Analysis of the Evolution and Spatiotemporal Evolution of the City and Urbanization in Iran (1956-2016)

Document Type : Research Paper

Authors

1 , Department of Human Geograohy and planning , faculty of geography, university of Tehran, Iran

2 Doctorate Candidate of Spatial Planning, University of Tehran, Tehran, Iran

10.22034/gp.2025.62849.3288

Abstract

Objective: This study conducts a quantitative spatial analysis of Iran's urban reconstruction from 1956 to 2016 using historical census data to examine the evolution of urban centers and demographic changes in a complex socio-economic and political landscape. Standard deviation ellipses and spatial statistics techniques help examine patterns of urbanization, centralization, and transformation of urban forms, emphasizing the regular progress of the east towards Tehran as an urban axis.

Methods: The methodology integrates geographic data sets and census statistics by applying hotspot analysis and the global Moran's I statistic to identify trends in urban clustering and spatial correlation. Furthermore, the challenges caused by rapid urban growth, such as development gaps and sustainability of urban and rural areas, are examined.

Results: The analysis findings not only indicate critical periods of urban reconstruction influenced significantly by the Islamic Revolution after 1976 and the Iran-Iraq War but also underscore the impact of socio-political events on Iran's urban development. The research highlights the urgent need to implement sustainable urban planning procedures and equitable regional development policies to address the complexities posed by urbanization.

Conclusions: This study, through analyzing six decades of urban transformation in Iran, found that centralized government policies have exacerbated population concentration and the uneven distribution of resources, leading to spatial inequalities and environmental challenges. The findings indicate a shift in urban development patterns from dispersion to concentration, especially in Tehran. It is suggested that strengthening infrastructure in smaller cities and implementing decentralization policies can pave the way for sustainable and balanced urban development in Iran. Continuing the current trajectory may intensify spatial inequalities and pressure on resources.

Keywords

Main Subjects

Full Text

هدف: این مطالعه با استفاده از داده‌های سرشماری تاریخی، تحلیل فضایی کمی از بازسازی شهری ایران را از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵ انجام می‌دهد تا سیر تحول مراکز شهری و تغییرات جمعیتی را در یک چشم‌انداز پیچیده اجتماعی-اقتصادی و سیاسی بررسی کند. بیضی‌های انحراف معیار و تکنیک‌های آمار فضایی به بررسی الگوهای شهرنشینی، تمرکز و دگرگونی اشکال شهری کمک می‌کنند و بر پیشرفت منظم شرق به سمت تهران به‌عنوان یک محور شهری تاکید می‌کنند.

روش پژوهش: این روش مجموعه‌های داده‌های جغرافیایی و آمار سرشماری را با استفاده از تجزیه و تحلیل نقاط داغ و آمار جهانی موران  Iبرای شناسایی روندها در خوشه‌بندی شهری و همبستگی فضایی یکپارچه می‌کند. همچنین چالش‌های ناشی از رشد سریع شهری مانند شکاف‌های توسعه و پایداری مناطق شهری و روستایی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نتایج: یافته‌های تحلیل نه‌تنها نشان‌دهنده دوره‌های بحرانی بازسازی شهری است که به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر انقلاب اسلامی پس از سال ۱۳۵۵ و جنگ ایران و عراق قرار گرفته‌اند، بلکه تأثیر رویدادهای سیاسی-اجتماعی بر توسعه شهری ایران را نیز مورد تأکید قرار می‌دهند. این تحقیق نیاز فوری به اجرای رویه‌های برنامه‌ریزی شهری پایدار و سیاست‌های توسعه منطقه‌ای عادلانه برای پرداختن به پیچیدگی‌های ناشی از شهرنشینی را برجسته می‌کند.

