نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دبیر آموزش و پرورش

2 هیئت علمی دانشگاه محقق اردبیلی

3 فریبا اسفندیاری درآباد، استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

4 هیات علمی دانشگاه اردبیل

10.22034/gp.2021.44161.2765

چکیده

ارزیابی مورفولوژیکی رودخانه برای درک شرایط کنونی و پتانسیل تغییرات احتمالی آن، جهت برنامه‌ریزی محیطی امری ضروری است. در این مطالعه مورفولوژی رودخانه کهمان، از سراب خاصان تا منطقه دوآب به طول 62/38 کیلومتر ارزیابی شد. بدین‌منظور تصاویر ماهواره لندست، سنجنده‌های TM و OLI در سال‌های 1374 و 1399 تهیه و مجرای رودخانه کهمان بر روی این تصاویر با استفاده از شاخص تفاضل آب نرمال شده بارزسازی گردید. سپس دینامیک جانبی مجرای رودخانه کهمان با استفاده از روش ترانسکت و آهنگ مهاجرت مجرا مورد بررسی قرار گرفت. متوسط جابجایی مجرای رودخانه کهمان در بازه زمانی(1399-1374) با استفاده از شاخص نرخ مهاجرت مجرا 51/2 متر در سال برآورد گردید. کم‌ترین میزان این شاخص در ترانسکت‌های شماره 49، 50 و 48 به‌ترتیب 18/0، 21/0 و 37/0 متر در سال بوده که دره‌های کوهستانی و عملیات تثبیت کناره های رودخانه، مهم‌ترین دلیل کنترل و تثبیت کناره‌های مجرای رودخانه کهمان در این ترانسکت‌ها تشخیص داده شد. هم‌چنین بیشترین مقدار نرخ مهاجرت در ترانسکت‌های 4، 32 و 30 به‌ترتیب 80/4، 05/5 و 12/6 متر در سال برآورد گردید. میانبر‌ها و فرسایش‌پذیری زیاد مواد کناره و دشت سیلابی از عوامل اصلی بالا بودن نرخ مهاجرت مجرا در این ترانسکت‌ها بوده است. محاسبه تغییرات مساحت ترانسکت‌ها نشان داد که حدود 85/185 هکتار از زمین‌های مجاور رودخانه کهمان در بازه زمانی(1399-1374) تخریب شده است. به عبارتی به طور متوسط هر سال حدود 43/7 هکتار از این اراضی در نتیجه‌ی جابجایی مجرای رودخانه کهمان فرسایش یافته و از بین رفته‌اند. بنابراین می‌توان گفت جنس مواد کناره‌های رودخانه کهمان در محدوده دشت و مناطق کشاورزی سبب افزایش مهاجرت جانبی مئاندرها شده و عرض دره افزایش و دشت سیلابی مجاور رودخانه کاهش چشمگیری پیدا کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Assessment of lateral dynamics of Kahman river channel

نویسندگان [English]

  • imanali belvasi 1
  • sayyad asghari 2
  • Fariba Esfandiari Dorabad 3
  • Batool Zeynali 4

1 techer

2 Associate professor of Geomorghology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil

3 Professor, Department of Natural Geography, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil

4 Mohaghegh university

چکیده [English]

Morphological assessment of the river is Necessary for environmental planning to understand the current situation and the potential for its possible changes. In this study, the morphology of Kahman river, from Sarab Khasan to Doab region with a length of 38.62 km was evaluated. For this purpose, Landsat satellite images, TM and OLI sensors were prepared in Years of 1374 and 1399 and the Kahman river channel was Detection on these images using the normalized water difference index. Then the lateral dynamics of Kahman river canal was investigated using transect method and canal migration rate. The average displacement of Kahman river canal was estimated using the canal migration rate index of 2.51 meters per year. The lowest values of this index in transects No. 49, 50 and 48 were 0.18, 0.21 and 0.37 meters per year, respectively. Mountain valleys and river bank stabilization operations, was identified as the most important reason for control and stabilization of the banks of the Kahman River channel. the highest rate of migration in transects 4, 32 and 30 was estimated at 4.80, 5.5 and 6.12 meters per year, respectively. Shortcuts and high erodibility of sidewalks and floodplains have been the main factors in the high rate of duct migration. changes in the area of transects showed that about 185.85 hectares of land adjacent to the Kahman river has been destroyed during the period (1374-1399). on average, about 7.43 hectares of these lands are eroded and destroyed as a result of processes related to the morphology of the river.Therefore, it can be said that the Material of Kahman river banks in the plains has increased the lateral migration of meanders and The width of the valley has increased and the floodplain adjacent to the river has decreased significantly.

کلیدواژه‌ها [English]

  • River canal
  • Kahman
  • transect method
  • canal migration rate