تحلیل اهمیت و تاثیرگذاری پیشران‌ها و پسران‌های هوشمندسازی سیستم حمل‌ونقل شهری تبریز در بستر فنآوریهای نوین با استفاده از تکنیک Swara و Pls

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی پژوهشکده توسعه و برنامه ریزی جهاددانشگاهی

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/gp.2025.64375.3323

چکیده

چکیده

ازدحام ترافیک یکی از تاثیرات مخربی است که رشد سریع شهرها و رشد بی‌رویه جمعیت و پراکندگی نامعقول آنها، بر روی محیط‌های طبیعی و فرهنگی بر جای می‌گذارد. این رشد سریع از یک سو، شهرها را با مسایل جدیدی مواجه ساخته و از سوی دیگر تلاش‌های زیادی برای برطرف ساختن تاثیرات منفی آنها به عمل آمده که یکی از عمده‌ترین آنها، راهبرد استفاده از فنآوری‌های نو و هوشمند می‌باشد. این تحقیق به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر نوع و ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از نظر روش ترکیبی (کمی و کیفی) است. در بخش مطالعات کیفی از تکنیک تحلیل موضوعی و نرم افزار Maxqda و در بخش مطالعات کمی از تکنیک Swara برای تعیین ضریب اهمیت و از نرم‌افزارSmart PLS برای تعیین ضریب تاثیرگذاری پیشران‌ها (محرک‌ها) و پسران‌ها (موانع) استفاده شده‌است.

بر اساس یافته‌های تحقیق؛ مشخص گردید که عوامل کیفی و کمی متعددی در زمینه هوشمندسازی حمل‌و‌نقل شهری تبریز تاثیرگذار می‌باشند. هفت عامل (سیاستگذاری-برنامه‌ریزی، اقتصادی-سرمایه-گذاری، امنیتی-قانونی، فیزیکی-کالبدی، مدیریتی-سازمانی، فرهنگی-اجتماعی و فنی-تکنولوژیکی) به عنوان مهمترین پیشران و پسران، شناسایی گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که عواملی نظیر: ضعف مدیریت یکپارچه شهری، نبود برنامه‌های هدفمند و چشم‌انداز مشخص، عدم شناخت نقاط ضعف و قوت، فرصت‌ها و تهدیدات، عدم نصب سنسورهای هوشمند، نبود حسگرهای ترافیکی، نظارتی و تحلیل محیطی، عدم توسعه شبکه فیبر نوری و اینترنت بی‌سیم و اینترنت g4Gو g5G، نبود سامانه تشخیص خودکار حوادث و سامانه توزین در حال حرکت، ضعف نرم‌افزارهای مدیریت ترافیک و... مهمترین پسران‌های هوشمندسازی سیستم حمل‌و‌نقل شهری تبریز در بستر فنآوریهای نوین نظیر اینترنت اشیاء می‌باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of the Significance and Impact of Drivers and Barriers to the Smart Urban Transportation System in Tabriz Based on Emerging Technologies Using SWARA and PLS Techniques

نویسندگان [English]

  • Akbar Esmaili 1
  • Rasoul Ghorbani 2
  • Hassan Mahmoudzadeh 2
1 Academic Member of Center for Education Culture and Research (ACECR)
2 Professor, Department of Urban and Regional Planning, Tabriz University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Abstract

Traffic congestion is one of the destructive effects that the rapid growth of cities, excessive population growth, and its unreasonable dispersion leave on both natural and cultural environments. This rapid growth, on the one hand, and the development of new technologies such as the Internet of Things, on the other hand, have confronted cities with new challenges. Numerous efforts have been made to mitigate these negative effects, one of the most significant is the strategy of utilizing new and smart technologies. This research is applied in its objective side, and descriptive-analytical in terms of its research type and nature. In the qualitative section, the thematic analysis technique and Maxqda software were used, while in the quantitative section, the Swara technique was brought into play to determine the importance coefficient, and Smart PLS software was used to determine the influence coefficient of barriers.

Based on the research findings, it was found that many qualitative and quantitative factors influence the smartness of urban transportation. Seven factors (policy-planning, economic-investment, security-legal, physical, managerial-organizational, cultural-social, and technical) were identified as the most important drivers & barriers. The findings pinpoint that factors such as weak integrated urban management, lack of targeted programs and clear vision, failure to recognize strengths, weaknesses, opportunities, and threats in the smart urban transportation domain on the Internet of Things platform, lack of smart sensor installation throughout the area, absence of traffic sensors, environmental monitoring and analysis, underdevelopment of fiber optic networks, wireless internet, and 4G and 5G connectivity, lack of automatic accident detection systems, moving weigh-in-motion systems, and weaknesses in traffic management software are the most critical barriers to the smartening of Tabriz's urban transportation system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Smartening
  • Urban Transportation
  • New Technologies
  • Tabriz

اصل مقاله

ازدحام ترافیک یکی از تاثیرات مخربی است که رشد سریع شهرها و رشد بی‌رویه جمعیت و پراکندگی نامعقول آنها، بر روی محیط‌های طبیعی و فرهنگی بر جای می‌گذارد. این رشد سریع از یک سو، شهرها را با مسایل جدیدی مواجه ساخته و از سوی دیگر تلاش‌های زیادی برای برطرف ساختن تاثیرات منفی آنها به عمل آمده که یکی از عمده‌ترین آنها، راهبرد استفاده از فنآوری‌های نو و هوشمند می‌باشد. این تحقیق به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر نوع و ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از نظر روش ترکیبی (کمی و کیفی) است. در بخش مطالعات کیفی از تکنیک تحلیل موضوعی و نرم افزار Maxqda و در بخش مطالعات کمی از تکنیک Swara برای تعیین ضریب اهمیت و از نرم‌افزارSmart PLS  برای تعیین ضریب تاثیرگذاری پیشران‌ها (محرک‌ها) و پسران‌ها (موانع) استفاده شده‌است.

بر اساس یافته‌های تحقیق؛ مشخص گردید که عوامل کیفی و کمی متعددی در زمینه هوشمندسازی حمل‌و‌نقل شهری تبریز تاثیرگذار می‌باشند. هفت عامل (سیاستگذاری-برنامه‌ریزی، اقتصادی-سرمایه­گذاری، امنیتی-قانونی، فیزیکی-کالبدی، مدیریتی-سازمانی، فرهنگی-اجتماعی و فنی-تکنولوژیکی) به عنوان مهمترین پیشران و پسران، شناسایی گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که عواملی نظیر: ضعف مدیریت یکپارچه شهری، نبود برنامه‌های هدفمند و چشم‌انداز مشخص، عدم شناخت نقاط ضعف و قوت، فرصت‌ها و تهدیدات، عدم نصب سنسورهای هوشمند، نبود حسگرهای ترافیکی، نظارتی و تحلیل محیطی، عدم توسعه شبکه فیبر نوری و اینترنت بی‌سیم و اینترنت g4Gو g5G، نبود سامانه تشخیص خودکار حوادث و سامانه توزین در حال حرکت، ضعف نرم‌افزارهای مدیریت ترافیک و... مهمترین پسران‌های هوشمندسازی سیستم حمل‌و‌نقل شهری تبریز در بستر فنآوریهای نوین نظیر اینترنت اشیاء می‌باشند.

مراجع

ابراهیمی، ناهید؛ بشکنی، محمدکاظم (1399). بررسی تاثیر اینترنت اشیاء بر حمل‌و‌نقل در کلان شهرها، نشریه پژوهش های معاصر در علوم و تحقیقات، سال دوم، شماره 9، 49-42.
احمدی، توحید؛ فنی، زهره؛ رضویان، محمدتقی؛ توکلی‌نیا، جمیله (1398). مدل ترکیبی اولویت بندی استراتژیهای حمل‌و‌نقل هوشمند، مورد پژوهی؛ کلانشهر تبریز، نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی، دوره 23، شماره 67، 44-25.
امیرپورکلمه، حمیدرضا (1396). بررسی حمل‌و‌نقل هوشمند با به کارگیری اینترنت اشیاء در شبکه‌های شهری هوشمند، کنفرانس بین المللی مهندسی و فنآوری اطلاعات (I.C.E.T)، امارات متحده عربی، 10-1.
بخشی سنجدری، رضا؛ دریاباری، سیدجمال الدین (1399). بررسی هوشمندسازی سیستم های حمل‌و‌نقل شهری در راستای توسعه پایدار شهرها (مورد مطالعه: کلان شهر تهران)، فصلنامه علمی اقتصاد و مدیریت شهری، 8 (4(پیاپی 32)، 45-31.
پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت الله؛ حاتمی نژاد، حسین؛ پارساپشاه‌آبادی، شهرام (1397). تبیین مفهوم و ویژگی‌های شهر هوشمند، مجله باغ نظر، سال 15، شماره 58، 26-5.
پوراحمد، احمد؛ منصوریان، حسین؛ زنگنه شهرکی، سعید؛ عطاران مرضیه، باقر (1404). تحلیلی بر شاخص‌های ‌حمل‌و‌نقل هوشمند در راستای پایداری حمل‌و‌نقل مطالعه موردی: بخش مرکزی شهر قزوین، فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده، دوره 6، شماره 1 (آتی).
تقی زاد فانید، ابوالقاسم؛ قدسی، پیمان؛ بساک، سعید (1401). مدل تصمیم گیری چند معیاره برای انتخاب مکانهای مناسب صنایع بر اساس روشهای Swara و GIS-Fuzzy، مطالعه موردی: استان کرمانشاه، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای اقتصادی، دوره 3، شماره 9، 77-96.
جعفری، محمد؛ حشمتی، حامد (1398). بررسی تاثیر اینترنت اشیاء، کلان داده بر توسعه شهر هوشمند، هشتمین کنفرانس بین المللی فنآوری اطلاعات، کامپیوتر و مخابرات، 26-1.
حبیبی، سید محسن (1394). دگردیسی و پایایی شهر و مفهوم آن، فصلنامه علمی معماری و شهرسازی صفه، شماره 68، 46-35.
خامسی، آرزو (1399). شهر هوشمند (کتاب سبز 1400- راهنمای عمل شهرداری‌ها، شماره 19)، انتشارات مرکز مطالعات برنامه‌ریزی شهری و روستایی، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
رحیمی، حسین؛ گلستانی، نرگس؛ وحیدی، فاطمه (1403). بررسی نقش فنآوری RFID در هوشمندسازی حمل‌و‌نقل با تمرکز بر پرداخت عوارض در بزرگراه‌های شهری (مورد مطالعه بزرگراه مشهد–باغچه)، نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی، دوره 28، شماره 87، 183-197.
روستایی، شهریور؛ پورمحمدی، محمدرضا؛ قنبری حکیمه (1401). مدلسازی ساختاری تئوری شهر هوشمند بر پایه حکمروایی شهری در ایران (شهرداری تبریز)، نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی، دوره 26، شماره 79، 169-155.
روستایی، شهریور، محمدرضاپورمحمدی، حکیمه قنبری (1396). بررسی نقش ساختاری حکمروایی خوب شهری در ایجاد شهرهای هوشمند (نمونه موردی: شهرداری تبریز)، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 8، شماره 31، 146-123.
سازمان فنآوری اطلاعات ایران (1403). وزارت ارتباطات و فنآوری اطلاعات ایران.
صریحی، ثمین؛ کریم‌زادگان‌مقدم، داود؛ وحدت، داود؛ باقری، محمدرضا (1399). شناسایی و ارزیابی میزان اثربخشی اینترنت اشیاء بر متغیرهای چابکی زنجیره تامین و تاثیر آن در سودآوری، فصلنامه علمی تخصصی هوشمندسازی و اینترنت اشیاء، شماره 2، 12-3.
فهم فام، قدسیه؛ حمیدی، حجت‌اله (1396). عوامل مؤثر بر توسعه و مدیریت شهر هوشمند با استفاده از یک رویکرد ترکیبی از فنآوری‌های داده‌های بزرگ اینترنت اشیاء و رایانش ابری، فصلنامه علمی پژوهشی پردازش و مدیریت اطلاعات، دوره 34، شماره 2، 584-557.
فیروزی، آرش (1396). کاربرد اینترنت اشیاء (IoT) در حمل‌و‌نقل شهری، کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در علوم و مهندسی قرن 21، 1-9.
قاسمی نژاد، حسین (1388). سیستم های حمل‌و‌نقل هوشمند (ITS)، اولین کنفرانس ملی تصادفات و سوانح جاده ای و ریلی، ایران، زنجان (دانشگاه آزاد اسلامی زنجان)، 1-5.
کاشانی جو، خشایار؛ مفیدی شمرانی، سیدمجید (1388). سیر تحول نظریه های مرتبط با حمل‌و‌نقل شهری، نشریه هویت شهر، سال 3، شماره 4، 14-3.
گودرزی، مجید؛ فیروزی، محمدعلی؛ سعیدی، امید (1398). بررسی و تحلیل موانع هوشمندسازی حمل ونقل درون شهری اهواز، نشریه جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، سال 9، شماره 33، 82-57.
مرکز آمار ایران (1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
مهندسین مشاور نقش محیط (1395). طرح جامع تبریز.
ویسی، اکبر؛ قیسوندی، آرمان (1390). شهر هوشمند، تکوین انقلاب شهری نوین، شهر الکترونیک واقعیت شهرهای فردا، ماهنامه تخصصی کتاب ماه (هنر)، شماره 155. 45-36.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار