تحلیل فرآیند توسعه گردشگری در سایت های میراث جهانی نمونه مطالعاتی: بازار تاریخی تبریز

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، تبریز، تبریز، ایران

2 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشیار گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، تبریز، تبریز، ایران

10.22034/gp.2024.56735.3157

چکیده

در طی سالیان اخیر، یکی از دلایل و انگیزه های سفر جهانگردان، وجود سایت های میراث جهانی در مقصد مورد نظر است. این سایتها که توسط یونسکو معرفی و ذینفعان و رسانه‌های وابسته گردشگری، آنها را تبلیغ و باز شناسایی می‌کند، گزینه شاخصی در انتخاب یک مقصد گردشگری است و به همین جهت، شناخت ارزش‌های سایت‌های میراث جهانی و تبدیل این منبع به یک جاذبه گردشگری بین المللی، می تواند نقش مهم بزرگی در توسعه ی گردشگری شهری و یا منطقه ای که سایت در آن قرار دارد، داشته باشد. در این پژوهش، به شاخصه‌ها و گویه‌های مرتبط با چگونگی توسعه ی گردشگری در بازار تاریخی تبریز از جمله مفاهیم گردشگری فرهنگی و شهری پرداخته شده است. بنابر نتایج حاصله از پژوهش، سه گویه ارزشمندی، جاذبه شاخص، آگاهی و مسئولیت به عنوان گویه‌های اصلی توسعه‌ی گردشگری بازار شناسایی شدند. گویه ارزشمندی در مرکز این ساختار قرار دارد و گویه‌های جاذبه‌ی شاخص و آگاهی هم نتیجه این ارزشمندی و هم از شاخصه‌های توسعه ی گردشگری هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of tourism development process in world heritage sites Study example: Tabriz historical Bazaar

نویسندگان [English]

  • Akbar Asgharizamani 1
  • Mohajjabeh Barei 2
  • rahim Heydari chianeh 3
1 Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz, Tabriz, Iran
2 PhD in Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
3 Associate Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Abstract

In recent years, one of the reasons and motives of tourists travel is the existence of world heritage sites in the destination. This project, which is introduced by UNESCO and stakeholders and related media, is an indicator of choosing a tourist destination. Therefore, recognizing the values of the world heritage sites and converting this resource to an international tourist attraction can have a major role in the development of urban tourism or the area where the site is located. In this research, indicators and items related to the development of tourism in Tabriz historic Bazaar, including cultural and urban tourism concepts have been studied. According to the results of the study, three valuable items, indicator gravity, knowledge and responsibility were identified as the main factors for development of market tourism. A valuable item is located in the center of this structure and the indicators of attraction index and awareness are the result of this valuable and also features of tourism development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • World heritage
  • historical Bazaar of Tabriz
  • cultural tourism
  • urban tourism
  • tourism development

در طی سالیان اخیر یکی از دلایل و انگیزه­های سفر وجود سایت­های میراث جهانی در مقصد مورد نظر است. این سایت­ها که توسط یونسکو معرفی و ذینفعان و رسانه‌های وابسته گردشگری آنها را تبلیغ و باز شناسایی می­کند گزینه شاخصی در انتخاب یک مقصد گردشگری است. به همین جهت، شناخت ارزش­های سایت­های میراث جهانی و تبدیل این منبع به یک جاذبه گردشگری بین المللی، می­تواند نقش مهم بزرگی در توسعه­ی گردشگری شهری و یا منطقه­ای که سایت در آن قرار دارد، داشته باشد. در این پژوهش، به شاخص­ها و گویه­های مرتبط با چگونگی توسعه­ی گردشگری در بازار تاریخی تبریز از جمله مفاهیم گردشگری فرهنگی و شهری پرداخته شده است. داده­های این پژوهش با استفاده از پرسشنامه و توزیع آن در بین جامعه آماری هدف یعنی گردشگران بازار تاریخی تبریز به صورت تصادفی بوده است. روایی پرسشنامه با در نظر گرفتن دیدگاه­های متخصصین گردشگری تعیین شد که میزان پایایی کل 978/0 به دست آمد. با توجه به حجم جامعه آماری، حجم نمونه مطابق با فرمول کوکران 384 برآورد شد. برای سنجش و بررسی گویه­های تحقیق یعنی ارزشمندی، جاذبه شاخص، آگاهی و مسئولیت؛ 10 پرسش بر اساس نتایج حاصل از بخش نظری پژوهش و با توجه به معیار طیف لیکرت طراحی و با توجه به اینکه که داده­های این پژوهش به صورت طبقه­ای و طیف لیکرت است بنابراین از آزمون­های ناپارامتریک استفاده گردید. طبق آمار توصیفی به دست آمده، کمترین میانگین به متغیر 6 با 79/2 و بیشترین میانگین نیز مربوط به متغیر اول با 30/4 است. بر اســـاس نـــتایج آزمونt-student سطح معناداری فرض هر یک از پرسش­ها در صفر (sig<.05) بوده و نشانگر آنست که میانگین امتیاز این متغیر در جامعه هدف بزرگتر از 3 برآورد  می­گردد. بنابراین فرض H0  برای تمامی پرسش­ها رد میشود. لذا میتوان گفت که میزان هر کدام از متغیرها در سطح بالایی قرار دارند. بنابر نتایج حاصله از پژوهش، سه گویه ارزشمندی، جاذبه شاخص، آگاهی و مسئولیت به عنوان گویه­های اصلی توسعه‌ی گردشگری بازار شناسایی شدند. گویه ارزشمندی در مرکز این ساختار سه گانه قرار دارد و علاوه بر آن گویه­های جاذبه­ی شاخص و آگاهی خود نیز نتیجه این گویه ارزشمندی هستند.

ازکیا، مصطفی. غفاری، غلامرضا.(1383) توسعه روستایی با تاکید بر جامعه روستایی ایران. تهران: نشر نی
افخمی، بهروز.(1386) مقدمه ای بر ارتباط باستان شناسی و گردشگری فرهنگی،تهران انتشارات سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری
پورجعفر،محمدرضا. (1387). معماری امروز ایران و مسئله هویت، مصاحبه از هادی محمودی نژاد، مجله آینه خیال، شماره 10، تهران: فرهنگستان هنر
پیرنیا، محمد کریم.( 1395) آشنایی با معماری اسلامی ایرانی. تهران: سروش دانش
تاجزاده نمین، ابوالفضل، سیامک میکائیلی کیوی، سیامک، علیزاده سولا. 1401. طراحی الگوی توسعه گردشگری میراث ناملموس در ایران با رویکرد داده بنیاد، فصلنامه گردشگری و توسعه، سال یازدهم ، شماره سوم، ص 164-149.
تقوایی، سید حسین.(1391). از سبک تا هویت در معماری. نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، دوره 17، شماره 2. ص 65-73
جلالی فراهانی،م. (1390).  مدیریت اوقات فراغت و ورزشهای تفریحی، چاپ ششم، تهران:دانشگاه تهران
حجت، مهدی. (1380). میراث فرهنگی در ایران، سیاست ها برای یک کشور اسلامی. چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی
حسین زاده دلیر. آشنا، لاله. (1390). نظم بصری در شهرسازی سنتی ایران. نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه­ریزی، دانشگاه تبریز. سال 16. شماره 37. ص 25-57 .
داسول، راجر. سید محمد اعرابی و داود یزدی. 1387. مدیریت جهانگردی: مبانی، راهبردها و آثار، دفتر پژوهش­های فرهنگی
دلبری، سیدعلی. رجبی، محمد علی. (1390 ) مدیریت مقصد توریسم. تهران: انتشارات مهکامه
سعیدنیا، احمد. مهدیزاده، جواد.( 1391) گردشگری شهری. انتشارات سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور
ضرغام بروجنی، حمید، عزیزی، فاطمه.( 1396) ارزیابی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری محوطه­های باستانی- تاریخی، تاریخ و فرهنگ، سال چهل و نهم ، شماره 2 ،شماره پیاپی 99، ص 32-9.
عباس زاده، مظفر. محمدمرادی، اصغر. سلطان احمدی، الناز.(۱۳۹۴) نقش ارزش­های میراث معماری و شهری در توسعه گردشگری فرهنگی بافت تاریخی ارومیه. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری، شماره چهارم
کلانتری، عبدالحسین، فرهادی،محمد( 1387) جوانان و مصرف گردشگری، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، سال اول، شماره 2، تابستان 1387
محرابی، محراب، رفیعیان، محسن.( 1401) تحلیل پیشران­های توسعه پایدار محدوده میراث جهانی شهر یزد، معماری‌ و ‌شهرسازی ‌آرمان ‌شهر، شماره 41، ص 294-281.
محلاتی، صلاح الدین( 1381) شهری پایدار. ماهنامه شهرداری ها، انتشارات سازمان شهرداری­های کشور، سال چهارم، ش 46
الوانی، سید مهدی و پیروز بخت(1393) فرایند مدیریت جهانگردی. تهران: پژوهش­های فرهنگی