نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز

2 معاون مدیر آموزشی و امتحانات دانشگاه پیام نور مرکز تبریز

چکیده

این تحقیق از نوع کاربردی- توسعه‌ای با رویکرد توصیفی- تحلیلی است؛ و روش جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت اسنادی، کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی (پرسشنامه و نظرسنجی از 20 خبره در حوزه‌های معماری، شهرسازی و پدافند غیرعامل) بوده است. کلان‌شهر تبریز به‌عنوان بزرگ‌ترین مترو پل شمال غرب ایران، به علت قرارگیری در مرزهای سیاسی و فرهنگی و در مسیر ترانزیتی کشورهای هم‌جوار از موقعیت ممتاز و استراتژیک برخوردار است. در شرایط کنونی به دلیل تنوع تهدیدات و استقرار زیاد مراکز ثقل در این شهر، احتمال آسیب‌ها به‌شدت افزایش‌یافته است؛ لذا برای ارتقای سطح امنیت شهر براساس ملاحظات ایمنی پدافند غیرعامل، ضرورت مداخله کاری بس هوشمندانه است. در این راستا دارایی‌های شهر به‌عنوان مراکزثقل شهر در 22 شاخص‌ مؤثر و در پنج معیار دسته‌بندی شدند؛ با بررسی تهدیدات محتمل بر روی دارایی‌ها، حملات هوایی و موشکی به‌عنوان تهدید غالب شهر انتخاب شد و به‌عنوان تهدید پایه در عملیات مدل‌سازی، تحلیل شبکه و استانداردسازی لایه‌ها در محیط GIS قرار گرفت. نقشه نهایی آسیب‌پذیری مراکزثقل شهر از توابع همپوشانی فازی در محیط GIS-ARC با اعمال ضریب اهمیت شاخص‌ها حاصل از نرم افزار تحلیل شبکه‌ای در پنج کلاس تهیه شد؛ آسیب‌پذیری باکلاس خیلی کم 13/7 درصد، باکلاس کم 9/5 درصد، باکلاس متوسط 23/5 درصد، باکلاس زیاد 32/3 درصد و باکلاس خیلی زیاد 21 درصد از کل مساحت ‌شهر تبریز به دست آمد؛ نشانگر عدم رعایت اصول پدافند غیرعامل و تشدیدکننده میزان آسیبپذیری مکانی در این شهر می‌باشد؛ ضرورت تدوین راهبردها بر اساس ملاحظات ایمنی پدافند غیرعامل جهت کاهش آسیب پذیری در شهر را نشان می‌دهد. در این راستا با ارزیابی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدات شهر در مدل سوآت، غالب بودن عوامل ضعف و تهدیدات بر عوامل قوت و فرصت‌ها شهر آشکار شد و راهبرد‌ها به‌صورت تدافعی تدوین و از عوامل قوت‌ها جهت بهبود بخشی ضعف‌ها و از فرصت‌ها برای ترمیم تهدیدات بهره گرفته ‌شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

"Solutions to reduce the place vulnerability of threatened gravity centers of Tabriz metropolis from the prespective of the passive defense"

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Pourmohamadi 1
  • Rasoul Ghorbani 1
  • Ghafour Alizadeh 2

1 Professor of Department of Geography and Urban Planning Tabriz University

2 Deputy Director of Educational and Examinations at Payam Noor University, Tabriz

چکیده [English]

This is an applied-developmental research with the descriptive-analytical approach. Data collecting method is in order of documental, library resources, questionnaire and poll (and is based on completing the questionnaire by 20 experts in the fields of architecture, urban planning and passive defense.) Tabriz metropolis as the largest north-west metropolis, due to locating on political-cultural borders, is of prestigious and strategic position in Iran. Currently, on the basis of the counts and the sort of threats, vulners have significantly increased due to the gravity centers conjested occupying. As a result, the necessity of intervening for boosting up the city’s security level by studying the vulnerability of the gravity centers against likely threats, on the basis of passive defense regulations, is such a smart job. Regarding this issue, the asset of the city as gravity centers has been classified within 22 effective indexes and 5 criteria. Within studying likely threats on the assets, missile and airborne attacks have been chosen as the basic threat of the city. This basic threat has been considered in modeling, network analysis and standardization of layers in the GIS environment. The final vulnaribility map of the city infrastructures from fuzzy overlapping functions in the ARC_ GIS environment and the coefficient of importance, was achieved in five classes. Considering its results, very low vulnerability (13.7 percent), low vulnerability (9.5 percent), medium vulnerability (23.5 percent), the high vulnerability (32.3 percent) and very high vulnerability (21 percent) from the total area of Tabriz City. Plus, it’s the indicator of the development of a strategy based on the principles of the passive defense to decrease the vulnerability of the city. Regarding this, by assessing of strengths, weaknesses, opportunities and threats of the city in the SWOT model, the city's weakness and threats dominance over its strengths and opportunities, was revealed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Passive Defense
  • centers of gravity
  • Vulnerability
  • Strategy
  • Metropolis of Tabriz