تحلیل سناریوهای راهبردی مدیریت منابع آب در مواجهه با بحران آب مبتنی بر آمایش سرزمین

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز

2 دانشجوی دکتری برنامه ریزی آمایش سرزمین،دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/gp.2026.71497.3516

چکیده

در چارچوب این مطالعه تلاش گردیده با تمرکز بر پیشران‌های اثرگذار و عدم ‌قطعیت‌های بحرانی، تصویری از آینده‌های سازگار و قابل برنامه‌ریزی برای نظام مدیریت آب استان ارائه شود تا ابزار لازم برای سیاست‌گذاری آگاهانه و سرزمین‌محور فراهم گردد. برای تحقق این هدف، مجموعه‌ای از متغیرهای تأثیرگذار بر وضعیت آتی منابع آب شامل: شاخص‌های هیدرولوژیک،تغییرات اقلیم،الگوهای کاربری اراضی، فعالیت‌های اقتصادی–اجتماعی و سازوکارهای حکمرانی آب استخراج شد. سپس به‌ منظور پالایش و اجماع‌سازی، نظرات خبرگان با بهره‌گیری از روش دلفی گردآوری و متغیرهای نهایی انتخاب شد. در مرحله بعد، روابط علی- تأثیری میان متغیرهای منتخب با استفاده از مدل تحلیل ساختاری در نرم‌افزار میک مک ارزیابی گردید تا میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری هر متغیر مشخص و متغیرهای کلیدی و عدم‌قطعیت‌های اصلی تعریف شود . یافته‌های حاصل از تحلیل ساختاری میک مک نشان داد که متغیرهای توسعه شهرنشینی، تراکم جمعیت شهری، رشد جمعیت، حجم منابع آب زیرزمینی، بیشترین وزن تأثیرگذاری را در شکل‌دهی آینده مدیریت آب دارند. متغیرهای با قدرت تأثیرگذاری بالا و عدم‌قطعیت شدید به‌عنوان مبنای طراحی سناریو به کار گرفته شدند. برای تدوین سناریوهای سازگار، داده‌های خروجی میک مک در نرم‌افزار سناریو ویزارد وارد شد و فرآیند تحلیل سازگاری متقاطع متغیرها انجام گرفت. در نتیجه این تحلیل، مجموعه‌ای از ترکیب‌های آینده استخراج و سناریوی راهبردی به‌عنوان مناسب‌ترین آینده‌های بدیل انتخاب شد. نتایج نشان می‌دهد که تحقق سناریوهای منطقی،که مبتنی بر توسعه کنترل‌شده شهرنشینی، مدیریت پایدار جمعیت، احیای منابع آب زیرزمینی، افزایش هماهنگی نهادی و شفافیت سیاستی است، می‌تواند مسیر گذار از وضعیت بحرانی به سمت پایداری نسبی را هموار سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Strategic Scenario Analysis of Water Resources Management in Response to the Water Crisis Based on Spatial Planning (Case Study: East Azerbaijan Province)

نویسندگان [English]

  • asadollah hejazi 1
  • masoumeh alirezaei 2
1 tabriz
2 2. PhD Student in Land-Use Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

This research adopted an integrated futures-oriented methodology. Key variables affecting the future of water resources—including hydrological indicators, climate change, land-use patterns, socio-economic activities, and water governance mechanisms—were first identified. Expert judgments were then collected and refined through the Delphi method to achieve consensus and finalize the variables. Subsequently, causal–influential relationships among the selected variables were analyzed using structural analysis in MICMAC software to determine their levels of influence and dependence and to identify key drivers and critical uncertainties. Based on these results, the identified key and uncertain variables were entered into Scenario Wizard software, and a cross-impact consistency analysis was conducted to develop internally consistent future.The findings indicate that the realization of rational and coherent scenarios—based on controlled urban development, sustainable population management, groundwater resource restoration, enhanced institutional coordination, and improved policy transparency—can facilitate a transition from the current critical water situation toward relative sustainability. These results provide a futures-based, spatially oriented decision-support framework for informed policymaking in regional water resources management.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial Planning
  • Water Crisis
  • Strategic Scenarios
  • Water Resources Management