Professor of Natural Disasters Research Institute, Tehran, Iran.

10.22034/gp.2025.63778.3311

Abstract

Objective: Rural settlements located around cities are continuously changing and transforming from inside and outside under the influence of numerous factors (structures) and forces (mechanisms). In the traditional planning of spaces. especially villages, the future constructive forces are mainly considered the past constructive forces, and future changes and events are not considered much. However, the driving forces that create the future are sometimes accompanied by uncertainty and can affect the future of the phenomenon under investigation. The current research, with a foresight approach, has set its goal to know the future of the rural settlements of Shahriar Area.

Methods: The study is based on the purpose, applied and analytical-exploratory in nature. The research methodology is of a mixed type (with qualitative-quantitative design). In the qualitative part, semi-structured observation and interview were used to identify factors and driving forces and uncertainties, and in the quantitative part, Delphi questionnaire was used to prioritize and score the driving forces.

Results: Based on the findings, the low institutional capacity, power rent in the policy and planning system, the development of industrial economy, the growth of land speculation, the demographic backwardness of the metropolis of Tehran and the spatial proximity to the metropolis among 18 factors were identified as the main drivers affecting the future of the villages around the cities. According to 12 possible modes of propulsion, three scenarios of stable spatial development, fragile spatial development and unstable spatial development were presented as possible scenarios.

Conclusions: Each of these three scenarios is believable and each has the potential to be realized; But which one happens depends on today's schedule.In the field of domestic and foreign literature, few studies have been conducted on scenario planning, especially in the area of villages around metropolises, with a foresight approach. In addition to the few available resources,

Keywords

Main Subjects

Full Text

هدف: سکونتگاه‌های روستایی مستقر در پیرامون شهرها پیوسته از درون و بیرون تحت تأثیر عوامل (ساختارها) و نیروهای (سازوکارها) متعدد در حال تغییر و دگرگونی هستند. در برنامه‌ریزی سنتی فضاها (در سطوح مختلف) به ویژه روستاها، نیروهای سازنده آینده عمدتاً نیروهای سازنده گذشته در نظر گرفته می‌شوند و تغییرات و رویدادهای آتی چندان لحاظ نمی‌گردند. حال آنکه نیروهای پیشران که آینده را می‌سازند گاهی همراه با عدم قطعیت‌اند و می‌توانند آینده پدیده مورد بررسی را تحت تأثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با رویکرد آینده‌نگاری هدف خود را شناخت آینده‌های پیشروی سکونتگاه‌های روستایی ناحیه شهریار قرار داده است.

روش پژوهش: مطالعه بر اساس هدف، کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی-اکتشافی است. روش‌شناسی پژوهش از نوع ترکیبی (با طرح کیفی-کمی) است. در بخش کیفی به منظور شناسایی عوامل و نیروهای پیشران و عدم قطعیت‌ها از مشاهده و مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی با هدف اولویت‌بندی و امتیازدهی پیشران‌ها از پرسشنامه‌ دلفی استفاده گردید.

یافته‌ها: بر اساس یافته‌ها پایین بودن ظرفیت نهادی، رانت قدرت در نظام سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، توسعه اقتصاد صنعتی، رشد سوداگری زمین، پس‌زدگی جمعیتی کلان‌شهر تهران و مجاورت فضایی با کلان‌شهر از میان 18 عامل، به عنوان پیشران‌های اصلی مؤثر بر آینده روستاهای پیرامون شهرها شناسایی شدند. با توجه به 12 حالت محتمل پیشران‌ها، سه سناریوی توسعه فضایی پایدار، توسعه فضایی شکننده و توسعه فضایی ناپایدار به عنوان سناریوهای محتمل برای توسعه سکونتگاه‌های روستایی ناحیه شهریار تشخیص داده شده است.

نتیجه‌گیری: هر یک از این سه سناریو باورپذیرند و هر کدام نیز پتانسیل تحقق دارند؛ اما اینکه کدام یک روی دهد به برنامه‌ریزی امروز بستگی دارد. در عرصه ادبیات داخلی و خارجی، پژوهش‌های اندکی در باب سناریو‌نگاری به طور اخص در حوزه روستاهای پیرامون کلان‌شهرها با رهیافت آینده‌نگاری انجام شده است. در کنار اندک منابع در دسترس، اکثر مطالعات با رویکرد یکپارچه و سیستمی به مطالعه موضوع پژوهش پیش رو نپرداخته‌اند. چنین نارسایی‌هایی حلقه مفقوده این مطالعات می‌باشند. مقاله پیش رو بنا بر اهمیت این موضوع در یک رویکرد سیستمی و یکپارچه در ابعاد (محیطی-اکولوژیک، اجتماعی-فرهنگی، انسانی، اقتصادی، کالبدی-فضایی) به موضوع مورد مطالعه توجه دارد که پیش رو را از دیگر تحقیقات متمایز می‌کند. همچنین از این حیث که در محدوده مورد مطالعه چنین پژوهشی یافت نگردید، انجام پژوهش حاضر ضرورت پیدا می‌کند.

References

بدرآذر، شیفته؛ آذر، علی و حسین‌زاده دلیر، کریم (1403). تحلیلی بر سناریوهای تاب‌آوری در برابر زمین‌لرزه در کلان‌شهرهای ایران با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونه موردی: کلان‌شهر تبریز). فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(87)، 61-79. http//doi.org/10.22034/GP.2022.51770.3011
حجاریان، احمد (1402). تحلیل شاخص‌های اجتماعی روستایی تأثیرپذیر از کرونا بر پایه روش‌های سناریوپردازی و تحلیل اثرات متقاطع (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان زاهدان). فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 27 (84)، 35-44. http//doi.org/10.22034/GP.2023.14254
حسینی، محمد (1400). تحلیل اثرات شهر جدید عالیشهر بر روستاهای پیرامون. پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی. دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی.
رهنما، محمدرحیم و معروفی، ایوب (1393). تحلیل و بررسی سناریوهای توسعه فضایی-کالبدی شهر بوکان. فصلنامه آمایش فضا و ژئوماتیک (برنامه‌ریزی و آمایش فضا)، 18(3)، 125-146. URL: http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-9281-fa.html
روستایی، شهریور و عراقی هشجین، کوثر (1403). آینده‌پژوهی فرایند تغییرات تراکم شهری (مطالعه موردی: منطقه 2 شهرداری تبریز). فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28 (88)، 189-254. http//doi.org/10.22034/GP.2022.49677.2950
زالی، نادر و پورسهراب، آناهید (1396). آینده‌نگاری توسعه منطقه‌ای با رویکرد تلفیقی سناریونویسی و مدل تحلیلی SWOT مطالعه موردی: استان گیلان. فصلنامه آمایش فضا و ژئوماتیک (برنامه‌ریزی و آمایش فضا)، 21 (3)، 189-220. http://journals.modares.ac.ir/browse.php?a_code=A-21-14489-1&slc_lang=fa&sid=21
زیاری، کرامت اله؛ قربانی، رامین؛ کهکی، فاطمه سادات و جمالی، کیوان (1399). ارزیابی جایگاه و عملکرد شهریار در شبکه کلان‌شهری تهران. فصلنامه چشم‌انداز مطالعات شهری و روستایی، 1(1)، 76-91. http//doi.org/20.1001.1.27173747.1399.1.1.6.5
سالنامه آماری استان تهران (1395). تهران: سازمان مدیریت برنامه‌ریزی کشور-مرکز آمار ایران.
سعیدی، عباس (1390). ارزیابی مکانی-فضایی رویکردهای توسعه و تحول سکونتگاه‌های روستایی. مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی سکونتگاه‌های روستای: مسکن و بافت، تهران: انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
سعیدی، عباس (1401). مبانی جغرافیای روستایی. چاپ نوزدهم، تهران: انتشارات سمت.
شادی طلب، ژاله و بیات، مجتبی (1390). نوسازی فرهنگی در روستاهای در حال گذار. فصلنامه رفاه اجتماعی، 11 (43)، 157-179. URL: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-757-fa.html
شمیعی، حجت اله (1388). چالش‌های مدیریت نوین روستایی در روستاهای اطراف شهرهای بزرگ (نمونه موردی: شهرستان شهریار). پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی.
شوارتز، پیتر (1398). هنر دورنگری: برنامه‌ریزی برای آینده در دنیای با عدم قطعیت. ترجمه عزیز علیزاده، چاپ دوم، تهران: مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری‌های دفاعی.
شوقی، مرضیه (1399). آینده‌پژوهی تحولات فضایی روستاهای پیرامون کلان‌شهر تهران (مورد مطالعه: روستاهای بخش رودبار قصران). رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی گرایش برنامه‌ریزی آمایش کیفیت محیطی مناطق روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی.
عشقی، آمنه (1395). تحلیل روند الحاق روستا به شهر و آینده‌پژوهی آن در دهه 1405-1395 (محدوده مورد مطالعه: روستاهای پیرامون شهر شیراز). پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، استاد راهنما دکتر حسن افراخته، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی.
عنابستانی، علی‌اکبر؛ جوانشیری، مهدی و سجاسی قیداری، حمداله (1401). تبیین سناریوهای توسعه کالبدی-فضایی سکونتگاه‌های روستایی مجموعه شهری مشهد. فصلنامه آمایش سرزمین، 14(1)، 117-159. http//doi.org/ 10.22059/jtcp.2022.331801.670261
عنایت‌اله، سهیل (1398). تحلیل لایه لایه‌ای علت‌ها: نظریه و موردکاوی‌های یک روش‌شناسی یکپارچه و متحول ساز آینده‌پژوهی (مجموعه مقالات). ج 2، ترجمه مسعود منزوی، چاپ سوم، تهران: مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری‌های دفاعی.
مشکینی، ابوالفضل؛ برهانی، کاظم و شعبان‌زاده نمینی، رضا. (1392). تحلیل فضایی سنجش پایداری اجتماعی شهری (مورد مطالعه: مناطق 22 گانه شهر تهران). فصلنامه جغرافیا (انجمن جغرافیایی ایران)، 11(39)، 186-211.
نتایج کلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان تهران (1390 و 1395). تهران: سازمان مدیریت برنامه‌ریزی کشور، نشر مرکز آمار ایران.
Anabestani, A. A., Javanshiri, M., and Sejasi Khedari, H. A. (2022). Explanation of physical-spatial development scenarios of rural settlements in Mashhad urban complex. Amish Sarmeen Quarterly, 14 (1), 117-159. http//doi.org/ 10.22059/jtcp.2022.331801.670261. [In Persian]
Badrazar, Sh., Azar, A., and Hosseinzadeh Dalir, K. (2024). An analysis of earthquake resilience scenarios in Iranian metropolises with a futures research approach (case study: Tabriz metropolis). Quarterly Journal of Geography and Planning, 28(87), 61-79. http//doi.org/10.22034/GP.2022.51770.3011. [In Persian]
Bock, A. K., and Krzysztofowicz, M. (2021). Scenarios for EU Rural Areas 2040. Contribution to European Commission’s long-term vision for rural areas. EUR 30755 EN, Publications Office of the European Union, Luxembourg, ISBN 978-92-76-39407-5. http//doi.org/10.2760/29388, JRC125368.
Eshghei, A. (2015). Analysis of the process of annexation of the village to the city and its future research in the decades of 1405-1395 (study area: villages around the city of Shiraz). Master's thesis in the field of geography and rural planning, supervisor Dr. Hassan Afarakhte, Faculty of Geographical Sciences, Khwarazmi University. [In Persian]
European Union. (2019). the impacts of metropolitan regions on their surrounding areas. Catalogue number: QG-01-19-812-EN-N; ISBN: 978-92-895-1030-1. http//doi.org/10.2863/35077
Fanchette, S. (2016). Hà Nội, a Metropolis in the Making the Breakdown in Urban Integration of Villages. IRD Éditions, Institut de recherche pour le développement, ISBN: 978-2-7099-2197-8
Hajarian, A. (2023). Analysis of rural social indicators affected by COVID-19 based on scenario-building methods and cross-effects analysis (case study: villages in Zahedan County). Quarterly Journal of Geography and Planning, 27(84), 35-44. http//doi.org/10.22034/GP.2023.14254. [In Persian]
Hosseini, M. (2021). Analysis of the effects of the new city of Alishahr on the surrounding villages. master's thesis of geography and rural planning. Faculty of Geographical Sciences, Khwarazmi University. [In Persian]
Inayat Allah, S. (2018). Layered analysis of causes: theory and case studies of an integrated and revolutionary methodology of future research (collection of articles). Vol. 2, translated by Masoud Manzavi, third edition, Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute, Center for the Future Research of Defense Sciences and Technologies. [In Persian]
Meshkini, A., Burhani, K., and Shabanzadeh Namini, R. (2012). Spatial analysis of measuring urban social sustainability (case of study: 22 districts of Tehran). Geography Quarterly (Iranian Geographical Society), 11 (39), 186-211. [In Persian]
Nilsson, K., Pauleit, S., Bell, S., Aalbers, C., and Sick Nielsen, T. A. (2013). Peri-urban futures: Scenarios and models for land use change in Europe. Publisher: Springer Verlag, ISBN: 978-3-642-30528-3. http//doi.org/10.1007/978-3-642-30529-0
Oostrum, M. (2021). Access, density and mix of informal settlement: Comparing urban villages in China and India. Journal of Cities, 117, 103334. http//doi.org/10.1016/j.cities.2021.103334
Rahnama, M. R., and Maroufi, A. (2013). Analysis and investigation of spatial-physical development scenarios of Bukan city. Space planning and geomatics (space planning and planning), 18(3), 125-146. URL: http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-9281-fa.html. [In Persian]
Rostaei, Sh., and Araghi Hashjin, K. (2024). Future study of the process of urban density changes (case study: District 2 of Tabriz Municipality). Quarterly Journal of Geography and Planning, 28 (88), 189-254. http//doi.org/10.22034/GP.2022.49677.2950. [In Persian]
Saeidi, A. (2011). Spatial evaluation of approaches to the development and transformation of rural settlements. Proceedings of the First International Conference on Village Settlements: Housing and Fabric, Tehran: Islamic Revolution Housing Foundation Publications. [In Persian]
Saeidi, A. (2022). Basics of rural geography. 19th edition, Tehran: Somit Publications. [In Persian]
Schwartz, P. (2018). The Art of Foresight: Planning for the Future in a World of Uncertainty. Translated by Aziz Alizadeh, 2nd edition, Tehran: Educational and Research Institute of Defense Industries, Center for the Future Research of Defense Sciences and Technologies. [In Persian]
Shadi Talab, J., and Bayat, M. (2011). Cultural renewal in villages in transition. Social Welfare Quarterly, 11(43), 157-179. URL: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-757-fa.html. [In Persian]
Shamiei, H. E. (2009). Challenges of modern rural management in villages around big cities (case example: Shahryar city). Master's thesis in the field of geography and rural planning, Faculty of Geographical Sciences, Khwarazmi University. [In Persian]
Shoghi, M. (2019). Future research of the spatial developments of the villages around the metropolis of Tehran (case of study: the villages of Qasran Rudbar section). Doctoral thesis in the field of geography and rural planning in the field of environmental quality planning in rural areas, Faculty of Geographical Sciences, Khwarazmi University. [In Persian]
Singh, A. K., and Narain, V. (2020). Lost in transition: Perspectives, processes and transformations in in Rurban India. Cities-Journals Elsevier, 97: 1-8. https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.102494.
Statistical Yearbook of Tehran Province (2015). Tehran: National Planning Management Organization-Iran Statistics Center. [In Persian]
The general results of the population and housing census of Tehran province (2015 and 2016). Tehran: National Planning Management Organization, Iran Statistics Center Publication. [In Persian]
Zali, N., and Poursahrab, A. (2016). Foresight of regional development with the combined approach of scenario writing and SWOT analytical model, case study: Gilan province. Space planning and geomatics (space planning and planning), 21 (3), 189-220. http://journals.modares.ac.ir/browse.php?a_code=A-21-14489-1&slc_lang=fa&sid=21[In Persian]
Zhang, X., and Pan, M. (2020). Emerging rural spatial restructuring regimes in China: A tale of three transitional villages in the urban fringe. Journal of Rural Studies. http//doi.org/10.1016/j.jrurstud.2020.09.005.
Ziari, K. E., Ghorbani, R., Kohki, F. S., and Jamali, K. (2019). Evaluation of the position and performance of Shahriar in the metropolitan network of Tehran. Perspective Quarterly of Urban and Rural Studies, 1(1), 76-91. 20. http//doi.org/1001.1.27173747.1399.1.1.6. [In Persian]

Files

Share

How to cite

Statistics