نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان

2 عضو هیات علمی/ دانشگاه ایلام

10.22034/gp.2021.45514.2822

چکیده

وجود سازندهایی که شامل لایه های گچی هستند زمینه ساز تشکیل اشکال کارستی گچی خواهند بود. میزان ستبری لایه های گچی و کیفیت این لایه ها در شکل گیری اینگونه اشکال تاثیرگذار است. دشت مارون، در بخش چین خورده ساده رشته کوه زاگرس در استان های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد واقع شده است. وجود سازند گچساران و پدیده های کارستی گچی که مهمترین آنها فروچاله است در این دشت، می تواند تاثیر بسیار مخربی بر جاده ها، تاسیسات، زمین های کشاورزی و واحدهای مسکونی و کیفیت آب مخزن سد مارون که در این دشت واقع شده است، داشته باشد؛ اما متاسفانه کمتر به شناخت و مطالعه این پدیده پرداخته شده است. در این پژوهش سعی شده است نرخ رشد و روند شکل گیری فروچاله های دشت مارون با استفاده از نمونه برداری از نمونه آب بارش و رواناب تولیدی از روی سازندهای منطقه برآورد شود. به این منظور پس از پایش هشت ساعته رواناب یک زیرحوضه با مساحت 6.2 هکتار از دشت مارون، نمونه آب باران و چندین نمونه از بخشهای مختلف رواناب در زمانهای مختلف برداشت شد و با توجه به میزان املاح حاصل از انحلال گچ موجود در رواناب و همچنین برآورد میزان رواناب متوسط سالانه مشخص شد که به طور میانگین در یک زیر حوضه به مساحت 6.2 هکتار، سالانه 5.4 متر مکعب از سنگهای گچی به وسیله رواناب بصورت محلول خارج می شود و برای شکل گیری یک فروچاله به حجم 376.4 متر مکعب، 69 سال زمان لازم است که این نرخ بالای رشد فروچاله ها می تواند برای ساکنین این مناطق بسیار مخاطره آمیز باشد چرا که وجود حفرات زیرزمینی و فروچاله ها میتوانند بستر ریزش های ناگهانی را مهیا کرده و صدمات جانی و خسارت های مالی را به دنبال داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of growth in gypsum sinkholes and resulting hazards

نویسندگان [English]

  • mojgan entezari 1
  • hamide Gholamhaydari 1
  • Haji Karimi 2

1 university of isfahan

2 , Ilam University

چکیده [English]

The presence of formations containing the gypsum layers develops the gypsum karst forms. The thickness and quality of gypsum layers may influence the development of such forms. The Maroon plain is located in the simply folded part of the Zagros mountains in the Kohgilooyeh-and-Boier-Ahmad province of Iran. The presence of the Gachsaran formation and the gypsum sinkhole phenomena can have a devastating effect on roads, facilities, agricultural lands, and residential units. This study attempted to estimate the growth rate and development of the Maroon plain sinkholes by sampling the rainwater and runoff resulting from the formations in the region. For this purpose, after eight hours of runoff monitoring in a sub-basin with an area of 6.2 hectares in the Maroon plain, the rainwater sample and several samples of different sections of runoff were taken at different times. The amount of solutes obtained from the dissolution of gypsum in runoff and the estimation of the average annual runoff revealed that in a 6.2-hectare sub-basin, 5.4 cubic meters of gypsum is annually removed by runoff as the solution. Also, it takes 69 years to develop a sinkhole with a volume of 376.4 cubic meters. Such a high growth rate of sinkholes can be very dangerous for the residents of these areas, because the existence of underground cavities and sinkholes can bring about sudden collapses and incur casualties and financial losses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sinkhole. Gachsaran formation
  • Gypsum karst
  • Maroon plain
  • TDS