نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 هیأت علمی دانشگاه تبریز

2 دانشیارگروه جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز.

10.22034/gp.2021.41206.2675

چکیده

برنامه‌ریزی به عنوان فرآیندی تنظیم کننده بین اهداف عمومی و خصوصی، در اثر کنش افراد و گروه‌ها از مسیر تنظیم‌کنندگی‌اش منحرف شده و در جهتی خاص عمل می‌کند و فضای شهری به عنوان کالایی برای تصاحب مدنظر قرار می گیرد. در این فرآیند مدیریت شهری اثرگذاری خاص خود را دارد. این اتفاقات را می‌توان تحت عنوان پدیده رانت دانست که طی آن افراد و گروه‌ها سعی در هدایت منابع به نفع خود دارند. می‌توان ادعا داشت که درخصوص بروز این پدیده در مدیریت شهری ایران(شهرداری‌)، در میان صاحب نظران اتفاق نظر وجود دارد و اختلاف موجود تنها در دامنه آن است. شهرداری تبریز نیز از این قاعده مستنثنی نبوده و در فضای شهری، تولید، توزیع و بهره‌مندی از رانت رخ می‌دهد و می‌توان با مدیریت عوامل موثر آن را کنترل نمود. پژوهش حاضر با رویکرد اقتصاد سیاسی، به شناسایی عوامل موثر بر بروز رانت در سازمان مدیریت شهری(شهرداری) پرداخته است. این هدف با مصاحبه‌هایی از صاحب‌نظران مدیریت شهری دنبال شد که خروجی آن شناسایی 39 متغیر در قالب 7 عامل بود. سپس با استفاده از روش تحلیل اثرات متقابل/ ساختاری در نرم افزار میک‌مک به تبیین روابط بین آن‌ها پرداخته شد، که خروجی آن شناسایی 10 متغیر کلیدی از جمله؛ کانون‌های قدرت، اقتصاد نفتی، نبود شفافیت، سیاست حامی پروری، تمرکزگرایی، استقرار دولت رانتی، ضعف نهادهای مردمی، تصدی گری دولت، نفوذ سیاسی و کمک‌های انتخاباتی بوده است. این عوامل می تواند بر اساس عملکرد مدیریت شهری در کلانشهرهای ایران از جمله تبریز، و کم و کیف تسلط دیدگاه رانتیر در آن‌ها تشدید یا تضعیف شده و فضای شهری را تحت تاثیر مثبت یا منفی قرار دهد. برای خروج بخش‌های درگیر در نهاد شهرداری از چرخه رانت، می‌باید حرکتی جامع در ابعاد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی به صورت بالابه پایین و از پایین به بالا در سیاست‌گذاری و عمل درپیش گرفته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A study on the concept of rent and key factors affecting its occurrence in urban management in Iran (Case study of Tabriz Municipality)

نویسندگان [English]

  • Akbar Asghari Zamani 1
  • Shahrivar Rostaei 2
  • Hojjat Mohamadi Torkamani 3

1 University of tabriz

2 University of tabriz

چکیده [English]

Planning, as a regulatory process between public and private goals, deviates from its regulatory path due to the actions of individuals and groups and acts in a specific direction and urban space is considered as a commodity for possession. urban management has its own Special impact in this process.
It can be claimed that there is a consensus among experts on the occurrence of this phenomenon in the urban management of Iran (municipality) and the difference is only in its scope. Tabriz Municipality is no exception to this rule and in the urban space, production, distribution and benefit of rent occurs and can be controlled by managing effective factors. Current study, with the approach of political economy, has identified the factors affecting the incidence of rent in the urban management organization (municipality).
This goal was followed by interviews with urban management experts whose output was the identification of 39 variables in the form of 7 factors.
In the next step, using cross impact analysis‌ (CIA) method via Mick Mac software, the relationships between them were explained. Whose output identifies 10 effective key variables including; Centers of power, Oil economy, lack of transparency, Clientelism policy, centralism, establishment of rentier state, weakness of popular institutions, government tenure, political influence and electoral assistance.
These factors can be intensified or weakened based on the performance of urban management in metropolises of Iran, including Tabriz, and the dominance of rentier view in them, and affect the urban space positively or negatively.
In order for the sectors involved in the municipal institution to leave the rent cycle, a comprehensive movement in the economic, political and cultural dimensions must be taken up and down and from bottom to top in policy-making and action.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rent
  • Urban management
  • Tabriz metropolis
  • cross impact analysis