نتیجه‌گیری: این مطالعه با تحلیل شش دهه تحولات شهری در ایران نشان داد که سیاست‌های متمرکز دولتی، تمرکزگرایی جمعیتی و توزیع نامتوازن منابع را تشدید کرده و به نابرابری فضایی و چالش‌های زیست‌محیطی منجر شده است. یافته‌ها حاکی از تغییر الگوی توسعه شهری از پراکندگی به تمرکز، به‌ویژه در تهران، هستند. پیشنهاد می‌شود با تقویت زیرساخت‌ها در شهرهای کوچک و سیاست‌های تمرکززدایی، مسیر توسعه پایدار و متعادل شهری در ایران فراهم شود. ادامه روند فعلی می‌تواند نابرابری فضایی و فشار بر منابع را تشدید ‌کند.

References

آروین، محمود و پوراحمد، احمد (۱۴۰۰). تبیین نظری ساختار شهر فشردۀ چندهسته‌ای به‌منظور ایجاد فرم شهری پایدار. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، ۱۱(۴۱)، ۲۵۳-۲۸۶.  Doi:10.22111/gaij.2021.6660
تلخابی، سلیمانی؛ سعیدنیا، احمد و زنگنه، احمد (۱۳۹۷). انفجار مادرشهر و توسعۀ گسیختۀ منطقۀ کلان‌شهری تهران در چارچوب نظریۀ زوال شهری. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، ۳(۶)، ۴۵۱-۴۷۲.
Doi:10.22059/jurbangeo.2018.251153.859
رحیمی، اکبر (۱۳۹۹). ارزیابی تغییرات فضاهای سبزشهری تبریز از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۹۵ با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و پیش بینی تغییرات با شبکه‌های عصبی مصنوعی. جغرافیا و برنامه‌ریزی ۷۱(۲۴)، ۶۷-۸۲. Doi: 10.22034/gp.2020.10531
رضائیان، بیتا و رهنما، محمدرحیم (۱۳۹۳). سنجش میزان پراکنش و فشردگی شکل کلان شهرهای ایران با استفاده از مدل‌های کمی. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، ۵(۶)، ۸۷-۱۰۷. https://civilica.com/doc/794875
زیاری، کرامت اله؛ اسدی، صالح و اشنویی، امیر (۱۳۹۳). تعادل سنجی توزیع شهرهای استان گیلان با استفاده از مدل آنتروپی. فصلنامه جغرافیایی چشم انداز زاگرس، ۶(۲۰)، ۷-۲۰. SID. https://sid.ir/paper/175689/fa
شکویی، بهرام (۱۳۷۴). انسان، فضا و توسعه: جغرافیای انسانی. تهران: انتشارات سمت.
عبدی تربقان، جواد؛ صرافی، مظفر و رضویان، محمدتقی (۱۳۹۸). بررسی توسعه کالبدی شهرها با استفاده از مدل‌های کمی آنتروپی شانون، هلدرن و موران (مورد پژوهی: شهر کاشمر). توسعه پایدار محیط جغرافیایی، ۱(۱)، ۵۳-۷۲.
Doi: 10.52547/sdge.1.1.53
کیانی، اکبر و رئیسی، احمد (۱۳۹۶). بررسی توسعه فیزیکی- کالبدی شهر فنوج بر اساس راهبرد رشد هوشمند. جغرافیا و برنامه‌ریزی، ۲۱(۵۹)، ۲۶۳-۲۸۰.
ملک‌پور اصل، بهزاد و بوستانی، پریمان (۱۴۰۱). برنامه‌ریزی همکارانه به منظور دست‌یابی به شهر کم‌کربن در کلانشهر تهران. جغرافیا و برنامه‌ریزی، ۲۶(۸۱)، ۲۲۶-۲۰۹. Doi: 10.22034/gp.2021.46529.2856
موحد، علی و احمدی، مظهر (۱۳۹۷). برنامه‌ریزی بازتوسعه اراضی متروکه شهری منطقه 19 تهران با تأکید بر رویکرد توسعه میان افزا. برنامه ریزی توسعه کالبدی، ۵(۱)، ۵۹-۷۶. Doi: 10.30473/psp.2018.4831
میرآبادی، مصطفی؛ رجبی، آزیتا و مهدوی حاجیلویی، مسعود (۱۳۹۷). تبیین و تحلیل عدم تعادل فضایی و سنجش عوامل موثر بر تمرکز و جدایی گزینی در شهر مهاباد. فضای جغرافیایی، ۱۸(۶۲)، ۲۵۵-۲۷۴.‎ 
نجفی، اسماعیل؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ زیاری، کرامت‌اله و حسینی‌، علی (۱۴۰۳). تحلیلی فضایی بر سیاست گسترش خام‌شهرها در ایران (مورد مطالعه: استان سمنان). توسعه محلی (روستائی-شهری)، ۱۵(۲)، صص ۲۷۳-۲۹۱.
Doi: 10.22059/jrd.2023.365233.668814
ویسی، فرزاد (۱۳۹۸). تحلیل الگوهای مهاجرت فصلی و چرخشی سالانه نیروی کار روستایی به شهر، مطالعه موردی: شهرستان سروآباد. جغرافیا و برنامه‌ریزی، ۲۳(۷۰)، ۲۹۹-۳۲۷.
Abdi Tarighan, J., Sarrafi, M., & Razaviain, M.t. (2020). Study Of Urban Physical Development by Using Quantitative Models Shannon Entropy, Holdren and Moran (Case Study: Kashmar City). Sustainable Development of Geographical Environment, 1(4), 61-80. [in Persian]
Abedini, A., Aram, F., Khalili, A., Hasanlouei, M. S., & Asadi, H. (2022). Localization of the Urban Planning Process with the Knowledge-Based Sustainable Development Approach. Land, 11(12), 2266.‏‏ https://doi.org/10.3390/land11122266
Artmann, M., Inostroza, L., & Fan, P. (2019). Urban sprawl, compact urban development and green cities. How much do we know, how much do we agree?. Ecological indicators, 96, 3-9.  https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2018.10.059
Arvin, M., & Poor Ahmad, A. (2021). Theoretical Explanation of Polycentric Compact City Structure to Create a Sustainable Urban form. Geography and Territorial Spatial Arrangement, 11(41), 253- 286. [in Persian]
Bagheri, B., & Tousi, S. N. (2018). An explanation of urban sprawl phenomenon in Shiraz Metropolitan Area (SMA). Cities, 73, 71-90. Doi:10.1016/j.cities.2017.10.011
Berdegué, J. A., & Soloaga, I. (2018). Small and medium cities and development of Mexican rural areas. World development, 107, 277-288.  Doi:10.1016/j.worlddev.2018.02.007
Bueno-Suárez, C., & Coq-Huelva, D. (2020). Sustaining what is unsustainable: A review of urban sprawl and urban socio-environmental policies in North America and Western Europe. Sustainability, 12(11), 4445.‏ Doi: 10.3390/su12114445
Clark, D., & Wu, F. (2021). The Political Economy of Urbanization. Journal of Urban Development, 32(6), 145-162. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103229
Deepika, & Pandove, G. (2024). A Comparison of ML models for predicting congestion in urban cities. International Journal of Intelligent Transportation Systems Research, 22(1), 171-188.
Dutta, I., & Das, A. (2019). Exploring the dynamics of urban sprawl using geo-spatial indices: a study of English Bazar Urban Agglomeration, West Bengal. Applied Geomatics, 11, 259-276.‏ Doi: 10.1007/s8-00257-019-12518
Farhadikhah, H., & Ziari, K. (2021). Social sustainability between old and new neighborhoods (case study: Tehran neighborhoods). Environment, Development and Sustainability, 23, 2596-2613.‏ Doi: 10.1007/s00688-020-10668-z
Getu, K., & Bhat, H. G. (2021). Analysis of spatio-temporal dynamics of urban sprawl and growth pattern using geospatial technologies and landscape metrics in Bahir Dar, Northwest Ethiopia. Land Use Policy, 109, 105676.‏  Doi: 10.1016/j.landusepol.2021.105676
Gu, C. (2019). Urbanization: Processes and driving forces. Science China Earth Sciences, 62, 1351-1360.‏ https://doi.org/10.1007/s9359-018-11430-y
IEA (2018). Energy is at the heart of the sustainable development agenda to 2030, IEA, Paris https://www.iea.org/commentaries/energy-is-at-the-heart-of-the-sustainable-development-agenda-to-2030
Johnson, B. A. (2013). High-resolution urban land-cover classification using a competitive multi-scale object-based approach. Remote Sensing Letters, 4(2), 131-140.‏ https://doi.org/2150704/10.1080X.­2012.705440
Johnson, M. P. (2001). Environmental impacts of urban sprawl: a survey of the literature and proposed research agenda. Environment and planning A, 33(4), 717-735.‏ Doi: 10.1068/a3327
Kargozar Nahavandya, S., Kumar, L., & Ghamisi, P. (2017). Using the SLEUTH urban growth model to simulate the impacts of future policy scenarios on urban land use in the Tehran metropolitan area in Iran. Doi:10.48550/arXiv.1708.01089
Kianni, A. and Raeisie, A. (2017). A Survey of Fanuoj City Physical Development Based on Strategy Smart Growth. Journal of Geography and Planning, 21(59), 263-280. doi: 18. [in Persian]
Krätke, S. (2012). The new urban growth ideology of “creative cities”. Cities for people, not for profit. Critical urban theory and the right to the city, 138-149.‏ DOI: https://doi.org/10.3846/cs.2023.­15593
Malekpourasl, B. and boostani, P. (2022). Collaborative planning to achieve a low carbon city in Tehran metropolis. Journal of Geography and Planning, 26(81), 226-209. Doi: 10.22034/gp.2021.­46529.­2856. [in Persian]
Markusen, A. (2006). Urban Development and the Politics of a Creative Class: Evidence from a Study of Artists. Environment and Planning A, 38(10), 1921-1940. https://doi.org/10.1068/a38179
Mirabadi M, rajabi A, mahdavi hajiloei M. Explanation and Analysis of spatial imbalance and measuring the effective factors on spatial concentration and segregation in the city of Mahabad 18(62), 274-255. [in Persian]
Mohanty, M. (2020). Sustainable urban planning and making sustainable cities. Springer Nature.‏ Doi: 7-71061-319-3-978/10.1007-1-62
Movahed, A. and Ahmadi, M. (2018). Planning for redevelopment of abandoned urban lands; emphasizing infill development approach (Case study: district 19 of Tehran). Physical Social Planning, 5(1), 59-76. Doi: 10.30473/psp.2018.4831. [in Persian]
Najafi, E. , Zanganeh Shahraki, S. , Ziyari, K. A. and Hosseini, A. (2025). Spatial Analysis on the Policy of Expansion of Premature Cities in Iran (Case Study: Semnan Province). The Journal of Community Development (Rural-Urban), 15(2), 273-291. Doi: 10.22059/jrd.2023.365233.668814. [in Persian]
Phelps, N. A., & Valler, D. (2018). Urban development and the politics of dissonance. Territory, Politics, Governance, 6(1), 81-103. Doi: 21622671.2016.1231629/10.1080
Pilehvar, A. (2021). Spatial-geographical analysis of urbanization in Iran. Humanities and Social Sciences Communications, 8(1), 1-12. Doi:10.1057/s41599-021-00741-w
Pilehvar, A. A. (2020). Urban unsustainability engineering in metropolises of Iran. Iranian Journal of Science and Technology, Transactions of Civil Engineering, 44(3), 775-785. Doi:10.1007/s40996-019-00290-y
Rahimi, A. (2020). Evaluation of urban green spaces in Tabriz from 1976 to 2016 using satellite images and changes prediction with artificial neural networks. Journal of Geography and Planning, 24(71), 67-82. doi: 10.22034/gp.2020.10531 [in Persian]
Ramsamy, E. (2006). World Bank and urban development: From projects to policy. Routledge.‏ Doi: 9780203494080/10.4324 
Rezaian, B. & Rahnama, M. (2014). Measuring the distribution and density of the metropolis of Iran by using quantitative models. Journal of Arid Regions Geographic Studies, 5(16), 87-107. [in Persian]
Sadeghi, M., & Zanganeh Shahraki, S. (2020). Urban spatial structure in central Iran: introduction & analysis of the Ali-Gholi-Agha quarter. Journal of Architecture and Urbanism
Seto, K. C., Golden, J. S., Alberti, M., & Turner, B. L. (2017). Sustainability in an urbanizing planet. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(34), 8935-8938.‏ https://doi.org/10.1073/pnas.1606037114
Sinha, S. K. (2018). Causes of urban sprawl: a comparative study of developed and developing world cities. Res. Rev. Int. J. Multidiscip, 3, 1-5.‏
Steurer, M., & Bayr, C. (2020). Measuring urban sprawl using land use data. Land Use Policy, 97, 104799. Doi: 10.1016/j.landusepol.2020.104799
Stevens, P. (2018). The role of oil and gas in the economic development of the global economy. Extractive Industries, 71, 1-746.‏
Stone, C. N., & Sanders, H. T. (Eds.). (1987). The politics of urban development. Studies in Government & Public.‏
Talkhabi, H. R., Soleimani, M., Saeidnia, A., & Zanganeh, A. (2018). Metropolis explosion and sprawl of Tehran within the framework of urban decline theory. Geographical Urban Planning Research (GUPR), 6(3), 451-472. [in Persian]
UNDESA. (2018). World urbanization prospects: The 2018 revision, online edition.
Veisi, F. (2020). Analysis patterns of circular and seasonal migration of rural labor to cities, case study: Sarvabad County. Journal of Geography and Planning, 23(70), 299-327. [in Persian]
Yasin, M. Y., Yusoff, M. M., Abdullah, J., Noor, N. M., & Noor, N. M. (2021). Urban sprawl literature review: Definition and driving force. Geografia, 17(2). Doi:10.17576/geo-2021-1702-10
Zanganeh Shahraki, S., Ahmadifard, N., Farhadikhah, H., Fotouhi Mehrabani, B., Haydari, A., Abdali, Y., ... & Salvati, L. (2020). Spatial planning, urban governance and the economic context: The case of ‘mehr’housing plan, Iran. Land, 9(5), 169. DOI:10.3390/land9050169
Zhang, C., Miao, C., Zhang, W., & Chen, X. (2018). Spatiotemporal patterns of urban sprawl and its relationship with economic development in China during 1990–2010. Habitat international, 79, 51- 60. DOI:10.1016/j.habitatint.2018.07.003
Ziari, K., & Gharakhlou, M. (2009). A Study of Iranian New Towns During Pre–and Post Revolution.‏ Doi: 10.22059/ijer.2009.43
Ziari, K., & Mohammadi, A. (2016). Pathology of Regional Development Management in Iran during the Period 2005-2015. Regional Science Inquiry, 8(3), 47-63.‏
Ziari, Keramatallah, Asadi, Saed, & Oshnoi, Ali. (2014). Gilan Province, Surveys Equilibrium Distribution Models Using Entropy. Geographical Journal of Chashmandaz-e-zagros, 6(20), 7-20. [in Persian]
Ziari, Keramatollah. (2006). The planning and functioning of new towns in Iran. Cities. 23. 412-422. 10.1016/j.cities.2006.08.006.

Files

Share

How to cite

Statistics