کشاورزی شهری بعنوان پتانسیل جدید توسعه فضاهای سبز شهری در شهر مریوان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تبریز

2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه مهندسی فضای سبز

3 دانش آموخته مقطع دکتری شهرسازی و پژوهشگر برنامه ریزی شهری در دانشکده معماری و مطالعات شهری دانشگاه پلی تکنیک، میلان، ایتالیا

10.22034/gp.2024.59592.3215

چکیده

در دهه‌های اخیر رشد جمعیت شهری سبب افزایش تقاضای مواد غذایی شده و در چنین وضعیتی، رویکردهای نوین همچون توسعة کشاورزی شهری مطرح گردیده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات زمین‌های کشاورزی شهری در محدوده و حریم شهر مریوان از سال 1351الی 1401 و نیز بررسی میزان زمین در دسترس، پتانسیل‌ها و راهکارهای توسعة فضاهای سبز شهری مبتنی بر رویکرد کشاورزی شهری انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی بوده که برای گردآوری داده‌ها از تصاویر ماهواره‌ای Landsat استفاده گردید و جهت تصحیحات رادیومتریکی و اتمسفری و نیز اعمال شاخص NDVI بر روی تصاویر، از نرم‌افزار ENVI استفاده شد. پس از خروجی نقشه‌ها، سیر تحول زمین‌ها و میزان زمین موجود در سال 1401 برای توسعة کشاورزی شهری در محدوده مطالعاتی پژوهش بررسی شده و نیز پتانسیل‌های شهر مریوان برای تحقق این رویکرد و راهکارهایی عملیاتی ارائه گردیده است. نوآوری پژوهش از آن جهت است که در نظر دارد میزان زمین‌های مستعد و پتانسیل‌ها را برای کشاورزی شهری در شهر مریوان به‌عنوان الگوی جدید توسعه فضاهای سبز شهری مورد بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در دورة مطالعاتی که از سال‌های 1351 تا 1401 زمین‌های کشاورزی شهری در طی دوره‌های مختلف با کاهش تدریجی ناشی از رشد شهر مریوان و سایر فعالیت‌های انسانی در فضاهای پیراشهری مواجه بوده و به تدریج کاهش یافته‌اند. با این حال، در سال 1401 حدود 2799 هکتار زمین برای توسعه‌ی کشاورزی شهری به‌عنوان الگوی جدید توسعه فضاهای سبز شهری مریوان در اختیار قرار دارد. در شهر مریوان به دلایلی همچون پتانسیل‌های اقلیمی و جغرافیایی، موقعیت راهبردی، اعمال سیاست‌های پیشگیرانه، مدیریت منابع آبی، تجاری‌شدن محصولات کشاورزی و باغی، شرایط اقتصادی حاکم و نیروی کارگری فراوان و... ، ضمن تجربة ثباتِ نسبی اقلیمی، باغات و زمین‌های کشاورزی آن در حریم و فضاهای پیراشهری به‌صورت پایدار حفظ شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Urban Agriculture as a New Potential for Development of Urban Green Spaces in Marivan City

نویسندگان [English]

  • Akbar Rahimi 1
  • Arman Rastkhadiv 2
  • Kasra Ketabollahi 3
1 Department of Landscape Engineering Agricultural Faculty University of Tabriz
2 Department of landscape engineering, Tabriz University. TaBRIZ
3 Ph.D in Urbansim and Researcher in Urban Planning , Department of Architecture and Urban Studies, Polytechnic University, Milan, Italy
چکیده [English]

In recent decades, urban population growth has led to an increased demand for food resources. In such a context innovative approaches such as urban agriculture development have been proposed. The present study aims to investigate the trends in urban agricultural land changes within the boundaries of Marivan city from 1972 to 2022. It seeks to assess the available land, potentials, and strategies for the development of urban green spaces based on urban agriculture principles. The research methodology employed a descriptive-analytical approach, utilizing Landsat satellite imagery for data collection. Radiometric and atmospheric corrections were applied, along with the NDVI index using ENVI software. After generating maps, the evolution of land use changes and the extent of available land for urban agriculture in the study area were examined for the year 2022. Furthermore, this research provides practical solutions and recommendations for the implementation of urban agriculture in Marivan city, based on its potential. A noteworthy aspect of this research is its intention to explore the suitability of land and potentials for urban agriculture in Marivan as a new model for developing urban green spaces. The results of the study indicate that urban agricultural lands have gradually decreased over various periods from 1972 to 2022 due to the city's growth and other human activities in peri-urban areas. However, as of 2022, approximately 2,799 hectares of land are available for urban agriculture, serving as a new model for the development of green urban spaces in Marivan. Several factors contribute to Marivan's success in maintaining agricultural lands and orchards in peri-urban areas. These factors include its favorable climate and geography, strategic location, proactive policies, water resource management, commercialization of agricultural products, prevailing economic conditions, and a substantial labor force. The region has experienced relative climatic stability, ensuring the sustainability of its agricultural lands and orchards.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban agriculture
  • Urban green spaces
  • Urban development
  • Marivan City

اصل مقاله

چکیده

در دهه­های اخیر رشد جمعیت شهری سبب افزایش تقاضای مواد غذایی شده و در چنین وضعیتی، رویکردهای نوین همچون توسعة کشاورزی شهری مطرح گردیده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات زمین­های کشاورزی شهری در محدوده و حریم شهر مریوان از سال 1351 الی 1401 و نیز بررسی میزان زمین در دسترس، پتانسیل­ها و راهکارهای توسعة فضاهای سبز شهری مبتنی بر رویکرد کشاورزی شهری انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی بوده که برای گردآوری داده­ها از تصاویر ماهواره­ای Landsat استفاده گردید و جهت تصحیحات رادیومتریکی و اتمسفری و نیز اعمال شاخص NDVI بر روی تصاویر، از نرم­افزار ENVI استفاده شد. پس از خروجی نقشه­ها، سیر تحول زمین­ها و میزان زمین موجود در سال 1401 برای توسعة کشاورزی شهری در محدوده مطالعاتی پژوهش بررسی شده و نیز پتانسیل­های شهر مریوان برای تحقق این رویکرد و راهکارهایی عملیاتی ارائه گردیده است. نوآوری پژوهش از آن جهت است که در نظر دارد میزان زمین­های مستعد و پتانسیل­ها را برای کشاورزی شهری در شهر مریوان به­عنوان الگوی جدید توسعه فضاهای سبز شهری مورد بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که در دورة مطالعاتی  که از سال­های 1351 تا 1401 زمین­های کشاورزی شهری در طی دوره­های مختلف با کاهش تدریجی ناشی از رشد شهر مریوان و سایر فعالیت­های انسانی در فضاهای پیراشهری مواجه بوده و به تدریج کاهش یافته­اند. با این حال، در سال 1401 حدود 2799 هکتار زمین برای توسعه‌ی کشاورزی شهری به­عنوان الگوی جدید توسعه فضاهای سبز شهری مریوان در اختیار قرار دارد. در شهر مریوان به دلایلی همچون پتانسیل­های اقلیمی و جغرافیایی، موقعیت راهبردی، اعمال سیاست­های پیشگیرانه، مدیریت منابع آبی، تجاری­شدن محصولات کشاورزی و باغی، شرایط اقتصادی حاکم و نیروی کارگری فراوان و... ، ضمن تجربة ثباتِ نسبی اقلیمی، باغات و زمین­های کشاورزی آن در حریم و فضاهای پیراشهری به­صورت پایدار حفظ شده است. همچنین برای تحقق هدف توسعه کشاورزی شهری، راهکارهایی پیشنهادی ارائه شده است.

واژگان کلیدی: کشاورزی شهری، فضاهای سبز شهری، توسعة شهری، مریوان

مراجع

  • اسمعیلی، فضل­الله؛ متقی، افشین؛ وقاری، مژگان و حسینی­امینی، حسن (1393). ارزیابی مقدماتی پیامدهای "طرح باغ ویلا" (باغشهر) در رشد فضاهای شهری: نمونه موردی شهریار. فصلنامه جغرافیا، 12(40)، 268-251.
  • اعتضادی، لادن. (1395). مطالعات باغ ایرانی و مغالطة «باغشهر» (ابهام­ها و تناقض­ها در فهم و کاربرد اصطلاح باغشهر). نشریه صفه. دوره 26. شماره 72، 85-65.
  • اقدمیان، لیلا؛ تبریزی، نازنین و لطفی، صدیقه (1400). نقش شاخص­های رشد هوشمند شهری در توسعه گردشگری شهر اصفهان.فصلنامه علمی- پژوهشی برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، دوره 10 (38): 86-59.
  • امینی، عباس و فیضی، شلیر (1395). تحلیلی بر تجاری­شدن کشت توت­فرنگی و عوامل مؤثّر بر آن در شهرستان مریوان. مجله پژوهش و برنامه­ریزی روستایی، 5(3)، 105-91.
  • ایزدی، ملیحه و گرجی، مهشید (1398). تحلیلی بر وضعیت فضای سبز با رویکرد توسعه پایدار شهری مطالعه موردی: مناطق شهر اصفهان. فصلنامه شهر پایدار، دوره 2 (1): 27-15.
  • بحرینی، سید حسین؛ بلوکی، بهناز و تقابن، سوده (1393). تحلیل مبانی نظری طراحی شهری معاصر؛ اواخر قرن 19 تا دهه هفتم قرن 20 میلادی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 1-372.
  • بون، کاترین و ویلجوئن، آندره (1391). CPUL، منظر شهری همیشه مثمر؛ رویکردی نوین به تلفیق زراعت و شهر. ترجمة­­: شهرزاد خادمی، نشریه علمی منظر، 4(20)، 17-12.
  • جهاد کشاورزی شهرستان مریوان (1402). آمارنامه سازمان جهاد کشاورزی شهرستان مریوان.
  • حسین قلی­زاده، محمد و حمیدی، سمیرا. (1399). ارزیابی تغییرپذیری تداوم بارش در استان کردستان. نشریه علمی جغرافیا و برنامه­ریزی. سال 24، شماره 71: 217-197.
  • حضرت، حسین؛ بهرامی، بهرنگ؛ حیدری، سلمان و صفی، مهدی (1395). کشاورزی شهری تعامل دو سویه منظر کشاورزی و منظر شهری. دومین همایش ملی معماری منظر، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، 368-359.
  • حمیدی، کلثوم و یعقوبی، جعفر (1394). جایگاه و اهمیت توسعه فعالیت­های کشاورزی در عصر جدید. فصلنامه علمی ترویج علم، 6(2)، 75-83.
  • درویشی، شادمان؛ رشیدپور، مصطفی و سلیمانی، کریم (1398). بررسی ارتباط تغییرات اراضی با دمای سطح زمین با استفاده از تصاویر ماهواره­ای، مطالعة موردی: شهرستان مریوان. نشریه جغرافیا و توسعه، بهار 98(54)، 162- 143.
  • دنی، آندره و شرکت DPZ (1393). باغ شهرها: شهرسازی اگررین در تئوری و عمل رویکردی نوین در کشاورزی شهری، ترجمة: حامده رضوی، تهران: انتشارات طحان. 108-1.
  • رحمانی، داریوش و طاهرخانی، مهدی (1385). تحلیلی بر تخصصی­شدن الگوی کشت و نقش آن در توسعه روستایی: کشت توت فرنگی در منطقه ژاورود مریوان. نشریه مدرس علوم انسانی، 10(1)، 102-81.
  • روضاتی، سید حمیدرضا و قنبران، عبدالحمید (1392). ارتقاء کیفیت زیست­محیطی شهرها با رویکرد کشاورزی شهری (نمونه موردی: شهر اصفهان). فصلنامه معماری و شهرسازی پایدار، 1(1)، 12-1.
  • زاهدی کلاکی، ابراهیم؛ صدرالدین، متولی؛ محمودزاده، حسن و جانباز قبادی، غلامرضا (1400). تبیین ساختار اکولوژی شهری در راستای ارتقای ضریب تاب­آوری زیست­محیطی با استفاده از تحلیل متریک­های سیمای سرزمین (مطالعه موردی شهر بهشهر). نشریه علمی جغرافیا و برنامه­ریزی، سال 25، شماره 78: 218-197.
