ارزیابی توان‌های ژئوتوریستی چشمه‌های آبگرم دامنه شمالی رشته کوه بزقوش

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه ژیومورفولوژی دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز،تبریز،ایران

2 کارشناسی ارشد ژئوتوریسم دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز،تبریز،ایران

10.22034/gp.2024.60096.3226

چکیده

باتوجه به آمار به دست آمده، یک رابطه متقابل میان گردشگری و سلامتی وجود دارد. بر همین اساس گردشگری سلامت از سریع ترین شاخه های توریستی در حال رشد در جهان است. چشمه‌های آب‌گرم نیز به عنوان یکی از منابع طبیعی، بخشی از گردشگری سلامت هستند. هدف این پژوهش ارزیابی توان‌های ژئوتوریستی چشمه های آبگرم دامنه های شمالی رشته کوه بزقوش با رویکرد توسعه گردشگری سلامت با استفاده از روش ارزیابی ژئوسایتGAM ( براساس نظر کارشناسان) و نیز روش M-GAM ( براساس نظر بازدید کنندگان) می باشد. پژوهش حاضر از نظر روش توصیفی – تحلیلی و از نظر هدف کاربردی می باشد. نتایج حاصل، شناسایی 6 چشمه آبگرم بود که با نظرات کارشناسان اداره منابع آب سراب و آب منطقه ای استان آذربایجان شرقی تعیین شد. نتایج روش GAM نشان داد که چشمه های آبگرم اسب فروشان و الله حق بیشترین امتیاز و چشمه های جلده باخان و نرمیق کمترین امتیاز را از نظر گردشگری سلامت کسب کرده اند. تحلیل جایگاه چشمه ها بر اساس ماتریس GAM نشان داد که ارزش اصلی نسبت به ارزش اکتسابی امتیاز کمتری دارد که آن هم به علت پایین بودن امتیاز ارزش علمی/ آموزشی نسبت به ارزش های حفاظتی و زیبایی/ منظره دید می‌باشد. بررسی چشمه ها با روش M-GAM نشان داد که همچنان چشمه های آبگرم اسب فروشان و الله حق بالاترین امتیاز را دارند علت اصلی آن هم به علت بالا بودن ویژگی های زیبایی/ منظره دید و حفاظتی است که بیشتر مد نظر بازدید کنندگان قرار گرفته است. ماتریس GAM نشان می‌دهدکه چشمه ها در سه زون Z33، Z32 و Z21 قرار گرفته اند و برمبنای ماتریس M-GAM در زون های Z22 ، Z21 و Z11 می‌باشند. علت تغییر جایگاه چشمه ها درزون بندی ماتریس M-GAM به علت اعمال ضریب عامل اهمیت (اثرگذاری زیاد نظر گردشگران در نتیجه نهایی) می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Assessment of the Geotourism Capabilities of Hot Springs in the Northern Slopes of Bozgoush Mountain Range

نویسندگان [English]

  • Fariba Karami 1
  • masomeh Rajabi 1
  • Fateme Rangraz Forog 2
1 Academic Sttaf
2 University of Tabriz
چکیده [English]

Hot springs are included in health tourism as a natural resource. The purpose of this research is to evaluate the Geotourism capabilities of the hot springs on the northern slopes of the Bezgosh mountain range with the approach of developing health tourism using the GAM geosite evaluation method (based on the opinion of experts) and the M-GAM method (based on the opinion of visitors). The current reaserch is both descriotive and analytical in terms of purpose.6 Hot springs were identified through the opinions of experts from the regional water resources department of East Azerbaijan province, according to the results. The results of the GAM method showed that the hot springs of Esboroshan and Allah Haq have the highest points, and the springs of Jaldeh Bakhan and Narmiq have the lowest points in terms of health tourism. The analysis of the location of the springs based on the GAM matrix showed that the main value has a lower score compared to the acquired value, which is due to the low score of the scientific/educational value compared to the conservation and beauty/viewing values. The investigation of the springs with the M-GAM method showed that the hot springs of Esbforoshan and Allah hagh have the highest rating, the main reason for this is due to the higher beauty/scenery and protection features that are considered more by the visitors. The GAM matrix shows that the springs are located in three zones Z33, Z32 and Z21 and based on the M-GAM matrix they are in the zones Z22, Z21 and Z11. The reason for changing the location of the springs is the zoning of the M-GAM matrix due to the application of the important factor (high impact of tourists' opinion on the final result).

کلیدواژه‌ها [English]

  • Health Tourism
  • Geotourism
  • Hot springs
  • GAM
  • M-GAM

اصل مقاله

گردشگری سلامت مدت زیادی است که مهم ترین انگیزه گردشگران از شرکت در اشکال مختلف گردشگری را تشکیل می­دهد، چرا که سفر می­تواند به کاهش استرس، افزایش فعالیت بدنی و بهبود سلامت روان کمک کند. بر همین اساس، این نوع از گردشگری از سریع ترین شاخه­های توریستی در حال رشد در جهان است. چشمه‌های آب‌گرم نیز به عنوان یکی از منابع طبیعی، بخشی از گردشگری سلامت هستند. هدف این پژوهش ارزیابی توان­های ژئوتوریستی چشمه­های آبگرم دامنه­های شمالی رشته کوه بزقوش با رویکرد توسعه گردشگری سلامت با استفاده از روش ارزیابی ژئوسایتGAM  ( براساس نظر کارشناسان) و نیز روش M-GAM ( براساس نظر بازدید کنندگان) می باشد. پژوهش حاضر از نظر روش توصیفی – تحلیلی و از نظر هدف کاربردی می باشد. نتایج حاصل، شناسایی 6 چشمه آبگرم بود که با نظرات کارشناسان اداره منابع آب سراب و آب منطقه ای استان آذربایجان شرقی تعیین شد. نتایج روش GAM نشان داد که چشمه­های آبگرم اسب فروشان و الله حق بیشترین امتیاز و چشمه­های جلده باخان و نرمیق کمترین امتیاز را از نظر گردشگری سلامت کسب کرده اند. تحلیل جایگاه چشمه­ها بر اساس ماتریس GAM نشان داد که ارزش اصلی نسبت به ارزش اکتسابی امتیاز کمتری دارد که آن هم به علت پایین بودن امتیاز ارزش علمی/ آموزشی نسبت به ارزش­های حفاظتی  و ارزش منظر /زیبایی می­باشد. بررسی چشمه­ها با روش M-GAM  نیز نشان داد که همچنان چشمه­های آبگرم اسب فروشان و الله حق بالاترین امتیاز را دارند علت اصلی آن هم به علت بالا بودن ویژگی­های منظر/ زیبایی و حفاظتی است که بیشتر مد نظر بازدید کنندگان قرار گرفته است. ماتریس GAM نشان می­دهدکه چشمه­ها در سه زون Z33، Z32 و Z21 قرار گرفته اند و برمبنای ماتریس M-GAM در زون­های Z22 ، Z21 و Z11 می­باشند. علت تغییر جایگاه چشمه­ها درزون بندی ماتریس M-GAM به علت اعمال ضریب عامل اهمیت (اثرگذاری زیاد نظر گردشگران در نتیجه نهایی) می­باشد

مراجع

اربابی سبزواری ، آزاده (1393). ارزیابی توانمندی ها و قابلیت­های ژئوتوریسم در توسعه پایدار (مطالعه موردی: سراب دربند در شهرستان صحنه) ، فصلنامه جغرافیای طبیعی ، سال هفتم ، شماره 26
ابراهیمی کچللر، سودا (1399). ارزیابی توان ژئوتوریستی و تحلیل رقابت پذیری جنگل فندقلو، دربند هیر، دریاچه نئور، پایاننامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی ، دانشگاه محقق اردبیلی
اسفندیاری، حسین (1398).طراحی مدل گردشگری تندرستی محور در شهرستان سراب، پایاننامه کارشناسی ارشد،گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس
تقیلو، علی اکبر، اصغر، صیاد، زینالی، بتول و اصغری، صالح(1395). ارزیابی توانمندی ها و قابلیت­های ژئوتوریستی روستای کندوان، نشریه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی، سال 20، شماره 56، صص 53-39
جمشیدی پور، ابولفضل (1401). ارزیابی زمین گردشگری به روش GAM، قنات قصبه گناباد، بیست و پنجمین همایش ملی انجمن زمین شناسی ایران، 5 و 6 بهمن ماه ، دانشگاه صنعتی شاهرود، ایران
جان در میان، یعقوب و کوکبی نژاد مقدم، امیر حسین(1397). مطالعه هیدروژئولوژی چشمه­های آبگرم دامنه شمالی بزقوش 0 جنوب سراب)، کنفرانس ملی پژوهش­های دانش بنیان در علوم زمین، 12 در ماه 1397، خوزستان ، اهواز
حجازی، سید اسدلله و قنبری ، محمد (1392). ارزیابی توانمندی­های ژئوتوریستی شهرستان مراغه ،دومین همایش ملی گردشگری و طبیعت گردی ایران زمین ، 17 تیر ماه ، همدان ، ایران
حجازی، سید اسدالله، رجبی، معصومه و شعرباف بهتاش، اسما(1399). ارزیابی توانمندی­های اکوتوریسم دامنه­های شمالی رشته کوه بزقوش، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، دوره 24، شماره 72، شهریورماه، صص 150-129
خبازی، مصطفی ، فهیمی فر، اصغر، اله اشتهاردیان ، احسان ، نوحه سرا ، مریم و روحانی فرد، زهرا(1394).روش ارزیابی ژئوتوریسم چشمه­های آبگرم به روش پرالونگ اصلاح شده ( مطالعه موردی: آبگرم جوشان کرمان)، نشریه نقش جهان- مطالعات نظری و فناوری­های نوین معماری و شهرسازی، سال پنجم ، شماره 3، صص 28-18 
درخشان، عباس،رسولی، عادل، مبارک تپه رشت، شهاب و امامی، کامیار (1395). ارزیابی ژئوتوریسم تاقدیس شمال شرقی شهرستان میناب به روش GAM، اولین همایش ملی جغرافیا ، محیط زیست ، امنیت و گردشگری،29 و30 دی ماه، دانشگاه بزرگمهر قائنات، ایران
رستگار، ابراهیم و دارابی، حسن (1401). ارزیابی کمی پتانسیل­های ژئوتوریستی شهرستان فیروز آباد: فرصتی برای توسعه پایدار منطقه ای، فصلنامه پژوهش­های ژئومورفولوژی کمی، سال یازدهم، شماره 3، صص143-120 
 سالاری، ممند (1398). ارزیابی ژئومورفوسایت ها و واکاوری قوت ها و ضعف­های آنها با به کارگیری مدل­های GAM و M-GAM (مطالعه موردی: شهرستان سردشت)، مدیریت مخاطرات محیطی، سال 6، شماره 2،صص 204-185
سلمانی ، محمد، فرجی سبکبار، حسنعلی ،ناظمی ، محمد و اروجی ، حسن (1394). ارزیابی توانمندی ها و کاربری­های ژئومورفوسایت ها ( مطالعه موردی: ژئومورفوسایت­های شهرستان طبس)، پژوهش­های جغرافیای انسانی ، سال 47 ، شماره 1 ، صص 192-177
شیرازی، عارف ، شیرازی، عادل و کلانکی ، حسن (1398).گردشگری و ژتوریسم با محوریت ایران، تهران: صفر تا صد
صفر آبادی ، اعظم و احمدپور ، علی (1398). برنامه ریزی تفرجگاه­های پیرامون شهرها با تاکید بر گردشگری سلامت ( مطالعه موردی: چشمه آبگرم تو دلویه )، نشریه آمایش جغرافیایی فضا، سال نهم، شماره 31، صص 227-243  
  علی اکبری ، اسماعیل (1397). جغرافیای گردشگری ایران ، تهران: سمت 
عباداله زاده ، نگین و عبدالحسینی ، جواد (1397). تاثیر منابع آب­های گرم و معدنی در گردشگری سلامت و توریسم درمانی (نمونه موردی: آب گرم و معدنی در جاده قطور شهرستان خوی، سومین کنفرانس بین المللی یافته­های نوین عمران معماری و صنعت ساختمان ایران ، 15و 14 تیرماه ، تهران ، ایران   
قنواتی ، عزت اله و رعیتی شوازی ، منیره (1394). ارزیابی قابلیت­های ژئومورفوسایت­های گردشگری ( مطالعه موردی: شهرستان تفت)، مجله ی برنامه ریزی و توسعه گردشگری ، سال چهارم، شماره 14،صص 212-193
کرمی، فریبا (1381). بررسی مسائل ژئومورفولوژی دامنه شمالی رشته کوه بزقوش و دشت انباشتی سراب (از ابرغان تا سلطان آباد)، رساله دکتری تخصصی (PH.D) در رشته جغرافیایی طبیعی، دانشگاه تبریز  
محمد خان، شیرین ، ویسی ، عبدالکریم و ریاهی ، سمانه (1396).پتانسیل سنجی قابلیت­های ژئوسایت­های توده کوهستانی شاهو با بکارگیری مدل GAM ،فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، سال دوازدهم ، شماره 38،صص 110-83
مختاری، داود (1394). ژئوتوریسم، تبریز: دانشگاه تبریز
نکوئی صدری، بهرام (1401). مقدمه ای بر میراث زمین شناختی ایران (ژئوسایت ها و ژئومورفوسایت ها)، تهران : مهکامه 
ویسی عبدالکریم و احمدی، عبدالمجید (1399). بررسی مقایسه ای ژئومورفوسایت­های کارستی استان کرمانشاه با استفاده از مدل­های GAM و M-GAM ،فصلنامه مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، سال اول، شماره 4 ، صص 50-33 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار