تحلیلی بر پراکنش فضایی کاربری های دانش بنیان با بهره گیری از روش آماره فضایی مطالعه موردی: مناطق 22 گانه شهر تهران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای دانشگاه سیستان و بلوچستان،ایران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان،ایران

3 گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، رشت، دانشگاه گیلان

10.22034/gp.2024.61172.3249

چکیده

توسعه شهری دانش‌بنیان الگویی جدید از توسعه است که به دلیل اتکا بر دانش، به‌عنوان منبع انرژی بی‌پایان، رهیافتی نو از توسعه پایدار شهری محسوب می‌شود که در بستر شهرها شکل‌گرفته، پویایی یافته و به ثمر می‌نشیند. هدف اصلی این پژوهش درک الگوی پراکنش فضایی کاربری‌های دانش‌بنیان، شناسایی هسته مرکزی شکل‌گیری و مسیر توسعه آن در سطح مناطق 22 گانه شهر تهران است. برای این منظور اطلاعات آماری و فضایی 2700 مورد از مهم‌ترین کاربری‌های دانش‌بنیانی که به‌صورت رسمی توسط دفتر کارگروه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان تائید و ثبت‌شده و هم‌اکنون در حال فعالیت هستند مورداستفاده قرارگرفته است. روش پژوهش توصیفی و مبتنی بر مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای است. برای بررسی و تحلیل فضایی کاربری‌های دانش‌بنیان از ابزارهای آماره فضایی موجود در محیط نرم‌افزار Arc GIS استفاده شد. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که الگوی پراکنش فضایی کاربری‌های دانش‌بنیان شهر تهران خوشه‌ای می‌باشد که بالاترین تراکم آن در شمال تهران و مربوط به مناطق 2، 3 و 6 بوده و مناطق عمدتاً جنوبی این شهر سهم قابل‌توجهی از این نوع کاربری‌ها ندارند. همچنین مشخص شد که شرکت دانش‌بنیان "توسعه دانش‌بنیان سینا" که در حدفاصل بین منطقه 3 و 4 واقع‌شده است از لحاظ موقعیت نسبی به‌عنوان هسته مرکزی این کاربری‌ها محسوب می‌شود. جهت توزیع جغرافیایی کاربری‌ها نیز نشان داد که این کاربری‌ها به شکل بیضوی و با مقدار 87 درجه از سمت شرق تهران به سمت غرب این شهر در حال گسترش هستند. در پایان نیز با استفاده از رگرسیون خطی چند متغیره متغیرهای مستقل تاثیرگذار بر این نوع پراکنش مورد شناسایی قرار گرفته و نهایتا پیشنهاد‌اتی به‌منظور توسعه کمی و کیفی این کاربری‌ها و مدیریت مطلوب آن ارائه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An analysis of the spatial distribution of knowledge-based applications using the spatial statistics method Case study: 22 districts of Tehran

نویسندگان [English]

  • Vahid Pasban 1
  • essa ebrahimzade 2
  • Nader Zali 3
1 PhD student of Sistan and Baluchistan University
2 Member of the Faculty of Sistan and Baluchistan University
3 Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Rasht, Guilan University
چکیده [English]

Knowledge-based urban development is a new model of development that, due to the reliance on knowledge as an endless source of energy, is considered a new approach to sustainable urban development that is formed, dynamic and fruitful in the context of cities. Due to its human nature, this type of development has spread rapidly in recent years in different countries, especially in big cities. In Iran, the city of Tehran, as the political, economic and demographic center of the country, has been one of the main platforms for the expansion of this type of development, which has housed various uses related to this area from 1389 to 1402. The main goal of this research is to understand the spatial distribution pattern of knowledge-based uses, to identify the central core of its formation and its development path at the level 22 districts of Tehran. the statistical and spatial information 2700 of the most important knowledge-based applications, which have been officially approved and registered by the office of the evaluation and recognition of competence of knowledge-based companies and institutions and are currently operating, have been used. The research method is descriptive and based on field and library studies. Spatial statistics tools available in GIS software environment were used for spatial analysis of knowledge-based uses. The results of the research indicated that the spatial distribution pattern of knowledge-based uses in the city of Tehran is a cluster, the highest density of which is in the north of Tehran and related to areas 2, 3 and 6, and the mainly southern areas of this city do not have a significant share of this type of uses. It was also found that the knowledge-based company . At the end suggestions were made for the quantitative and qualitative development of these uses and their optimal management.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Knowledge-based City
  • spatial analysis
  • Tehran
  • Arc GIS

توسعه شهری دانش‌بنیان الگویی جدید از توسعه است که به دلیل اتکا بر دانش، به‌عنوان منبع انرژی بی‌پایان، رهیافتی نو از توسعه پایدار شهری محسوب می‌شود که در بستر شهرها شکل‌گرفته، پویایی یافته و به ثمر می‌نشیند. این نوع از توسعه به دلیل ماهیت انسانی آن طی سال‌های اخیر به‌سرعت در کشورهای مختلف و مخصوصاً در کلان‌شهرها گسترش پیداکرده و خودنمایی می‌کند. در ایران نیز شهر تهران به‌عنوان مرکز سیاسی، اقتصادی و جمعیتی کشور یکی از بسترهای اصلی گسترش این نوع از توسعه بوده که از سال 1389 تا 1402 کاربری‌های مختلف مرتبط با این حوزه را در خود جای‌داده است.

هدف اصلی این پژوهش درک الگوی پراکنش فضایی کاربری‌های دانش‌بنیان، شناسایی هسته مرکزی شکل‌گیری و مسیر توسعه آن در سطح مناطق 22 گانه شهر تهران بود. برای این منظور اطلاعات آماری و فضایی 2700 مورد از مهم‌ترین کاربری‌های دانش‌بنیانی که به‌صورت رسمی توسط دفتر کارگروه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان تائید و ثبت‌شده و هم‌اکنون در حال فعالیت هستند استفاده شد.

روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی­های میدانی بود. برای بررسی و تحلیل فضایی کاربری‌های دانش‌بنیان از ابزارهای آماره فضایی موجود در محیط نرم‌افزار Arc GIS استفاده شد.

نتایج پژوهش حاکی از آن بود که الگوی پراکنش فضایی کاربری‌های دانش‌بنیان شهر تهران خوشه‌ای می‌باشد که بالاترین تراکم آن در شمال تهران و مربوط به مناطق 2، 3 و 6 بوده و مناطق عمدتاً جنوبی این شهر سهم قابل‌توجهی از این نوع کاربری‌ها نداشتند. همچنین مشخص شد که شرکت دانش­بنیان "توسعه دانش‌بنیان سینا" که در حدفاصل بین منطقه 3 و 4 واقع‌شده بود، از لحاظ موقعیت نسبی به‌عنوان هسته مرکزی این کاربری­ها محسوب می­شود. جهت توزیع جغرافیایی کاربری‌ها نیز نشان داد که این کاربری‌ها به شکل بیضوی و با مقدار 87 درجه از سمت شرق تهران به سمت غرب این شهر در حال گسترش هستند. در پایان نیز  با استفاده از رگرسیون خطی چند متغیره مولفه­های مستقل تاثیرگذار بر این نوع پراکنش مورد شناسایی قرار گرفته و نهایتا پیشنهاد‌اتی به‌منظور توسعه کمی و کیفی این کاربری‌ها و مدیریت مطلوب آن ارائه شد.

استوارت، گ؛ براون، ک. (1388)، مدیریت منابع انسانی پیوند استراتژی و عمل، ترجمه اعرابی و فیاضی، انتشارات مهکامه، چاپ دوم، تهران، 648ص.
امامی، محمدرضا؛ سعیدی، معصومه سادات. (1388). نقش دانشگاه‌ها در رسیدن به افق چشم‌انداز ز1404 و یک جامعه دانش‌محور، مجله کار و جامعه، 110 (2): 63- 58.
آخوندی، عباس؛ برک پور، عباس، اسدی، ایراج، حبیب الله طاهرخانی، میثم بصیرت، گلزار زندی. (1386). حاکمیت شهر- منطقه تهران: چالش ها و روندها، نشریه هنرهای زیبا،  29 (4): 5-16.
بوم سازگان. (1385). طرح راهبردی ساختاری توسعه شهر تهران (خلاصه گزاراش)، مرکز مطلاعات و برنامه ریزی شهر تهران، تهران.
پرهیزگار، فریاد، اشتری، حسن. (1394). شهردانش محور،  تهران، انتشارات تیسا.
تافلر، الوین. (1373). موج سوم، تهران، نشر سیمرغ با همکاری نشر فاخته، ترجمه شهیندخت خوارزمی.
جعفری مهرآبادی، مریم؛ سجودی، مریم. (1396). شهر دانش‌بنیان به‌مثابه مفهومی میان‌رشته‌ای، فصلنامه راهبرد توسعه، 52 (2): 130- 152.
رفیعیان، مجتبی؛ حق روستا، سمیه. (1399). شهر دانش محور؛ حلقه ضروری اتصال به شهر آینده، فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده، 12 (1): 51-62.
ساعدموچشی، رامی؛ زیاری؛کرامت الله؛ حاتمی نژاد، حسین؛ فرهودی؛ رحمت الله. (1395). تحلیلی بر الگوی استقرار شرکتهای دانش بنیان در شهر تهران و ضرورتهای مکان گزینی در ارتباط با جهانی شدن، فصلنامه معماری و شهرسازی آرمانشهر، 2 (2): 85- 109.
سایت مرکز آمار ایران، 1400
شیخ ویسی، مهرداد؛ پیفه، احمد. (1400). نابرابری توزیع فضایی واحد­های فناور و شرکت­های دانش بنیان و ضریب تمرکز فناوری در استان­های ایران، فصلنامه زیست بوم نوآوری، 1 (2): 24.
علم خواه، عبداله؛ صادقی شاهدانی، مهدی. (1394). مروری بر ادبیات اقتصاد دانش بنیان: از شکل گیری تا عمل؛ مطالعه موردی: بررسی وضعیت اقتصاد دانش بنیان در ایران، فصلنامه تخصصی رشد فناوری،  44 (1): 17-27.
عنابستانی، علی اکبر؛ کلانتری، محسن، نیکنامی، نسیم. (1402). تحلیل فضایی شاخص­های شهر هوشمند مبتنی بر اینترنت اشیا در کلانشهر مشهد، فصلنامه برنامه ریزی فضایی،  13 (4): 17-96.
فتحیان، محمد؛ بیگ، لیلا؛ قوامی فر، عاطفه. (1384). نقش مدیریت دانایی در ارتقای نوآوری نسل جدید تحقق توسعه. فصلنامه مدیر ساز، 8 (17)، 5- 26.
مهدوی، حمید؛ شیخ زین الدین، محمود؛ خدابنده، لیلا. (1390)، تحلیل اثربخشی پارک­های علم و فناوری به کمک نتایج فرایند ارزیابی شرکت­های دانش بنیان مستقر در پارک­های علم و فن آوری، نشریه رشد فناوری،  27 (3): 53-60.
همافر، میلاد؛ پورجعفر، محمدرضا؛ سعیدی رضوانی، نوید. (1397). تحلیل الگوی پراکنش فضایی فعالیت­های دانش بنیان در شهر تهران، نشریه اقتصاد و مدیریت شهری، 6 (22)، 57- 75.