ارزیابی کیفیت محیطی پیاده‌راه‌های شهری از منظر کاربران (نمونه موردی: پیاده‌راه بوعلی و اکباتان شهر همدان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 استاد شهرسازی دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان،ایران

3 کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

10.22034/gp.2024.59701.3217

چکیده

کیفیت محیطی بخشی از رضایت‌مندی انسان‌ها از محیط را تشکیل می‌دهد. با این که رویکرد پیاده‌مداری در طراحی فضاهای شهری نقش مهمی در ارتقاء کیفیت‌محیطی ایفاء می‌کند، اما رویکردهای یکسان و بدون توجه به ماهیت فضایی، پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های محیطی در احداث پیاده‌راه‌های شهری نه تنها موجبات ارتقاء کیفیت‌محیطی و رضایت‌مندی را به دنبال نخواهد داشت، بلکه موجب تنزل کیفیت اجتماعی و اقتصادی فضاهای شهری می‌شود. هدف از این پژوهش ارزیابی مؤلفه‌های کیفیت محیطی در پیاده‌راه‌ بوعلی و اکباتان شهر همدان از منظر کاربران در راستای پاسخگویی به نیازهای شهروندان و رضایت‌مندی کاربران می‌باشد. روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام توصیفی- تحلیلی است. شاخص‌ها و معیارهای مورد سنجش در ارتباط با کیفیت محیطی با مروری بر متون معتبر علمی، استخراج شده و سپس به وسیله پرسش‌نامه اقدام به گردآوری نظرات شهروندان و شاغلان شد. جامعه آماری در این تحقیق نامحدود بوده که با استفاده از روش بررسی جامعه نامحدود، حجم نمونه در این تحقیق 200 نفر انتخاب گردید. جهت اعتبار پایایی از آلفای کرونباخ و سنجش روایی از شاخص KMO و آزمون کرویت بارتلت استفاده شده است. برای تحلیل آماری داده‌ها از تحلیل عاملی اکتشافی و به منظور مقایسه دو پیاده‌راه بوعلی و اکباتان شهر همدان از آزمون تی دو نمونه‌ای مستقل در نرم‌افزار SPSS استفاده شده است. یافته‌های حاصل از تحلیل عامل اکتشافی نشان می‌دهد عامل‌ «حضورپذیری»، «پاسخ‌دهندگی محیط»، «تنوع فعالیت فرهنگی و اجتماعی»، «آسایش و امنیت» و «سهولت تردد و دسترسی» به ترتیب بالاترین سهم را در تببین کیفیت محیط می‌گذارد. همچنین نتایج مقایسه عوامل کیفیت‌محیطی نشان می‌دهد که پیاده‌راه‌ بوعلی در عامل حضورپذیری، پاسخ‌دهندگی محیط، تنوع فعالیت‌ فرهنگی- اجتماعی در وضعیت مناسب‌تری قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of the environmental quality of urban pedestrian paths from the users' perspective (Case study: Bouali and Akbatan pedestrian paths in Hamedan city)

نویسندگان [English]

  • neda sohrabi 1
  • hassan sajadzadeh 2
  • amirbahador samari 3
1 Master of Urban Design, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
2 Professor Of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University. Hamadan, Iran
3 Master of Urban Design, Faculty of Art and Architecture, Islamic Azad University, Hamadan, Iran
چکیده [English]

Environmental quality is part of human satisfaction with the environment. Although pedestrianization plays an important role in improving environmental quality in urban spaces, uniform approaches without considering the spatial nature, potentials, and environmental capacities in the construction of urban pedestrian paths will not only fail to promote environmental quality and satisfaction, but also lead to a decline in the social and economic quality of urban spaces. The aim of this research is to evaluate the environmental quality components of the Bouali and Ekbatan pedestrian paths in Hamedan city from the perspective of users in order to respond to the needs of citizens and user satisfaction. The method of this research is practical in terms of objective and descriptive-analytical in terms of method of implementation. Indicators and measurement criteria related to environmental quality were extracted by reviewing credible scientific texts and then collecting the opinions of citizens and employees through a questionnaire. The statistical population in this study was infinite, and using the method of infinite population sampling, a sample size of 200 individuals was selected for this study. For the reliability assessment, Cronbach's alpha was used, and for the validity assessment, the KMO index and Bartlett's test were used. For statistical analysis of the data, exploratory factor analysis was used and an independent two-sample t-test was used to compare the two pedestrian paths of Bouali and Ekbatan in Hamedan city in the SPSS software. The findings of the exploratory factor analysis indicate that the factors "presence", "environmental responsiveness", "cultural and social activity diversity", "comfort and security", and "ease of movement and accessibility" have the highest contribution to explaining environmental quality. Furthermore, the comparison results of environmental quality factors show that Bouali pedestrian street has achieved a better position in terms of accessibility, environmental responsiveness, and cultural-social activity diversity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental quality
  • urban spaces
  • pedestrianization
  • Bouali pedestrian path
  • Ekbatan pedestrian path
  • Hamedan city

اصل مقاله

کیفیت محیطی بخشی از رضایت­مندی انسان­ها از محیط را تشکیل می­دهد. با این که رویکرد پیاده­مداری در طراحی فضاهای شهری نقش مهمی در ارتقاء کیفیت­محیطی ایفاء می­کند، اما رویکردهای یکسان و بدون توجه به ماهیت فضایی، پتانسیل­ها و ظرفیت­های محیطی در احداث پیاده­راه­های شهری نه تنها موجبات ارتقاء کیفیت­محیطی و رضایت­مندی را به دنبال نخواهد داشت، بلکه موجب تنزل کیفیت اجتماعی و اقتصادی فضاهای شهری می­شود. هدف از این پژوهش ارزیابی مؤلفه­های کیفیت محیطی در پیاده­راه­ بوعلی و اکباتان شهر همدان از منظر کاربران در راستای پاسخگویی به نیازهای شهروندان و رضایت­مندی کاربران می­باشد. روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام توصیفی- تحلیلی است. شاخص­ها و معیارهای مورد سنجش در ارتباط با کیفیت محیطی با مروری بر متون معتبر علمی، استخراج شده و سپس به وسیله پرسش­نامه اقدام به گردآوری نظرات شهروندان و شاغلان شد. جامعه آماری در این تحقیق نامحدود بوده که با استفاده از روش بررسی جامعه نامحدود، حجم نمونه در این تحقیق 200 نفر انتخاب گردید. جهت اعتبار پایایی از آلفای کرونباخ و سنجش روایی از شاخص KMO و آزمون کرویت بارتلت استفاده شده است. برای تحلیل آماری داده­ها از تحلیل عاملی اکتشافی و به منظور مقایسه دو پیاده­راه بوعلی و اکباتان شهر همدان از آزمون تی دو نمونه­ای مستقل در نرم­افزار SPSS استفاده شده است. یافته­های حاصل از تحلیل عامل اکتشافی نشان می­دهد عامل­ «حضورپذیری»، «پاسخ­دهندگی محیط»، «تنوع فعالیت فرهنگی و اجتماعی»، «آسایش و امنیت» و «سهولت تردد و دسترسی» به ترتیب بالاترین سهم را در تببین کیفیت محیط می­گذارد. همچنین نتایج مقایسه عوامل کیفیت­محیطی نشان می­دهد که پیاده­راه­ بوعلی در عامل حضورپذیری، پاسخ­دهندگی محیط، تنوع فعالیت­ فرهنگی- اجتماعی در وضعیت مناسب­تری قرار گرفته است

مراجع

احمدی، حسن و مهرجو، مهرداد (1400). بررسی اثر مؤلفه­های کیفیت محیطی بر احساس امنیت شهروندان؛ مطالعه موردی: پیاده­راه مرکزی شهر همدان. فصلنامه برنامه­ریزی توسعه شهری و منطقه­ای(علمی)، 5(12)، 135-105.
اسکندرپور، کوزه­گر کالجی، حنیفی اصل، شیخ کانلوی میلان؛ مجید، لطفعلی، یاسین، ناصر (1396). تحلیلی بر عملکرد فضاهای شهری با اهداف پیاده­مداری مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر ارومیه. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 4(14)، 140- 118.
اصغری زمانی، اکبر و مصطفایی، هیرش (1397). سنجش و پهنه­بندی کیفیت محیط مناطق شهری در بافت میانی مناطق شهری، با استفاده از مدل AHP و شاخص همپوشانی وزنی، مطالعه موردی بافت میانی شهر تبریز. نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 23 (69)، 17-1.
اورنگ، ملاحت (١٣٨٦). سنجش کیفیت محیط در بازسازی های پس از سانحه، مطالعة مورد ی :فضاها ی عمومی شهر بم. پایان نامة دورة کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکدة هنر و معماری ،دانشگاه تربیت مدرس.
بردی آنامرادنژاد رحیم, رازقی فرزانه و آروین محمود (1398). ارزیابی مولفه های کیفیت فضا در پیاده راه های شهری (نمونه موردی: پیاده راه فرهنگی رشت). نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 23 (69)، 17-1.
پارسائیان، عاطفه (1401). سنجش میزان تاثیر سیستم حمل و نقل شهری بر ارتقاء کیفیت محیطی فضاهای شهری. فصلنامه آینده پژوهی شهری، 2(1)، 95-79.
پاکزاد، جهانشاه (1390). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
پاکزاد، جهانشاه (1385). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
پوراحمد، احمد؛ زنگنه شهرکی، سعید و صفایی رینه، مصطفی (1395). تحلیل نقش پیاده­راه­های شهری در ارتقای سرزندگی فضاهای شهری (مطالعۀ موردی: پیاده­راه 18 شهریور، تهران). پژوهش­های جغرافیایی برنامه­ریزی شهری، 4(2)، 195- 175.
پور احمد، احمد؛ کلانتری، محسن؛ ابدالی، یعقوب و الله قلی­پور، سارا (1397). تحلیل فضایی کیفیت زندگی در کانون­های جرم­خیز (مورد مطالعه: بخش مرکزی شهر تهران). پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 6(21)، 30-1.
تشکری، لیلا (1397). تکوین یک پیاده­راه مولفه­های کالبدی یا رفتار جمعی. مجله منظر، سال دهم، آبان ماه.
جعفری، مهدی استادی؛ رفیعیان، مجتبی و زرآبادی، زهرا سادات سعیده (1400). تحلیل علیت لایه­ای در واکاوی مفهوم پیاده­مداری با تأکید بر مدل PESTEL (مطالعه موردی: شهر تهران). نشریه مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 8(27)، 109- 82.
حاتمی، یاسر و ذاکرحقیقی، کیانوش (1396). ارزیابی تأثیر کیفیت محیط شهری بر روابط اجتماعی استفاده کنندگان از فضا (مطالعه موردی: پیاده راه بوعلی سینا شهر همدان). فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، 8(30)، 266- 245.
حبیبی، کیومرث (1397). مقایسه تطبیقی کیفیت پیاده راه ها در ایران و خارج کشور با مدل (ANP). نشریه معماری و شهرسازی ایران، 9(1)، 19-5.
حسین آبادی، سعید (1400). تحلیل تاثیر عوامل کالبدی- فضایی بر میزان پیاده‌روی شهروندان مورد مطالعه: محلات شهر قائن. نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 25(76)، 69-86.
حیدری، علی اکبر؛ امیر حاجلو، الهام؛ کارخانه، معصومه و احمدی فرد، نرگس (1392). ارزیابی نقش منظر فضاهای جمعی در کیفیت شهری، نمونه موردی: منطقه یک تهران. آرمان شهر، 6 (11)، 335- 323.
دادگر فرزانه، قصری، محمدعلی (1401)، نقش بازار رسولی به عنوان فضای جمعی-تجاری در کیفیت‌بخشی به محیط شهری زاهدان، فصل‌نامه تحقیقات جغرافیایی، ۳۷ (۲)، ۲۶۷-۲۷۶.
درویشی، یوسف؛ ابی زاده، سامان و پرتویان نوزاد، پری ناز (1402). ارزیابی تطبیقی کیفیت محیطی از بعد مؤلفه ریخت­شناسی-کالبدی در محلات سنتی و جدید مطالعه موردی: محلات منجم- باغمیشه کلانشهر تبریز. فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی، 55 (3)، 204-187.
راست­بین، ساجد؛ جعفری، یاسر؛ دارم، یاسمن و معززی مهرطهران، امیرمحمد (1391). رابطه­ی همبستگی بین کیفیت­های محیطی و‌ تداوم‌حیات شهری در‌عرصه­های عمومی (نمونه موردی:‌ جلفای اصفهان). باغ نظر، 9(21)، 46 -35.
رفیعیان، مجتبی؛ صدیقی، اسفندیار و پورمحمدی، مرضیه (1390). امکان سنجی ارتقاء کیفیت محیط از طریق پیاده­راه سازی محورهای شهری مورد: محور خیابان ارم بخش مرکزی شهر قم. مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، 3(11)، 56- 41.
سجادزاده، حسن و حقی، محمدرضا (1393). مقایسه تطبیقی کیفیت محیطی پیاده‌راه‌های تجاری و بازارهای سنتی، نمونه موردی: پیاده راه پانزده خرداد و بازار قدیم تهران. معماری و شهرسازی آرمان شهر، 10(21)، 59-49.
سلطانی ، علی و پیروزی، رضا (2015). پیمایش قابلیت پیاده مداری محورهای فرهنگی تاریخی مطالعه موردی: محورحافظ (شیراز). معماری اقلیم گرم و خشک،3(3)، 77-65.
صرافی، مظفر و محمدیان مصمم، حسن (1391). امکانسنجی پیاده­راه سازی مرکز شهر همدان. فصلنامه آمایش محیط، 6(21)، 138-111.
صرافی، مظفر و محمدی، علیرضا (1396). سنجش کیفیت محیط شهری مطالعة موردی: محله‌های شهر برازجان. دانش شهرسازی، 1(1) ، 53-37.
عباس زاده، شهاب و تمری، سودا (1391). بررسی و تحلیل مؤلفه­های تأثیرگذار بر بهبود کیفیات فضایی پیاده­راه­ها به منظور افزایش سطح تعاملات اجتماعی مطالعه موردی؛ محورهای تربیت و ولیعصر تبریز. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری، 1(4)، 10- 1.
علی­پور، روجا؛ خادمی، مسعود؛ سنماری، محمدمهدی و رفیعیان، مجتبی (1391). بررسی شاخصه­های کیفیت محیطی در شناسایی اولویت­های مداخله در محدوده بافت فرسوده شهر بندر لنگه. فصلنامه باغ نظر، 9(20)، 21-13.
کاشانی جو، خشایار (1393). پیاده­راه­ها؛ از مبانی طراحی تا ویژگی­های کارکردی، چاپ دوم، تهران: انتشارات آذرخش.
کرمی پور شمس آبادی, عارفه ؛مسعود، محمد و مجابی، علی (1402). واکاوی در مفهوم کیفیت محیط شهری، شناسایی معیارهای مؤثر از دیدگاه شهروندان در شهر قزوین. مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی، (3)17، 756-741.
کلانتری خلیل آباد، حسین (1395). طراحی پیاده راه و تاثیر آن بر کیفیت زندگی در بافت تاریخی شهرها (مطالعه موردی: پیاده راه تربیت تبریز). مطالعات معماری، 5(9)، 174-159.
لنگ، جان (1389). آفرینش نظریه معماری، نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. چاپ چهارم با اضافات، ترجمه علیرضا عینی فر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
محمد ابراهیمی جهرمی و اشنویی نوش‌آبادی (1401)، اولویت‌بندی مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت محیط شهری (مطالعۀ موردی: شهر شیراز)، برنامه ریزی فضایی، 12(3)، 66-47.
معینی، سید محمد مهدی (1394). شهرهای پیاده­مدار. چاپ چهارم، تهران: انتشارات آذرخش.
منصورفر، کریم (1384). کتاب روش های آماری. انتشارات دانشگاه تهران، 412-1.
وحدت، سلمان و پیربابایی، محمدتقی (1396). مطالعه تطبیقی ابعاد پیاده­مداری مکان از دیدگاه کاربران فضا و متخصصان با استفاده از روش فرآیند تحلیل شبکه مورد شناسی: تبریز. نشریه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، 7(23)، 100-87.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار