تحلیل عوامل موثر بر تغییرات کاربری اراضی شهری(نمونه موردی: شهر ارومیه)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای انسانی وبرنامه ریزی ، دانشکده جغرافیا ، دانشگاه تهران،تهران،ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته جغرافیای انسانی و برنامه ریزی ، دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/gp.2024.60785.3240

چکیده

اثرات متقابل انسان و محیط طبیعی همواره به صورت مستقیم و غیر مستقیم موجب تغییرات کاربری اراضی می‌شوند که مشکلات زیست محیطی بسیاری را به دنبال دارند و حیات کره زمین را به خطر می اندازد؛ لذا شناخت تغییرات و عوامل موثر بر آن‌ها برای ادامه حیات و کاهش تغییرات کاربری اراضی برای غلبه بر مشکلات ضروری است. تحقیق حاضر از نوع کاربردی بوده و از نظر ماهیت، دارای رویکرد اکتشافی می‌باشد. در این تحقیق از روش دلفی فازی برای تحلیل عوامل موثر بر تغییرات کاربری‌ها، تصاویر ماهواره‌ای سال‌های 1993-2003-2013-2023 و نرم افزارهای ENVI، ARCGIS و Google Earth برای شناخت تغییرات کاربری اراضی در 5 کلاس کاربری اراضی شهر(انسان ساخت)، اراضی بایر، اراضی کشاورزی، اراضی باغی و پهنه‌های آبی استفاده شده است. نتایج به دست آمده در محدوده مورد مطالعه طی سه دهه گذشته سال‌های 1993-2023 از 26768 هکتار از اراضی شهری ارومیه و خارج از محدوده آن، نشان می‌دهند که همواره اراضی بایر2838 هکتار کاهش، اراضی باغی 5764 هکتار کاهش اراضی شهری(انسان ساخت) 3744هکتار افزایش یافته، اراضی کشاورزی 2204 هکتار افزایش یافته است و همچنین آبی(بستر رودخانه) به دلیل ساخت سد سیلوانا به صورت فصلی دارای آب است؛ 6 عامل جمعیت، ثروت، پیشرفت فناوری، اقتصاد سیاسی، ساختار سیاسی، نگرش‌ها و ارزش‌ها(فرهنگ) از عوامل عمده تغییرات کاربری اراضی شهری ارومیه شناخته شدند که سه عامل اول اصلی‌ترین عوامل هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analysis of Effective Factors on Urban Land Use Changes (Case Study:Urmia city)

نویسندگان [English]

  • Keramatollah ziari 1
  • shahryar hamidy kay 2
1 , Department of Human Geograohy and planning , faculty of geography, university of Tehran, Iran
2 University of Tehran
چکیده [English]

The mutual effects of humans and the natural environment always directly and indirectly cause land use changes, which lead to many environmental problems and endanger the life of the planet; Therefore, it is necessary to know the changes and the factors affecting them in order to continue life and reduce land use changes to overcome the problems. The current research is of applied type and in terms of its nature, it has an exploratory approach. In this research, satellite images of 1993-2003-2013-2023 and ENVI, ARCGIS and Google Earth software were used to identify land use changes in 5 land use classes of the city (man-made), barren lands, agricultural lands, garden lands and water lands have been used. The results obtained in the studied area during the last three decades during the years 1993-2023 from 26768 hectares of urban lands in Urmia and outside its boundaries show that urban lands (man-made) have always increased by 3744 hectares, lands Barren land decreased by 2838 hectares, agricultural lands increased by 2204 hectares, garden lands decreased by 5764 hectares, and water lands (river bed) have water seasonally due to the construction of Silvana Dam. Using the fuzzy Delphi method, 6 factors of population, wealth, technological progress, political economy, political structure, attitudes and values (culture) were identified as the main factors of urban land use changes in Urmia, and the first three factors are the main factors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • land use changes
  • Urmia city
  • land use
  • Satellite Images

اصل مقاله

اثرات متقابل انسان و محیط طبیعی همواره به صورت مستقیم و غیر مستقیم موجب تغییرات کاربری اراضی می­شوند که مشکلات زیست محیطی بسیاری را به دنبال دارند و حیات کره زمین را به خطر می اندازد؛ لذا شناخت تغییرات و عوامل موثر بر آن­ها برای ادامه حیات و کاهش تغییرات کاربری اراضی برای غلبه بر مشکلات ضروری است. تحقیق حاضر از نوع کاربردی بوده و از نظر ماهیت، دارای رویکرد اکتشافی می­باشد. در این تحقیق از تصاویر ماهواره­ای سال­های 1993-2003-2013-2023 و نرم افزارهای ENVI، ARCGIS و Google Earth برای شناخت تغییرات کاربری اراضی در 5 کلاس کاربری اراضی شهر(انسان ساخت)، اراضی بایر، اراضی کشاورزی، اراضی باغی و اراضی آبی استفاده شده است. نتایج به دست آمده در محدوده مورد مطالعه طی سه دهه گذشته طی سال­های 1993-2023 از 26768.7 از اراضی شهری ارومیه و خارج از محدوده آن، نشان می­دهند که همواره اراضی بایر2838.41 هکتار کاهش، اراضی باغی 5764.47 هکتار کاهش اراضی شهری(انسان ساخت) 3744.01 هکتار افزایش یافته، اراضی کشاورزی 2204.78 هکتار افزایش یافته است و همچنین آبی(بستر رودخانه) به دلیل ساخت سد سیلوانا به صورت فصلی دارای آب است؛ با استفاده ازروش دلفی فازی 6 عامل جمعیت، ثروت، پیشرفت فناوری، اقتصاد سیاسی، ساختار سیاسی، نگرش­ها و ارزش­ها(فرهنگ) از عوامل عمده تغییرات کاربری اراضی شهری ارومیه شناخته شدند که سه عامل اول اصلی­ترین عوامل هستند.

مراجع

Alwedyan, Safaa. 2022. "Monitoring Urban Growth and Land Use Change Detection with Gis Techniques In Irbid City, Jordan." International review for spatial planning and sustainable development D: Planning Assessment, Vol 11. DOL: http://dx.doi.org/10.14246/irspsd.11.1_253.
bakker, karen. 2022. "Water Security: Research Challenges and Opportunities." Springer, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1110982323000042#b0105.
DAVID BIELLO. 2018. "Gigalopolises: Urban Land Area May Triple by 2030." scientificamerican https://www.scientificamerican.com/article/cities-may-triple-in-size-by-2030/
Deng et al, Longyun . 2022. "Underlying the influencing factors behind the heterogeneous change of urban landscape patterns since 1990: A multiple dimension analysis." Ecological Indicators.www.elsevier.com/locate/ecolind.
Dipanwita Dutta, and et all. 2020. "Estimating urban growth in peri‑urban areas and itsinterrela tionships with built‑up density using earthobservation datasets." The Annals of Regional Science https://www.researchgate.net/profile/Arnab-Kundu-6/publication /338957192 _Estimating _urban_growth_in_peri urban_areas_and_its_interrelationships_with_builtup_ density_ using_ earth_observation_datasets/links/5e8ab576a6fdcca789f7e5ee/Estimating-urban-growth-i.
Jonathan Dolley, and at al. 2020. springernature https://link.springer.com/article/10.1007/s11625-020-00802-0?utm_source=getftr&utm_ medium=getftr&utm_campaign=getftr_pilot.
Linlin Lu et all. 2019. "Urban sprawl in provincial capital cities in China: evidence from multi-temporal urban land products using Landsat data." Science Bulletin. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2095927319302725 Pages 955-957.
Hersperger et all, Anna. 2018. "Urban land-use change: The role of strategic spatial planning. " Global Environmental Change.https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2018.05.001 Pages 32-42.
Molinero-Parejo, et all. 2023. "Combining a land parcel cellular automata (LP-CA) model with participatory approaches in the simulation of disruptive future scenarios of urban land use change." Computers, Environment and Urban Systems.www.elsevier.com/locate/ceus.
Novi Quadrianto, and et all. 2020. "Analysing trade-offs and synergies between SDGs for urban development, food security and poverty alleviation in rapidly changing peri-urban areas: a tool to support inclusive urban planning." springernature https://link.springer.com/article/10.1007/s11625-020-00802-
PiotrBórawski et all. 2019. "Price volatility of agricultural land in Poland in the context of the European Union." Land Use Policy. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii
Ronald C. et all. 2021. "toring global land-use efficiency in the context of the UN 2030 Agenda for Sustainable Development." Habitat International. www.elsevier.com/locate/habitatint.
Wang et al , Lan . 2020. "Analysing the Driving Forces and Environmental Effects of Urban Expansion by Mapping the Speed and Acceleration of Built-Up Areas in China between 1978 and 2017." MDPI Journals.https://www.mdpi.com/2072-4292/12/23/3929.
worldbank-Urban Development. 2023. "Urban Development." worldbank https://www.worldbank.org/en/topic/urbandevelopment/overview.
Yuan et al, Man. 2018. "Exploring Determinants of Urban Form in China through an Empirical Study among 115 Cities." Sustainability.https://doi.org/10.3390/su10103648.
طالقانی و همکاران, علی یوسفی. 1400. "تبیین عوامل مؤثر بر تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری رشت" مجله توسعه فضاهای پیراشهری.www.jpusd.ir.
کرامت اله زیاری و حسین ایرجی. "بررسی گسترش کالبدی - فضایی کلانشهر شیراز با استفاده ازسنجش ازدور (RS)." نشریه جغرافیا و برنامه ریزی 26، 79 (1401): 171-186.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار