تحلیلی بر ادراک جامعه میزبان از اثرات توسعه گردشگری شهری (نمونه موردی: کلانشهر تبریز)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری پردیس دانشگاه تبریز،تبریز،ایران

2 استادیار رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز،تبریز،ایران

3 دانشیار رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز،تبریز،ایران

10.22034/gp.2024.58088.3181

چکیده

صنعت گردشگری به عنوان صنعتی نوپا، به ویژه در سال های اخیر تأثیرات عمیقی بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیشتر کشورهای جهان داشته است. مطالعات در زمینه اثرات گردشگری در دهه ۱۹۶۰، به اثرات مثبت گردشگری و در دهه ۱۹۷۰ به اثرات منفی آن پرداخته اند و در دهه ۱۹۸۰ به رویکردی متعادل تر و نظام مند تر روی آورده اند. گردشگری از بعد فرهنگی و اجتماعی، سبب تعامل فرهنگی با دنیای خارج، بین المللی شدن فرهنگ بومی، بهبود نظام های آموزشی و بهداشتی و خواهد شد اما با همه تأثیرات مفید خود در حیطه اجتماعی - فرهنگی، تأثیرات مخربی نیز داشته است. گردشگری به‌مثابه یک پدیده اقتصادی اجتماعی آثار متعددی برای میزبان و مهمان دارد، اثرات فرهنگی اجتماعی از مهم‌ترین آن‌هاست. ازآنجایی‌که گردشگری سکه‌ای دو رو شامل مهمان و میزبان است، لذا بدون بررسی و مطالعه الگوهای تعامل متقابل آن‌ها توسعه گردشگری امکان‌پذیر نیست. تحقیق حاضر نیز در راستای این ضرورت انجام‌شده است. روش تحقیق حاضر ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش توصیفی -تحلیلی است. مهم‌ترین ابزار جمع‌آوری داده‌ای اولیه موردنیاز تحقیق مصاحبه و پرسشگری است و پرسشنامه‌ها بر اساس اهداف تحقیق، یافتن پاسخ سؤالات و آزمون فرضیات تحقیق طراحی و در میان شهروندان تبریز به‌عنوان جامعه میزبان پخش و پرسشگری انجام‌شده است. جهت تحلیل و ارزیابی داده‌ها از روش‌ها و مدل‌های آماری ازجمله آزمون‌های آلفای کرومباخ، کلومگروف - اسمیرنوف و تی استیودنت استفاده‌شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که به خاطر دلایل متعددی ازجمله فقدان آموزش عمومی همگانی، جامعه میزبان اطلاع درخور و بایسته‌ای از اثرات مثبت مستقیم و غیرمستقیم توسعه گردشگری شهری ازجمله اقتصادی و تعالی متقابل فرهنگی اجتماعی میزبان و مهمان، ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of Host Approach towards the Urban Tourism Development, Case Study: Tabriz Metropolis

نویسندگان [English]

  • mahmoodreza sharghi 1
  • rahim heydari chianeh 2
  • shahrivar rostaei 3
1 Tabriz university
2 The University of Tabriz , Tabriz. Iran
3 Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The tourism industry as a new industry, especially in recent years, has had a profound impact on the economic, social and cultural situation of most countries in the world. Studies on the effects of tourism in the 1960s focused on the positive effects of tourism and on its negative effects in the 1970s, and in the 1980s, they turned to a more balanced and systematic approach. From the cultural and social aspect, tourism will cause cultural interaction with the outside world, the internationalization of local culture, the improvement of educational and health systems, but with all its beneficial effects in the socio-cultural field, it has also had destructive effects. Tourism as a socio-economic phenomenon has many effects for the host and guest, social cultural effects are one of the most important. Since tourism is a two-sided coin including guest and host, it is not possible to develop tourism without examining and studying their mutual interaction patterns. The present research has been carried out in line with this necessity. The current research method is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. The most important primary data collection tool required for research is interviewing and questioning, and questionnaires were designed based on research objectives, finding answers to questions and testing research hypotheses, and were distributed and questioning among the citizens of Tabriz as the host community. To analyze and evaluate the data, statistical methods and models such as Krumbach's alpha, Klumgrove-Smirnov and Student's t tests were used. The results of the research show that due to several reasons, including the lack of public education, the host community does not have adequate and necessary information about the direct and indirect positive effects of urban tourism development, including the economic and social cultural excellence of the host and the guest.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban tourism
  • the effects of tourism development
  • Host Approach
  • Tabriz metropolis

گردشگری یکی از بزرگترین و گسترده ترین صنایع در سراسر جهان است. با گذشت سالها ، این روند به رشد خود ادامه می دهد ، زیرا مردم در سراسر جهان به جستجوی تجربیات ، فعالیت ها و مقاصد جدیدی که کنجکاوی و نیاز به رهایی آنها را برآورده می کند ، سفر می کنند. گردشگری در چهارچوب الگوهای فضایی خاصی عمل می­کند. یکی از این الگوهای فضایی گردشگری شهری است. نواحی شهری به علت آن که جاذبه­های تاریخی و فرهنگی بسیاری دارند غالبا مقاصد گردشگری مهمی محسوب می­شوند. صنعت گردشگری به عنوان صنعتی نوپا، به ویژه در سال های اخیر تأثیرات عمیقی بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیشتر کشورهای جهان داشته است. مطالعات در زمینه اثرات گردشگری در دهه ۱۹۶۰، به اثرات مثبت گردشگری و در دهه ۱۹۷۰ به اثرات منفی آن پرداخته اند و در دهه ۱۹۸۰ به رویکردی متعادل تر و نظام مند تر روی آورده اند. گردشگری از بعد فرهنگی و اجتماعی، سبب تعامل فرهنگی با دنیای خارج، بین المللی شدن فرهنگ بومی، بهبود نظام های آموزشی و بهداشتی و خواهد شد اما با همه تأثیرات مفید خود در حیطه اجتماعی - فرهنگی، تأثیرات مخربی نیز داشته است. گردشگری به‌مثابه یک پدیده اقتصادی اجتماعی آثار متعددی برای میزبان و مهمان دارد، اثرات فرهنگی اجتماعی از مهم‌ترین آن‌هاست. ازآنجایی‌که گردشگری سکه‌ای دو رو شامل مهمان و میزبان است، لذا بدون بررسی و مطالعه الگوهای تعامل متقابل آن‌ها توسعه گردشگری امکان‌پذیر نیست. تحقیق حاضر نیز در راستای این ضرورت انجام‌شده است. روش تحقیق حاضر ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش توصیفی -تحلیلی است. مهم‌ترین ابزار جمع‌آوری داده‌ای اولیه موردنیاز تحقیق مصاحبه و پرسشگری است و پرسشنامه‌ها بر اساس اهداف تحقیق، یافتن پاسخ سؤالات و آزمون فرضیات تحقیق طراحی و در میان شهروندان تبریز به‌عنوان جامعه میزبان پخش و پرسشگری انجام‌شده است. جهت تحلیل و ارزیابی داده‌ها از روش‌ها و مدل‌های آماری ازجمله آزمون‌های آلفای کرومباخ، کلومگروف - اسمیرنوف و تی استیودنت استفاده‌شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که به خاطر دلایل متعددی ازجمله فقدان آموزش عمومی همگانی، جامعه میزبان اطلاع درخور و بایسته‌ای از اثرات مثبت مستقیم و غیرمستقیم توسعه گردشگری شهری ازجمله اقتصادی و تعالی متقابل فرهنگی اجتماعی میزبان و مهمان، ندارد.

اجزاء شکوهی, محمد، صباغی آبکوه, شیرین، معینی, علیرضا، خزاعی نژاد، فروغ (۱۳۹۹). ارزیابی اثرات گردشگری بر اساس ادراکات جامعۀ میزبان (مطالعۀ موردی: منطقۀ ثامن مشهد). جغرافیاوتوسعه ناحیه­ای, 18(1), 49-23.‎
احمدزاده, حسن, داداش پور مقدم, مجید , ولی زاده, رضا (۱۴۰۱). استراتژی احیای گردشگری شهری برای دوران پسا کرونا (کووید -19) مبتنی بر رویکرد مدلسازی مکانی. جغرافیا و برنامه‌ریزی, 26(82), 26-1.
افراخته، حسن، خدایی، بهرامعلی (1390). ساماندهی گردشکری در تفرجگاه های پیراشهری هماهنگ با ظرفیت تحمل محیطی. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 17(20)، 69-88.
اوبایی، محسن (۱۳۹۶). مطالعه ادراکات جامعه میزبان و میهمان از اثرات اجتماعی- فرهنگی توسعه گردشگری پایدار (مطالعه موردی شهرستان کاشان)، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی گردشگری، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
پاپلی یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (۱۳۸۵). گردشگری (ماهیت و مفاهیم)، تهران، انتشارات سمت.
پورمهابادیان، الهام، افشاری, مریم (۱۴۰۰). تبیین نقش و اثرات توسعۀ گردشگری بر ارتقا متغیرهای پایداری فرهنگی و شهری (نمونه موردمطالعه: شهر رشت). فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری, 10(39), 53-68.
تقدیسی، احمد؛ تقوایی، مسعود؛ سیامک پیری (۱۳۹۱). تحلیلی بر نگرش جامعه میزبان به اثرات اجتماعی - فرهنگی گردشگری شهرستان دالاهو. مجله علمی تخصصی برنامه‌ریزی فضایی، سال ۲، شماره ۱ (۵)، 140-۱۲۱.
تقی زادفانید, ابوالقاسم, مقنی جانسوز, منیر (۱۴۰۱). بررسی رابطه مشارکت مردم و توسعه گردشگری (مطالعه موردی: کلانشهر تبریز). جغرافیا و برنامه‌ریزی, 26(80), 98-83.
جوهری، صدیقه (1394). تحلیل نقش گردشگری روستایی بر شاخص های منتخب از نگاه جامعه میزبان (نمونه موردی: روستای کندوان شهرستان اسکو). پایان نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ، دانشکده علوم زمین و سیستم اطلاعات جغرافیایی.
حیدری چیانه، رحیم (1383). ارزیابی برنامه‌ریزی صنعت توریسم در ایران. رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
خوب آیند، سعید (1379). روش‌های تامین مسکن گروه های کم درآمد در ایران (نمونه موردی:تبریز). رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز، تبریز.
ساجدی، سعید (۱۴۰۰). سنجش نگرش جامعه میزبان به توسعهی گردشگری در مناطق خشک؛ مطالعه موردی: شهرستان طبس. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته برنامه‌ریزی گردشگری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
سالکی ملکی، محمدعلی (۱۴۰۱). ارزیابی فضایی و بخش بندی بازار گردشگری شهری با رویکرد گردشگری پست مدرن (نمونه موردی: کلان شهر تبریز). رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز. تبریز.
شاطریان، محسن؛ غلامی، یونس، کیانی، مریم (۱۳۹۶). جایگاه تصویر ذهنی ساکنان محلی در توسعه گردشگری (نمونه موردی: شهر آران و بیدگل). فصل نامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، ۷(۲۸)، ۱۳۶-۱۲۱.
شفیعی، زاهد؛ محمدی، امین (۱۳۹۳). بررسی تأثیرات توسعه گردشگری بر جامعه میزبان: نمونه موردی شهر چادگان. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، ۱۱ (۶۱)، ۹۰-۷۷
صمد زاده، سعیده (۱۳۹۶). ارزیابی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری تصویر مقصد از دیدگاه گردشگران و نحوه نگرش ساکنان به گردشگری (مطالعه موردی: شهر تبریز). رساله دکتری رشته اقتصاد، دانشگاه تبریز، تبریز.
علیقلی زاده فیروزجایی، ناصر؛ رمضان زاد لسبوئی، مهدی؛ اسماعیلی، مجید (۱۳۹۳). سنجش نگرش و گرایش جامعه میزبان به توسعه گردشگری در نواحی روستایی مناطق بیابانی و کویری (مطالعه موردی: نواحی روستایی شهرستان خور و بیابانک). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال ۵، شماره ۱۸، صص ۵۳-۳۷.
قنبری, ابوالفضل، احمدیان، فرشته (۱۳۹۷). بررسی عوامل مؤثر در معرفی بازار تبریز به عنوان برند گردشگری. نشریه گردشگری شهری. 5(۳). 1-16.
قنبری، ابوالفضل، درخشان، الهام، صالحی، سید موسی، احمدی نصرآبادسفلی، اله داد (۱۳۹۶). بررسی اثرات گردشگری شهری بر کیفیت زندگی شهروندان (مطالعه ی موردی: شهریاسوج). گردشگری و توسعه. 6(1). 23-44.
کریم زاده، حسین، قنبری، ابوالفضل، هاشمی امین، سمیرا (1402). تحلیلی بر عوامل موثر بر گردشگری خلاق و رفتار آتی گردشگران روستایی و عشایری منطقه ارسباران. جغرافیا و برنامه‌ریزی, 27(84), 121-130.
لانکوار، روبر (1381). جامعه­شناسی جهانگردی و مسافرت. ترجمه صلاح­الدین محلاتی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
لومسدن، لس (1380 ). بازاریابی گردشگری. ترجمه ابراهیم گوهریان، چاپ اول، تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی.
محلاتی، صلاح الدین (1380). درآمدی بر گردشگری. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
محمدزاده، پرویز، پناهی، حسین، صمدزاد، ‌سعیده. (۱۳۹۷). عوامل مؤثر بر شکل‌گیری تصویر مقصد از دیدگاه گردشگران داخلی. مطالعات مدیریت گردشگری, 41(13), 83-108.‎
مرکز آمار ایران (۱۳۹۵). نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
موحد، علی (1381 ). بررسی و تحلیل الگوی فضایی توریسـم شـهری مطالعـه مـوردی شـهر اصـفهان، رسـالۀ دکتـری
مهدی نژاد، مهدی، سقایی، محسن (1383). چالش هاى صنعت توریسم درایران. فصلنامه علمی -پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر», 13(51), 53-57.‎
نقش محیط (۱۳۹۵). مطالعات طرح جامع شهر تبریز، اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان شرقی.
نیک بین، محنا، کرمی، مهرداد (۱۳۹۱). بررسی پایدار اجتماعی - فرهنگی توسعه گردشگری، مطالعه موردی جزیره کیش. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، ۵(۲)، ۱۳۷-۱۵۸.
یوسف جمالی، سوزان، متولی، صدرالدین، ملکشاهی، علیرضا، رجبی، آزیتا (۱۴۰۱). تحلیل ادراک ذینفعان از گردشگری شهرهای ساحلی به‌منظور توسعه پایدار شهری مطالعه موردی شهر بابلسر. نشریه گردشگری شهری, 9(2), 73-86.