  • سیف­­الدینی، فرانک (1391). منظر شهری، تهران: انتشارات آییژ. 150-1.
  • شیبانی، مهدی و چمن­آرا، ساناز (1391). شبکه مثمر شهری؛ راهکاری برای دستیابی به توسعه پایدار. مجله علمی- ترویجی منظر، 4(20)، 18-23.
  • شیبانی، مهدی و صادقی، زهرا (1391). منظر مثمر، توجه به محیط زیست در شهر؛ نقش کشاورزی در شکل‌گیری منظر شهری. نشریه منظر، 4(21)، 15-10.
  • عالی، نگین؛ رجبی، معصومه؛ حجازی، میر اسدالله و روستایی، شهرام (1399). تحلیل ساختار ژئومورفولوژی در مکان­یابی و توسعه نقاط شهری (مطالعه موردی: شهر مریوان). نشریه علمی جغرافیا و برنامه­ریزی، سال 24، شماره 77: 243-221.
  • عیسی­زاده، سعید؛ نقدی، اسدالله و نعمتی، آسیه (1394). کشاورزی شهری به عنوان فرصتی کارآفرینانه: فرصت­ها و چالش­های آن در ایران. اولین کنفرانس بین­المللی کارآفرینی، خلاقیت و نوآوری، موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی، شیراز. 9-1.
  • قبادیان، زینب؛ علی­خواه اصل، مرضیه و رضوانی، محمد (1399). بررسی اثرات توسعه شهری بر اراضی مرتعی و جنگل­های شهرستان سیروان با استفاده از سنجش از دور در بازه زمانی سال­های 1366 الی 1395. دوفصلنامه علمی پژوهش­های بوم­شناسی شهری، 1(پیاپی 21)، 120- 107.
  • کرک­آبادی، زینب و فوادیان، مصطفی (1398). تحلیل توسعه پایدار شهری با تاکید بر توسعه میان­افزا (مورد مطالعه: نواحی، منطقه 19 شهرداری تهران). فصلنامه پژوهش در علوم، مهندسی و فناوری، دوره 5 (2): 19-6.
  • کرمی، رویا و صلاحی اصفهانی، گیتی (1399). نوع­شناسی کشاورزی شهری و نقش آموزش آن در توسعه پایدار شهری استان زنجان. فصلنامه علمی آموزش محیط­زیست و توسعه پایدار، 9(1)، 170-153.
  • کریمیان، عرفان؛ بهرامی­­کمانگر، برزان؛ محمدی، حبیب­ا... و قادری، ادریس (1399). ارزیابی کیفیت آب دریاچه سد گاران مریوان با استفاده از شاخص کیفی NSFWQI. نشریه محیط­زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران، 73(3)، 583-571.
  • محمدی، مریم و ابراهیمی­نیا، دلارام (1398). کاربست اصول کشاورزی شهری در مقیاس محلات، نمونة موردی محله امام­زاده یحیی در تهران. مجله منظر، 11(46)، 34-29.
  • ملکی، حسام (1396). جغرافیای مریوان، مریوان: انتشارات ئه­وین. 100-1.
  • نعیما، غلامرضا. (1395). باغ­های ایران. انتشارات پیام. 306-1.
  • وزارت راه و شهرسازی (1400). راهنمای کشاورزی شهری در پارک­ها و فضاهای تجهیزشده­ شهری. تهران: نشر معاونت شهرسازی و معماری، شورای­عالی شهرسازی و معماری ایران، 28-1.
  • یادآور، حسین؛ لطیفی، سمیه؛ خرازی، شهریر و نامی، مینا (1399). تحلیل ظرفیت­های کشاورزی شهری از دیدگاه دانشجویان دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز. نشریه علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 16(1)، 196-183.
  • یوسفی، صالح؛ مرادی، حمیدرضا؛ حسینی، سید حمزه و میرزایی، سمیه (1390). پایش تغییرات کاربری اراضی مریوان با استفاده از سنجنده­های TM و ETM+ ماهواره Landsat. مجله کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی، 2(3)، 105-97.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار