بررسی قابلیت های بالقوه گردشگری منطقه گیلوان با تاکید بر گردشگری رودخانه ای (مطالعه موردی: رودخانه قزل اوزن، زنجان و قزوین)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای دانشگاه شهید بهشتی،تهران،ایران

2 دانشیارگروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی،تهران،ایران

3 مربی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی،تهران،ایران

10.22034/gp.2025.64703.3331

چکیده

صنعت گردشگری بخش عمده اقتصادجهانی راتشکیل میدهد و از صنایعی به شمار می آید که تاثیرات قابل توجهی در زمینه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، زیست محیطی به همراه دارد. هدف این پژوهش، بررسی قابلیت های بالقوه گردشگری رودخانه ای قزل اوزن در منطقه گیلوان و منجیل پرداخته است. منطقه مورد مطالعه در امتداد رودخانه قزل اوزن و منطقه اطراف آن حد فاصل گیلوان تا قبل دریاچه سد سفیدرود در استان های زنجان، قزوین و گیلان قرار دارد. متغیرهای موثر بر قابلیت گردشگری در 8 مورد شامل زیرساخت، قابلیت دسترسی، امنیت، آسیب پذیری، مدیریتی، مشارکت، تنوع چشم انداز و آگاهی و اطلاع رسانی طبقه بندی گردید. جامعه آماری پژوهش شامل 112 نفر از مدیران و افرادی که به صورت مستقیم در حوزه گردشگری فعالیت می کنند نتایج نشان دهنده تاثیر متغیرهای مختلف موثر بر توسعه گردشگری در منطقه گیلوان است. تحلیل‌های آماری انجام‌شده نشان می‌دهد که پیشرفت در زیرساخت‌ها، دسترسی، تنوع چشم‌انداز، و آگاهی جامعه برای تقویت بخش گردشگری مبتنی بر رودخانه بسیار مهم است. باتوجه به نتایج بدست آمده میتوان پی برد که امنیت و مشارکت و زیرساخت منطقه از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و برای ارتقای گردشگری در این منطقه باید این موارد را بهبود داد. منطقه گیلوان می تواند با بهره گیری از قابلیت های موجود و رسیدگی به آسیب‌پذیری‌ها، می‌تواند جذابیت خود را به عنوان یک مقصد گردشگری افزایش دهد و در عین حال رشد پایدار را برای جوامع محلی خود تضمین کند.

تازه های تحقیق

این بررسی نشان‌دهنده تأثیر متغیرهای مختلف مؤثر بر توسعه گردشگری در منطقه گیلوان است. تحلیل‌های آماری انجام‌شده نشان می‌دهد که پیشرفت در زیرساخت‌ها، دسترسی، تنوع چشم‌انداز، و آگاهی جامعه برای تقویت بخش گردشگری مبتنی بر رودخانه بسیار مهم است. همبستگی‌های مثبت قابل توجه شناسایی شده نشان می‌دهد که سرمایه گذاری‌های استراتژیک در این مناطق می تواند به بهبود قابل توجهی در فعالیت‌های گردشگری منجر شود. با این حال، چالش‌هایی باقی می‌مانند - به ویژه در مورد امنیت و مشارکت اجتماعی - که باید از طریق مداخلات هدفمند برطرف شوند. باتوجه به نتایج بدست آمده می‌توان پی برد که امنیت و مشارکت و زیرساخت منطقه از وضعیت مناسبی برخوردار نیست و برای ارتقای گردشگری در این منطقه باید این موارد را بهبود داد. یافته‌ها از رویکردی جامع برای توسعه گردشگری حمایت می‌کنند که نه تنها بر بهبود زیرساخت‌های فوری تأکید دارد، بلکه بر پایداری بلندمدت از طریق مشارکت جامعه و شیوه‌های مدیریت مؤثر نیز تأکید دارد. برای ذینفعان ضروری است با حرکت رو به جلو در چارچوب‌های استراتژیک با استفاده از یافته‌های بدست آمده در جهت ارتقای گردشگری منطقه با تأکید بر ژئوتوریسم رودخانه‌ایی، همکاری کنند. منطقه گیلوان می‌تواند با بهره گیری از قابلیت‌های موجود و  رسیدگی به آسیب‌پذیری‌ها، جذابیت خود را به عنوان یک مقصد گردشگری افزایش دهد و در عین حال رشد پایدار را برای جوامع محلی خود تضمین کند. این مطالعه می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای تحقیقات آینده و تدوین سیاست با هدف بازگشایی پتانسیل کامل منابع غنی طبیعی و فرهنگی گیلوان در حوزه گردشگری عمل کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluating the potential capability of tourism of Gilvan region with emphasis on river tourism (case sudy: Ghezel-Ozan River, Zanjan and Ghazvin)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mehdi Hossein Zadeh 1
  • sharam bahrami 2
  • mobina ghanbari 3
1
2 Earth Sciences Faculty, Shahid Beheshti University, Tehran
3 Earth Sciences Faculty, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Tourism industry comprises major part of the global economy, and is part of economies that has considerable effects on different cultural, social, and environmental issues. The aim of this research is to assess the potential capabilities of tourism of Ghezel-Ozan River in Gilvan and Manjil regions. The study area is located along Ghezel-Ozan River, and areas around river from Gilvan to lake of Sefidrud Dam in three provinces of Zanjan, Ghazvin and Gilan. The variables affecting in the capability of tourism including infrastructure, accessibility, security, vulnerability, management, participation, landscape diversity, awareness, and notification were classified. The statistical population of research includes 112 managers and persons who directly work in tourism field. Result shows the effects of different factors in the growth of tourism in Ghazvin region. Statistical analysis reveals that the advancement in infrastructure, accessibility, landscape diversity, and the society awareness is very important to reinforce river-based tourism. Based on obtained results, it can be inferred that security, participation, and infrastructure parameters in the study area do not have appropriate situation and, hence these parameters should be improved to enhance tourism. The tourism attraction of Ghazvin region can be supported by exploitation of its present potentials as well as by addressing its vulnerabilities. At the same time, it can assure the sustainable growth for local communities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tourism"
  • River tourism"
  • Ghezel-Ozan River"
  • "
  • Ghazvin "

اصل مقاله

مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای به گونه‌ای طراحی شده که تمامی امکانات ضروری زندگی، از جمله فروشگاه‌ها، محل کار، مراکز آموزشی و تفریحی، در فاصله‌ای قرار دارند که با پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری در مدت زمان کوتاهی قابل دسترسی هستند. این ساختار موجب کاهش وابستگی به خودروها و استفاده از حمل‌ونقل شخصی می‌شود. به تبع این کاهش استفاده از خودرو، مصرف سوخت‌های فسیلی به میزان چشمگیری کاهش یافته و تقاضا برای انرژی نیز کاهش می‌یابد. علاوه بر این، بسیاری از ساختمان‌ها در این شهرها دارای بهره‌وری انرژی بالا هستند که به بهینه‌سازی مصرف انرژی در بخش‌های مسکونی و تجاری کمک می‌کند. استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر و سیستم‌های مدیریت هوشمند انرژی، همچون پنل‌های خورشیدی و مدیریت پسماند، به طور قابل توجهی به کاهش مصرف منابع طبیعی و بهینه‌سازی بهره‌وری منابع کمک می‌کند. در نتیجه، مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای به کاهش چشمگیر مصرف انرژی و منابع طبیعی و بهبود بهره‌وری آنها منتهی می‌شود. در حوزه آلودگی هوا، عمده‌ترین منابع آلودگی در مناطق شهری، خودروهای شخصی و وسایل نقلیه موتوری هستند. با کاهش نیاز به سفرهای درون‌شهری با خودرو و تشویق به استفاده از شیوه‌های حمل‌ونقل پایدار مانند پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، میزان انتشار گازهای آلاینده همچون دی‌اکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن و ذرات معلق به‌طور معناداری کاهش می‌یابد. این کاهش در آلاینده‌ها به بهبود کیفیت هوا و کاهش بیماری‌های تنفسی منجر می‌شود. همچنین، این شهرها معمولاً دارای فضای سبز گسترده و پراکنده هستند که نه تنها به تلطیف هوا و جذب دی‌اکسید کربن کمک می‌کند، بلکه فعالیت‌های فیزیکی مانند پیاده‌روی را نیز تشویق می‌کند که به نوبه خود منجر به کاهش استفاده از وسایل نقلیه موتوری می‌شود. به طور کلی، ساختار شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای، با تأکید بر کاهش وابستگی به حمل‌ونقل موتوری و افزایش فضای سبز، به شکل مؤثری به بهبود کیفیت هوا و کاهش آلودگی هوای شهری کمک می‌کند. با کاهش سفرهای درون‌شهری و بهینه‌سازی مصرف انرژی، الگوی مصرف منابع در این شهرها به طور چشمگیری تغییر می‌کند. این به معنای هدایت منابع به سوی نیازهای ضروری‌تر و با بهره‌وری بیشتر است. به عنوان نمونه، به دلیل دسترسی آسان به خدمات و امکانات، افراد کمتر به خرید و ذخیره‌سازی اضافی کالاها و مواد غذایی نیاز دارند، که این امر باعث کاهش هدررفت مواد و پسماندهای خانگی می‌شود. علاوه بر این، استفاده از سیستم‌های مدیریت هوشمند پسماند، که به تفکیک زباله و بازیافت کمک می‌کند، در این شهرها رایج است. همچنین، به‌کارگیری فناوری‌های پایدار و تجدیدپذیر، مانند سیستم‌های انرژی خورشیدی و جمع‌آوری آب باران، باعث کاهش اتلاف منابع و تولید پسماندهای غیرضروری می‌شود. به طور کلی، مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای با بهینه‌سازی الگوی مصرف و استفاده از فناوری‌های نوآورانه، تولید پسماند شهری را کاهش می‌دهد و به یک چرخه پایدارتر منتهی می‌شود. با توجه به فواید قابل توجه مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای در بهبود کیفیت هوا، کاهش مصرف انرژی و منابع طبیعی، و بهینه‌سازی تولید پسماند، این مدل در نهایت منجر به ایجاد محیطی پایدارتر و سالم‌تر برای ساکنان خواهد شد. با این حال، اجرای موفق این مدل در ارومیه با چالش‌هایی مواجه است. از جمله این چالش‌ها می‌توان به نیاز به تغییرات در الگوهای زندگی شهروندان، مقاومت در برابر تغییرات فرهنگی و سازگاری با زیرساخت‌های موجود، و هزینه‌های بالای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی و امکانات محلی اشاره کرد. همچنین، اصلاحات در قوانین و سیاست‌های شهری ممکن است ضروری باشد تا پیاده‌سازی این مدل به‌طور مؤثر صورت گیرد. در نهایت، طبق تحلیل‌های انجام‌شده و نظرات متخصصین، مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای می‌تواند تأثیرات مثبت چشمگیری بر کاهش ردپای زیست‌محیطی شهر ارومیه داشته باشد. این مدل، با کاهش نیاز به سفرهای طولانی و افزایش استفاده از منابع محلی، موجب کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، بهبود کیفیت زندگی شهری و حفظ منابع طبیعی می‌شود. با این وجود، برای دستیابی به نتایج مطلوب، توجه به چالش‌های موجود، همچون نیاز به زیرساخت‌های مناسب، تغییرات فرهنگی، و مدیریت مؤثر، ضروری است تا این مدل به‌طور موفق در ارومیه اجرایی شود.

مراجع

Arif, M., Behzad, H. M., Tahir, M., & Li, C. (2022). The impact of ecotourism on ecosystem functioning along main rivers and tributaries: Implications for management and policy changes. Journal of Environmental Management, 320, 115849. https:// doi.org/10.1016/j.jenvman.­2022.­115849.
Brilha, J. (2016). Inventory and quantitative assessment of geosites and geodiversity sites: a review. Geoheritage, 8(2), 119-134.
Fachrudin, H. T., & Lubis, M. D. (2016). Planning for riverside area as water tourism destination to improve quality of life local residents, case study: Batuan–Sikambing River, Medan, Indonesia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 234, 434-441.
Jafari, H., Taherkhani , M.,  and Rezaii, K. (2020). Geotourism study of Ghezelowzan basin based on Fassoulas method, Journal of Applied research in Geographical Sciences, 59, 59-79. 10.29252/jgs.20.59.59. (in Persian)  
Hosseini toudeshki, V., Pourkermani, M., Arian, M., and Khosrotehrani, Kh. (2011).  Influence of Structures on the Ghezel Ozan River. Scientific Quarterly Journal of Geosciences,  81, 55-60. https:// doi.org/ 10.22071/gsj. 2011. 54203. (in Persian)  
Kelantan Tourism Information Centre., (2010)., Statistik Kedatangan Pelancong Dari Tahun 2000 - 2010tic@kelantan.gov.
Lin, H. H., Ting, K. C., Huang, J. M., Chen, I., & Hsu, C. H. (2022). Influence of rural development of river tourism resources on physical and mental health and consumption willingness in the context of COVID-19. Water, 14(12), 1835. https://doi.org/10.3390/w14121835
Mansouri, R., Ghanavati, E., and Servai, M.R. (2014). Investigatingthe role of Geomorphological landscapes and Geotourist potentials of ILAM province Using spatial data forthe sustainable development. Scientific-Research Quarterly of Geographical Data, 90. 5-12. https://doi.org/10.22131/sepehr.2014.12163. (in Persian)  
Mokhtari, D. (2011). The Importance of Geo-hiking Maps in Management of Geomorphosites of Iran, Case Study: Geomorphosite of Payam Pass. Journal of Geography and Planning, 16(37), 151-172. (in Persian)  
Moreira, C. (2018). River tourism, leisure in inland waterways and local and regional development. Cad. De Geogr, 38, 55-67. https://doi.org/10.14195/0871-1623_38_6 .
Nasarudin, M. H. M., & Bahar, A. M. A. (2013). River tourism: A potential in Pergau river, Jeli, Kelantan. Journal of Tourism, Hospitality and Sports-An Open Access International Journal, 1
Prawira, M. F. A., Budisetyorini, B., Adisudharma, D., Salam, D. A., Wulandari, W., & Susanto, E. (2021). Development of Asahan River Tourism Activities in Support of National Tourism Strategic Area of Lake Toba. Journal of Tourism Sustainability, 1(2), 59-73. doi: 10.35313/jtos.v1i2.15
Prideaux, B., Timothy, D. J., & Cooper, M. (2009). Introducing river tourism: physical, ecological and human aspects. River tourism, 1. London,U.K : CABI Publication.
Prideaux, B. (2023). River and Canal Waterways as a tourism resource. In Advances in Hospitality and Leisure, 18, 137-153, https://doi.org/10.1108/S1745-354220220000018008.
Safari Aliakbari, M. , and sadeghi, H. (2023). Analysis of obstacles and strategies for tourism development in the Dezpart County. Journal of Geography and Planning, 26(82), 143-125. doi: 10.22034/gp.2022.48735.2913 (in Persian)  
Sajadian, M., Barfi, Z., and Ghahremari, M.m. (2013). Analysis of rural tourism based on river ecotourism in districts of Amol Province by means of GIS, data network analysis and sensitivity analysis. Journal of Geography and Urban Planning Chashmandaz-E-Zagros. 16, 65-82.  (in Persian)  
Salai, S., Vasigh, B., and Dinarvand, A. (2020). Locating Shush River Tourism Center Using TOPSIS Decision Model (Case Study: Dez, Karkheh and Shawour Rivers). Geography and Territorial Spatial Arrangement, 36, 55-72. 10.22111/gaij.2020.5714. (in Persian)  
Salemi, M., Dashti, S., and Sayahi, Z. (2017). Assessment of ecological potential of Karun River Ahvaz in the scope in order to determine tourism land use by using AHP. Journal of Wetland Ecobiology , 33, 103-111. (in Persian)  
Shakiry, A. S. (2007). River Tourism: Can Iraq Benefit from Europe’s experience. Islamic Tourism Prospects, Islamic Tourism, 8, Available at:http:// www. islamictourism.com/ articles/ articles.
Sharples, C. (2002). Concepts and Principles of Geoconservation (version 3). Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment, Tasmania.‏
Taghvaei, M. , Janali poor, S., and Shafiei, M. (2022). Development of creative tourism with emphasis on tourism attractions (Case Study: Isfahan City). Journal of Geography and Planning, 26(79), 113-93. doi: 10.22034/gp.2022.38829.2584 (in Persian)  
Thawong, S., Photimanee, K., Khumprasert, K and  Plomelersee, S., (2021)., The strategy of Chao Phraya river tourism business for Chinese Tourists in Bangkok, Journal of Buddhist Anthropology, 6(2), 76-89.
Zeini Vand, Y., Moosavi Nadoshan, S.M., and jahantighmand, S. (2023).  Organizing the spatial space of the urban rivers' margin of tourism development (case study of Poldokhtar city). Journal of Applied research in Geographical Sciences, 68, 43-60. 10.52547/jgs.23.68.43. (in Persian)  
Zou, G. L. (2023). An Initial Discussion on River Tourism Teaching. J Adv Educ Philos, 7(5), 170-172.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار