نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تبریز

2 دانشجو/دانشگاه تبریز

چکیده

اولویت بندی زیر حوضه‌ها از نظر پتانسیل سیل خیزی تأثیر مهمی در مدیریت حوضه آبریز دارد. هدف از اولویت بندی سیل خیزی در زیر حوضه‌ها ارائه الگویی برای کنترل و کاهش خطرات سیل و ارزیابی نقش هر یک از زیر حوضه‌ها در دبی اوج هیدروگراف سیلاب خروجی از حوضه می‌باشد. در این پژوهش پتانسیل سیل خیزی زیر حوضه‌های رودخانه زاب بر اساس پارامترهای 12 گانه مورفومتری ، اولویت بندی زیر حوضه‌های آبریز زاب بر اساس روش ترکیبی آنالیز مورفومتریک و همبستگی آماری انجام شد. در ابتدا مقادیر 12 پارامتر مورفومتری و شاخص (Cv) محاسبه شده است. سپس ارتباط بین پارامترهای مورفومتریک و تعیین وزن تأثیر هر یک از آنها با استفاده از تای کندال و آنالیز مجموع وزنی (WSA) تحلیل شد. در نهایت شاخص اولویت بندی زیر حوضه‌های آبریز (SWPI) بر اساس روش ترکیب خطی وزنی (WLS) برای هر یک از زیر حوضه ها محاسبه شد. به منظور اعتبار سنجی نتایج از داده های موقعیت سیل های مخرب گذشته در حوضه آبریز زاب استفاده گردید. نتایج نشان داد که در روش پتانسیل سیل خیزی که بر اساس 12 پارامتر مورفومتری محاسبه شده زیر حوضه‌های شین آباد و صوفیان دارای پتانسیل زیاد سیل خیزی، زیر حوضه زاب کوچک دارای پتانسیل متوسط و زیر حوضه‌های کوپر و لاوین چای دارای پتانسیل کمی برای سیل خیزی می‌باشند. در واقع 83/33% مساحت حوضه زاب دارای پتانسیل خطر زیاد، 28/14% دارای پتانسیل خطر متوسط و 88/51% دارای پتانسیل خطر کم می‌باشد. نتایج حاصل از پارامترهای مورفومتری و همبستگی آماری نشان داد به ترتیب زیر حوضه‌های شین آباد و صوفیان با مقادیر 67/24 و 46/23 اولویتدارترین زیر حوضه‌ها شناسایی شدند. مقایسه نتایج دو روش با شرایط مورفومتری و ژئومورفولوژی زیر حوضه‌ها نشان می‌دهد نتایجی که با تکیه بر 12 پارامتر مورفومتری حاصل شده است تطبیق بیشتری با شرایط ژئومورفیک حوضه دارد

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of flood potential under basins based on morphometric parameters and correlation test (Case: Zab catchment to Mirabad)

نویسندگان [English]

  • shahram roostaei 1
  • Mohsen Barzkar 2

1 Professor- tabriz university

2 student/Tabriz Univercity

چکیده [English]

Prioritizing sub-basins in terms of flooding potential has an important impact on catchment management. The purpose of flood basin prioritization is to provide a model for controlling and reducing flood hazards and evaluating the role of each sub basin in the peak discharge hydrograph of the outflow basin. In this study, the flood potential of the sub-basins of the Zab River was based on 12 morphometric parameters, prioritizing the sub-basins of the Zab River based on the combination of morphometric analysis and statistical correlation. Initially, the values of 12 morphometric parameters and index (Cv) were calculated and sub-basins were zoned for flood potential. Then, the relationship between the morphometric parameters and the weight of impact of each of them was analyzed by means of Tai Kendall correlation and weighted sum analysis (WSA). Finally, sub-basin priority index (SWPI) was calculated based on WLS for each sub-basin. In order to validate the results, past destructive flood location data in the Zab catchment were used. The results showed that in flood potential method based on 12 morphometric parameters calculated under high potential flooding in Shinabad and Sufi basins, medium potential in small zab basin and low potential in Cooper and Lavin tea basins. They are for flooding. In fact, 33.83% of Zab basin area has high risk potential, 14.28% has moderate risk potential and 51.88% has low risk potential. The results of morphometric parameters and statistical correlation showed that sub-basins of Shinabad and Sufian with 24.67 and 23.46 respectively were identified as the most important sub-basins. Comparison of the results of the two methods with the morphometric and geomorphologic conditions of the sub-basins shows that the results obtained by relying on 12 morphometric parameters are more in line with the geomorphic conditions of the basin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flood
  • Morphometry
  • Correlation
  • Zab river