بررسی تاثیر شهرنشینی بر کارایی انرژی در عراق

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22034/gp.2025.64252.3319

چکیده

هدف: عراق یکی از کشورهایی است که شاهد رشد جمعیت و شهرنشینی سریع بوده است. این رشد ممکن است منجر به افزایش نیازهای انرژی در بخش‌های مختلف مانند حمل و نقل، ساخت و ساز، صنعت و خدمات شود. بررسی تأثیر رشد جمعیت بر کارایی انرژی،می‌تواند بهبود مصرف انرژی را در کشور به دنبال داشته باشد. چرا که کارایی انرژی باعث کاهش هدر رفت انرژی، کاهش هزینه‌ها و افزایش رقابت‌پذیری اقتصادی می‌شود. با توجه به اهمیت این موضوع، هدف اصلی این مطالعه بررسی تاثیر شهرنشینی بر کارایی انرژی طی دوره زمانی 1990 تا 2022 است.

روش پژوهش: در این مطالعه ابتدا با روش تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)، کارایی انرژی تخمین زده شده است و سپس با روش ARDL به بررسی تاثیر نرخ شهرنشینی بر آن پرداخته شده است

نتایج: نتایج نشان داد که شهرنشینی تاثیری مثبت و معنادار بر کارایی انرژی در عراق داشته است. همچنین براساس سایر نتایج این مطالعه، تاثیر متغیرهای رشد تولید ناخالص داخلی، شاخص سرمایه انسانی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و ارزش افزوده صنعتی بر کارایی انرژی نیز مثبت و معنادار بوده و روند کارایی انرژی در عراق، علیرغم نوسان‌ی بودن آن، تا حدی صعودی است.

نتیجه‌گیری: شهرنشینی می‌تواند بر کارایی انرژی از کانال‌های مختلفی اثرگذار باشد، بطوری که الگوهای مصرف انرژی و اثربخشی سیاست‌های انرژی را در جهت بهتر شدن کارایی تقویت کند.

تازه های تحقیق

شهرنشینی یکی از پدیده‌های مهم و تأثیرگذار در توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع معاصر است که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر تقاضا، مصرف، و کارایی انرژی تأثیر می‌گذارد. در این مطالعه، تأثیر شهرنشینی بر کارایی انرژی در عراق با تمرکز بر شهرهای بزرگ مانند بغداد، بصره و اربیل مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که با افزایش شهرنشینی، کارایی مصرف انرژی بهبود یافته و این رابطه از لحاظ آماری معنادار است. این یافته‌ها با نتایج مطالعات بین‌المللی نظیر خو و همکاران (2020)، لون و همکاران (2020)، یو و همکاران (2022)، گارگ و ورما (2023) و نیویس و همکاران (2023) و همچنین پژوهش‌های داخلی نظیر گلی و محنت‌فر (1399) هم‌خوانی دارد.

بهبود کارایی انرژی در نتیجه شهرنشینی از طریق کانال‌های مختلفی امکان‌پذیر است. از جمله این کانال‌ها می‌توان به کاهش مصرف انرژی در سیستم حمل‌ونقل شهری با توسعه حمل‌ونقل عمومی کارآمد، افزایش کارایی انرژی در ساختمان‌ها با استفاده از فناوری‌های نوین و استانداردهای عایق‌بندی، و صرفه‌های اقتصادی مقیاس به دلیل تجمیع جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی اشاره کرد. این موارد، نه تنها مصرف انرژی را کاهش می‌دهند بلکه در راستای اهداف پایداری و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز مؤثرند. به عنوان مثال، تراکم جمعیت و برنامه‌ریزی شهری مبتنی بر مفاهیم شهرهای سبز می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به ارتقای بهره‌وری انرژی کمک کند، همان‌طور که در مطالعه روستایی و همکاران (1402) به این موضوع پرداخته شده است.

با این حال، رشد سریع شهرنشینی بدون برنامه‌ریزی می‌تواند چالش‌هایی را نیز به همراه داشته باشد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به افزایش مصرف انرژی در اثر مدیریت ناکارآمد، فشار بر زیرساخت‌های انرژی، و اثرات زیست‌محیطی ناشی از رشد تقاضای انرژی اشاره کرد. در این زمینه، سیاست‌های انرژی‌محور و برنامه‌ریزی جامع شهری می‌توانند نقش کلیدی در مدیریت چالش‌های مذکور ایفا کنند.

مطالعه نشان می‌دهد که اجرای سیاست‌های بهینه در بخش‌های مختلف، نظیر بخش ساخت‌وساز (مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، عایق‌کاری استاندارد، و مشوق‌های مالیاتی برای ساخت‌وسازهای انرژی‌کارآمد)، بخش حمل‌ونقل (تقویت حمل‌ونقل عمومی و ایجاد شهرهای فشرده)، و بخش صنعتی و خانگی (استفاده از فناوری‌های نوین و سرمایه‌گذاری در بهبود بهره‌وری انرژی) می‌تواند بهره‌وری انرژی را به میزان قابل‌توجهی افزایش دهد. علاوه بر این، توجه به نقش سرمایه انسانی به‌عنوان شاخص آگاهی عمومی، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی برای بهبود فناوری‌های انرژی، و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی از الزامات اصلی برای به حداکثر رساندن اثرات مثبت شهرنشینی بر کارایی انرژی هستند.

در مجموع شهرنشینی در عراق می‌تواند به‌عنوان فرصتی برای بهبود کارایی انرژی در نظر گرفته شود، مشروط بر اینکه با برنامه‌ریزی دقیق، سیاست‌های پایدار و سرمایه‌گذاری هدفمند همراه باشد. توجه به این الزامات، ضمن کاهش فشار بر منابع انرژی و زیست‌محیطی، می‌تواند عراق را در مسیر توسعه پایدار و دستیابی به شهرهای کم‌کربن و تاب‌آور یاری کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigating the impact of urbanization on energy efficiency in Iraq

نویسندگان [English]

  • abdul Rahim hashemi 1
  • Hatef hazeri 1
  • , Sajjad Ali Hossein Al-Karaani 2
1 1-Associate Professor, Department OF Economics, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
2 Department of Economics, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili , Ardabil, Iran
چکیده [English]

Objective: Iraq is one of the countries that has seen population growth and rapid urbanization. This growth may lead to increased energy needs in various sectors such as transportation, construction, industry and services. Investigating the effect of population growth on energy efficiency can improve energy consumption in the country. Because energy efficiency reduces energy waste, reduces costs and increases economic competitiveness. Considering the importance of this issue, the main goal of this study is to investigate the impact of urbanization on energy efficiency during the period from 1990 to 2022.

Methods: In this study, energy efficiency is estimated by data envelopment analysis (DEA) method, and then by ARDL method, the effect of urbanization rate on it is investigated.

Results: The results showed that urbanization had a positive and significant effect on energy efficiency in Iraq. Also, based on other results of this study, the impact of the variables of GDP growth, human capital index, gross fixed capital formation, foreign direct investment and industrial added value on energy efficiency is also positive and significant, and the trend of energy efficiency in Iraq, despite its fluctuation, It is somewhat bullish.

Conclusion: Urbanization can affect energy efficiency through various channels, so as to strengthen energy consumption patterns and the effectiveness of energy policies in order to improve efficiency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urbanization
  • efficiency
  • energy
  • Iraq

اصل مقاله

عراق یکی از کشورهایی است که شاهد رشد جمعیت و شهرنشینی سریع بوده است. این رشد ممکن است منجر به افزایش نیازهای انرژی در بخش‌های مختلف مانند حمل و نقل، ساخت و ساز، صنعت و خدمات شود. بررسی تأثیر رشد جمعیت بر کارایی انرژی،می‌تواند بهبود مصرف انرژی را در کشور به دنبال داشته باشد. چرا که کارایی انرژی باعث کاهش هدر رفت انرژی، کاهش هزینه‌ها و افزایش رقابت‌پذیری اقتصادی می‌شود. با توجه به اهمیت این موضوع، هدف اصلی این مطالعه بررسی تاثیر شهرنشینی بر کارایی انرژی طی دوره زمانی 1990 تا 2022 در شهرهای بغداد، بصره و اربیل کشور عراق است.

در این مطالعه ابتدا با روش تحلیل پوششی داده‌ها (DEA)، کارایی انرژی تخمین زده شده است و سپس با روش ARDL به بررسی تاثیر نرخ شهرنشینی بر آن پرداخته شده است

نتایج این مطالعه نشان داد که شهرنشینی تاثیری مثبت و معنادار بر کارایی انرژی در عراق داشته است. همچنین براساس سایر نتایج این مطالعه، تاثیر متغیرهای رشد تولید ناخالص داخلی، شاخص سرمایه انسانی، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و ارزش افزوده صنعتی بر کارایی انرژی نیز مثبت و معنادار بوده و روند کارایی انرژی در عراق، علیرغم نوسان‌ی بودن آن، تا حدی صعودی است. بنابراین، شهرنشینی می‌تواند بر کارایی انرژی از کانال‌های مختلفی اثرگذار باشد، بطوری که الگوهای مصرف انرژی و اثربخشی سیاست‌های انرژی را در جهت بهتر شدن کارایی تقویت کند. 

مراجع

خزایی، مصطفی؛ ساسان‌پور، فرزانه (1402). تحلیل و ارزیابی شاخص‌هایِ راهبرد توسعه شهری ملارد با استفاده از مدل کوداس. جغرافیا و برنامه‌ریزی، (84)27: 57-70.
رفیعیان، مجتبی؛ رشیدی، آساره و فراهانی، مریم (1403). ارزیابی کارایی انرژی در ضوابط و مقررات شهری با تأکید بر الگوی پهنه‌بندی (مورد پژوهی: منطقه 6 شهر تهران. جغرافیا و توسعه فضای شهری: (2)11: 72-51.
رفیعیان، مجتبی، رشیدی، آساره و فراهانی، مریم (1403). ارزیابی کارایی انرژی در ضوابط و مقررات شهری با تاکید بر الگوی پهنه بندی (مورد پژوهی: منطقه 6 شهر تهران). جغرافیا و توسعه فضای شهری، 11(2)، 72-51.
روستایی، شهریور؛ قربانی، رسول و دارابی، مریم (1402). تحلیل کیفیت محیطی فضاهای عمومی شهری در راستای توسعه شهرهای سبز نمونه موردی: منطقه 7 تهران. جغرافیا و برنامه‌ریزی. در نوبت چاپ. Doi: 10.22034/gp.2023.57225.3177
زروکی، شهریار و مقدسی سدهی، اکرم (1401). شاخص قیمت انرژی و تحلیل اثر غیرخطی آن بر کارایی انرژی در ایران با رویکرد بخشی. اقتصاد باثبات، 3(2)، 83-109.
سالم، علی اصغر؛ جباری، لیلا و بیات، زهرا (1401). عوامل موثر بر کارایی انرژی در بخش صنعت با تاکید بر اثرات آستانه‌ای زیرساخت‌های حمل و نقل جاده‌ای. پژوهشنامه اقتصادی، 22(85)، 119-153.
شالی، محمد؛ محامد خسروشاهی، سید محمود و جودی، پویا (1403). سنجش وضعیت شاخص‌های توسعه پایدار شهری در شهر جدید سهند. جغرافیا و برنامه‌ریزی. (87)28: 285-304.
شیرافکن لمسو، مهدی و قادری، جعفر (1400). تأثیر جمعیت نیمه‌شهرنشینی استان‌های کشور بر کارایی انرژی. اقتصاد شهری، 6(2)، 21- 38.
شیرافکن لمسو، مهدی، قادری، جعفر (1400). تأثیر جمعیت نیمه‌شهرنشینی استان‌های کشور بر کارایی انرژی. اقتصاد شهری، (2)6: 38-21.
شیرخدائی، مجتبی و شرفی، مرجان (1401). ارزیابی اثربخشی و کارایی فرایندهای مشارکت عمومی در تصمیم‌سازی‌های مدیریت شهری؛ بررسی تجربه پویش آرزوهای تهران. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، (4)10: 159-178.
فدوی‌نیا، شیما؛ زیویار، پروانه و سرور، رحیم (1401). تحلیل شاخص‌های حکمروایی خوب شهری و سنجش اثر آن در کارایی و اثربخشی مدیریت محلی با رویکرد آینده‌پژوهی (مطالعه موردی: منطقه ۲۰ شهر تهران). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، (49)12: 900-870.
کبیری، مهرداد؛ جودکی، حمیدرضا و استعلاجی، علیرضا (1402). راهبردهای کارآمدی و اثربخشی کمیسیون های شهرسازی در فرایند ساخت و ساز شهری در منطقه یک تهران. فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، (55)4، 47-60.
گلی، یونس و محنت‌فر، یوسف (1399). بررسی اثر صنعتی‌شدن و شهرنشینی بر کارایی انرژی در استان‌های ایران (رهیافت اقتصادسنجی فضایی). سیاست گذاری اقتصادی، 12(23)، 167-188.
Alvarado, R, Deng, Q, Tollygunge, B. (2021). Do economic development and human capital decrease non-renewable energy consumption? Evidence for OECD countries. Energy, 215.
Chen, X., Yi, N., Zhang, L., and Li, D. (2022). Does Institutional Pressure foster Corporate green Innovation? Evidence from China's Top 100 Companies. J. Clean. Prod. 192 (2), 265–278.
Chiang, TC. (2020). Economic policy uncertainty and stock returns-evidence from the Japanese market. Quant Finance Econ 4: 430–458.
Garg, A; Verma, S. (2023). Data Envelopment Analysis As A Tool For Energy Efficiency Measurement; An Application To The Crop Production Sector Of India; Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 14 (1):103-107.
Jeris SS, Nath RD (2020). Covid-19, oil price and UK economic policy uncertainty: evidence from the ARDL approach. Quant Finance Econ 4: 503–514.
Liu, J., Jiao, L., Zhang, B., Xu, G., Yang, L., Dong, T. (2021). New Indices to Capture the Evolution Characteristics of Urban Expansion Structure and Form. Ecol. Indicators 122 (4), 107302.
Lvn, Y; Chen, W; Cheng, J. (2020) Effects of urbanization on energy efficiency
in China: new evidence from short run and long run efficiency models. Energy Policy, 147. ISSN 0301-4215.
Naz M, Iftikhar SF, Fatima A (2020). Does financial inclusiveness matter for the formal financial inflows? Evidence from Pakistan. Quant Finance Econ 4: 19–35.
Neves, M.E.D., Baptista, L., Dias, A.G. and Lisboa, I. (2023). "What factors can explain the performance of energy companies in Portugal? Panel data evidence", International Journal of Productivity and Performance Management, Vol. 72 No. 3, pp. 730-752.
Wang M, Li Y, Liao G. (2021). Research on the Impact of Green Technology Innovation on Energy Total Factor Productivity, Based on Provincial Data of China. Front Environ Sci, 9 (3)234-251.
Xu, T; Jianxin, Y; Hui, L; Luning, S. (2020). Energy Efficiency Evaluation Based on Data Envelopment Analysis: A Literature Review, Energies 13, no. 14: 3548.
Yu, Y., & Luo, N. (2022). Does urbanization improve energy efficiency? Empirical evidence from China. Technological and Economic Development of Economy, 28(4), 1003–1021.
Zhang, H., Cai, G., and Yang, D. (2020). The Impact of Oil price Shocks on Clean Energy Stocks: Fresh Evidence from Multi-Scale Perspective. Energy 196, 117-119.
Zhong, J, Li, T. (2020). Impact of Financial Development and Its Spatial Spillover Effect on Green Total Factor Productivity: Evidence from 30 Provinces in China. Math Prowl Eng, 2020.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار