توان‌سنجی پتانسیل‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان پارس‌آباد در جهت توسعه اقتصادی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد،دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22034/gp.2024.59432.3210

چکیده

هدف از پژوهش حاضر توان‌سنجی پتانسیل‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان پارس‌آباد در جهت توسعه اقتصادی می‌باشد. ماهیت این پژوهش توصیفی-تحلیلی-کاربردی بوده و برای ارزیابی منطقه موردمطالعه از مدل‌های دینامیکی که به ارزیابی توان گردشگری با استفاده از زیرشاخص‌های ارزش علمی و ارزش مازاد می‌پردازد؛ مدل پاولووا که به ارزیابی توان رقابت‌پذیری مناطق موردمطالعه می‌پردازد و مبتنی بر تشکیل فاکتورهای مثبت و منفی و محاسبات مرتبط با آن‌ها می‌باشد؛ و هم‌چنین مدل رینارد که مبتنی بر ارزیابی مناطق بر اساس زیرشاخص‌های علمی، مازاد و ترکیبی است؛ استفاده‌شده است. نتایج به‌دست‌آمده از مدل دینامیکی شهرستان پارس‌آباد در بخش زیرشاخص‌های علمی طبق نظر کارشناسان و بازدیدکنندگان، میانگین امتیاز 84/2 و 52/0 را کسب کرده است و هم‌چنین در زیر شاخص ارزش‌های مازاد به ترتیب دارای میانگین امتیازات 15/3 و 50/0 ازنظر کارشناسان و بازدیدکنندگان بوده است. نتایج به‌دست‌آمده از مدل پاولووا و عوامل مثبت رقابت‌پذیری در این منطقه نشانگر اهمیت بالای آن در گویه‌های آثار تاریخی و فرهنگی، ثروت طبیعی و مناطق حفاظت‌شده است. و اما از نظر عوامل منفی رقابت‌پذیری در این منطقه در بخش‌های عدم وجود متخصصین ماهر و کسری بودجه برای توسعه منطقه دارای رقابت‌پذیری پایینی بوده است؛ بنابراین منطقه ژئوتوریستی پارس‌آباد با کسب مقدار امتیاز وزنی 5/1 در طبقه رقابت‌پذیری خوب قرار می‌گیرد. هم‌چنین طبق نتایج به‌دست‌آمده از مدل رینارد منطقه موردمطالعه در زیر شاخص ارزش‌افزوده بیش‌ترین امتیاز را با مقدار 21/2 دریافت کرده است زیرا در زیرشاخص‌های مکان‌های حفاظت‌شده و آثار تاریخی بیش‌ترین امتیاز را کسب کرده است. بنابراین نتیجه‌گیری می‌شود، این منطقه در بخش‌هایی نظیر وجود مناطق تاریخی و فرهنگی و مکان‌های حفاظت‌شده دارای اهمیت و ارزش بالایی است و در مقابل به دلیل کسری بودجه در منطقه و کمبود زیرساخت‌های رفاهی برای گردشگران و هم‌چنین عدم مدیریت مناسب تا حدودی در جذب گردشگر به منطقه از شرایط مطلوبی برخوردار نمی‌باشد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Evaluating geotourism and geomorphological potentials of Parsabad city in the direction of economic development

نویسندگان [English]

  • abdul Rahim hashemi 1
  • Behrouz Nezafat takle 2
  • Sayeh Abidi 3
1 Associate professor,Department of Economics,faculty of social sciences , university of mohaghegh ardabili, ardabil,iran
2 ph.d. student of geomorphology , department of geography, faculty of social sciences, university of mohaghegh ardabili, ardabil,iran.
3 undergraduate geomorphology student , department of geography, faculty of social sciences, university of mohaghegh ardabili, ardabil,iran.
چکیده [English]

The aim of the current research is to evaluate the geotourism and geomorphological potentials of Parsabad city in the direction of economic development. The nature of this research is descriptive-analytical-applied and Hadzik, Pavlova, and Reynard models were used to evaluate the studied area. The results obtained from the dynamic model of Parsabad city in the scientific sub-indices section according to experts and visitors have obtained an average score of 2.84 and 0.52, and also in the sub-index of surplus values, it has an average score of 3.15 and 0.50, respectively. experts and visitors. The results obtained from the Pavlova model and the positive factors of competitiveness in this region indicate its high importance in terms of historical and cultural monuments, natural wealth and protected areas. But in terms of the negative factors of competitiveness in this region, in the areas of lack of skilled specialists and lack of budget for the development of the region, competitiveness has been low; Therefore, the Parsabad geotourism area is placed in the category of good competitiveness with a weighted score of 1.5. Also, according to the results obtained from Reynard's model, the studied area has received the highest score under the added value index with a value of 2.21 because it has scored the highest score in the sub-indices of protected places and historical monuments. Therefore, it is concluded that by combining the results obtained from different evaluation models, this region has high importance and value in parts such as the presence of historical and cultural areas and protected places, and on the other hand, due to the budget deficit in the region and the lack of welfare infrastructure for tourists, as well as the lack of management Adequate to some extent, it does not have favorable conditions in attracting tourists to the region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Parsabad
  • Pavlova
  • economic development
  • Geotourism potentials

صنعت گردشگری ازجمله صنایعی است که طی سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و بر فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی انسان‌ها تأثیر بسزایی دارد. هدف از پژوهش حاضر توان‌سنجی  پتانسیل‌های ژئوتوریستی و ژئومورفولوژیکی شهرستان پارس‌آباد در جهت توسعه اقتصادی می‌باشد. ماهیت این پژوهش توصیفی-تحلیلی-کاربردی بوده و برای ارزیابی منطقه موردمطالعه از مدل‌های دینامیکی که به ارزیابی توان گردشگری با استفاده از زیرشاخص‌های ارزش علمی و ارزش مازاد می‌پردازد؛ مدل پاولووا که به ارزیابی توان رقابت‌پذیری مناطق موردمطالعه می‌پردازد و مبتنی بر تشکیل فاکتورهای مثبت و منفی و محاسبات مرتبط با آن‌ها می‌باشد؛ و هم‌چنین مدل رینارد که مبتنی بر ارزیابی مناطق بر اساس زیرشاخص‌های علمی، مازاد و ترکیبی است؛ استفاده‌شده است. نتایج به‌دست‌آمده از مدل دینامیکی شهرستان پارس‌آباد در بخش زیرشاخص‌های علمی طبق نظر کارشناسان و  بازدیدکنندگان، میانگین امتیاز 84/2 و 52/0 را کسب کرده است و هم‌چنین در زیر شاخص ارزش‌های مازاد به ترتیب دارای میانگین امتیازات 15/3 و 50/0 ازنظر کارشناسان و بازدیدکنندگان بوده است. نتایج به‌دست‌آمده از مدل پاولووا و عوامل مثبت رقابت‌پذیری در این منطقه نشانگر اهمیت بالای آن در گویه‌های آثار تاریخی و فرهنگی، ثروت طبیعی و مناطق حفاظت‌شده است؛ اما از نظر عوامل منفی رقابت‌پذیری در این منطقه در بخش‌های عدم وجود متخصصین ماهر و کسری بودجه برای توسعه منطقه دارای رقابت‌پذیری پایینی بوده است؛ بنابراین منطقه ژئوتوریستی پارس‌آباد با کسب مقدار امتیاز وزنی 5/1 در طبقه رقابت‌پذیری خوب قرار می‌گیرد. هم‌چنین طبق نتایج به‌دست‌آمده از مدل رینارد منطقه موردمطالعه در زیر شاخص ارزش‌افزوده بیش‌ترین امتیاز را با مقدار 21/2 دریافت کرده است زیرا در زیرشاخص‌های مکان‌های حفاظت‌شده و آثار تاریخی بیش‌ترین امتیاز را کسب کرده است. بنابراین نتیجه‌گیری می‌شود با ترکیب نتایج حاصله از مدل‌های ارزیابی متفاوت، این منطقه در بخش‌هایی نظیر وجود مناطق تاریخی و فرهنگی و مکان‌های حفاظت‌شده دارای اهمیت و ارزش بالایی است و در مقابل به دلیل کسری بودجه در منطقه و کمبود زیرساخت‌های رفاهی برای گردشگران و هم‌چنین عدم مدیریت مناسب تا حدودی در جذب گردشگر به منطقه از شرایط مطلوبی برخوردار نمی‌باشد. درنهایت پیشنهاد می‌گردد در مطالعات آتی برای ارزیابی توانمندی‌های ژئوتوریستی و ظرفیت‌های آن از مدل‌های گوناگون و متفاوت و پرسش‌نامه‌ها به‌صورت آنلاین تهیه گردد

اصغری سراسکانرود، صیاد، نظافت تکله، بهروز. 1399. توان ژئوتوریستی و تحلیل رقابت‌پذیری مناطق ژئوتوریستی منطقه سرعین، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 35، شماره 3، صص 203-193. http://georesearch.ir/article-1-915-fa.html
اسفندیاری درآباد، فریبا، نظافت تکله، بهروز. 1401. بررسی و ارزیابی توانمندی‌ها و پتانسیل‌های ژئوتوریستی شهرستان سرعین (مطالعه موردی: روستاهای آلوارس، درآباد، نوران)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال یازدهم، شماره چهل و چهار ، صص 147-130. https://sanad.iau.ir/journal/ges/Article/693537?jid=693537
اسفندیاری درآباد، فریبا، نظافت تکله، بهروز، حسن زاده، محمد، پاسبان، امیر حسام. 1401. ارزیابی و تحلیل توان گردشگری و رقابت پذیری استان اردبیل با استفاده از مدل پائوولوا و مدل دینامیکی هادزیک (مطالعه موردی: هیر، خلخال، سرعین)، مطالعات علوم محیط زیست، دوره هفتم، شماره سوم، صص 5201-5188. https://www.jess.ir/article_152198.html
احدی، مهیار، صلاحی، برومند، کوثری مهر، شهرام. 1402. برآورد نیاز آبی گندم تحت شرایط تغییر اقلیم در دشت مغان(پارس‌آباد)، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال پانزدهم، شماره 60، صص 55-39.
بهاری، جعفر، فراهانی، بنفشه. 1392. نقش صنعت گردشگری در توسعه اقتصادی و پایدار کشور، مجموعه مقالات دومین همایش ملی گردشگری و طبیعت‌گردی ایران‌زمین، همدان. https://civilica.com/doc/276704/
بابلی مؤخر، حمید، رامشت، محمد حسین. 1398. ارزیابی توانمندی‌های ژئو توریستی منطقه تشان شهرستان بهبهان بر اساس روش پرالونگ به‌منظور دستیابی به توسعه پایدار، فصلنامه جغرافیای طبیعی، سال دوازدهم، شماره 43، صص 70-53. https://sanad.iau.ir/journal/jopg/Article/666492?jid=666492&lang=en
پاپلی یزدی، محمدحسین، سقایی، مهدی. 1390. گردشگری( ماهیت و مفاهیم)، جلد اول، چاپ ششم، تهران، انتشارات سمت.
پورهمراه، خدیجه، احمدزاده، حسن. 1401. ارزیابی رابطۀ بین توسعۀ گردشگری، پایداری اقتصاد و درآمدهای شهرداری و شهروندی (نمونۀ موردی: کلان‌شهر تبریز)، اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، دوره 3، شماره4، صص 51-38.
جعفری، حسن، طاهرخانی، محمد، رضایی خدیجه. 1399. بررسی ژئوتوریسم حوضه آبریز قزل‌اوزن بر اساس روش فاسیلاس، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیستم، شماره 59، صص 79-59. https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3039-fa.html
جهانیان، منوچهر. 1401. تحلیل نقش ژئوتوریسم در توسعه اقتصادی جوامع میزبان و محلی، فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 12، شماره 4، صص 518-509.
حجازی، سیداسدالله، فرمانی منصور، ستاره. 1396. ارزیابی توانمندی ژئوتوریسمی ژئومورفوسایت‌های روستای ورکانه به روش پریرا، نشریه علمی-پژوهشی جغرافیا و برنامه ریزی، سال ۲۱، شماره ۵۹، صص ۴۱-۲۱.  https://geoplanning.tabrizu.ac.ir/article_6121.html
خیری، محمد، اسماعیل‌پور مقدم، هادی، دهباشی، وحید، 1395.  بررسی رابطه توسعه پایدار گردشگری با امنیت سرمایه‌گذاری با تأکید بر اقتصاد مدیریتی، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، سال هفتم، شماره 1، صص 28-15. https://www.jgeoqeshm.ir/article_44985.html
شهابیان، پویان. 1390. بررسی نقش و اثرات گردشگری شهری در توسعه پایدار شهر؛ با تأکید بر ادراک ساکنان، آرمان شهر، شماره 7، صص 132-121. https://civilica.com/doc/552994/
زنگنه اسدی، محمدعلی، امیر احمدی، ابوالقاسم، شایان یگانه، علی اکبر.  1397. ارزیابی ژئومورفوسایت‌های ژئوپارک پیشنهادی غرب خراسان رضوی به روش بریلها به‌منظور حفاظت از میراث زمین‌شناختی، نشریه علمی جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال ،22 شماره ،36، صص 137-117. https://www.sid.ir/paper/386998/fa
زنگنه اسدی، محمد علی، اکبری، الهه، بهرامی، شهرام، پوراسکندر، بهروز. 1396. بررسی تاثیر عوامل جغرافیایی در نوسان آب زیرزمینی دشت پارس‌آباد مغان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، سال هفدهم، شماره‌ی 5، صص 287-271. https://geographical-space.ahar.iau.ir/article-1-149-fa.html
شربتی، اکبر. 1394. بررسی نقش گردشگری در توسعه اقتصادی استان گلستان، مجله آمایش جغرافیایی فضا، فصلنامه علمی پژوهش دانشگاه گلستان، سال پنجم، شماره مسلسل پانزدهم، صص 59-43.
شکوری، بهرام، خوشنویس یزدی، سهیلا، ناطقیان، نیلوفر. 1396. تأثیر توسعه گردشگری بر اقتصاد ایران، پژوهشنامه اقتصاد و کسب‌وکار، سال هشتم، شماره شانزدهم، صص 33-5.
extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://journals.iau.ir/article_545543_c03edf321ee8a46f3bdd94608571c66b.pdf
شایان یگانه، علی، اکبر، زنگنه اسدی، محمد علی، امیراحمدی، ابوالقاسم. 1401. ارزیابی ژئومورفوسایت‌ها و ژئوکانزرویشنِ ژئوپارک پیشنهادی غرب خراسان رضوی با استفاده از مدل بومی شایان یگانه و همکاران و مقایسه این مدل با مدل‌های جهانی کومانسکو، فاسیلاس، بریلها، برنامه‌ریزی‌فضایی‌، سال سیزدهم، شماره‌ اول‌، (پیاپی 84)، صص 20-1.
صابری، امیر، توکلی نیا، جمیله، رضویان، محمد تقی، قادری، اسماعیل. 1397. بررسی تأثیر گردشگری بر توسعه اقتصادی و اجتماعی شهر کاشان، فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 36.
صفری، بهاره، عسگری، حشمت الله. 1401. واکاوی تأثیر رشد اقتصادی بر رشد گردشگری با رویکرد اقتصادسنجی فضایی (موردمطالعه: استان‌های ایران)، فصلنامه علمی اقتصاد و مدیریت شهری، دوره ۱۰، شماره ۳۹ ، صص 184-171. https://iueam.ir/browse.php?a_id=1903&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1
عابدینی، موسی، آقازاده، نازفر، صادقی، ابوذر. 1399. ارزیابی توان ژئوتوریسم منطقه شورسو شهرستان ملکان، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، سال دهم، شماره 37، صص 38-28. https://journals.iau.ir/article_680509.html
عابدینی، موسی، همتی، طاهر، نظافت تکله، بهروز، خیاطی، آیلار. 1401. ارزیابی توانمندی‌های توسعه گردشگری پایدار ژئومورفوسایت‌ها با استفاده از مدل کومانسکو و مدل پائوولووا (مطالعه موردی: مسیر توریستی سبلان تا گردنه حیران)، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، سال یازدهم، شماره ۴۴، صص 38-19.
عابدینی، موسی ، پاسبان، امیرحسام ، نظافت تکله، بهروز، شهبازی شرفه، زهرا. 1402. تحلیل توان رقابت‌پذیری استان اردبیل با استفاده از مدل پائوولوا و مدل دینامیکی(مطالعه موردی: گرمی، پارس‌آباد، مشگین شهر)، مطالعات علوم محیط‌زیست، دوره هشتم، شماره دوم ، صص 6421-6434. https://www.jess.ir/article_165031.html
قربانی، رسول، سلامتی‌ گبلو، شهرام، مهاجری نعیمی، لیلا، ارژنگی مستعلی بیگلو، حجت. 1400. ارزیابی اثرات گردشگری بر توسعه اقتصاد شهری (نمونه مورد مطالعاتی: شهر اردبیل)، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 3، شماره 4، صص 556-542. https://www.gahr.ir/article_131093.html
کروبی، مهدی، بهاری، جعفر، بهاری، شهلا، بهای، حامد، محمدی، سمیرا. 1397. تحلیل نقش گردشگری در توسعه اقتصادی شهر تبریز، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 1، شماره 2، صص 352-335.
گلی مختاری، لیلا، بهرام آبادی، الهام،  سلگی، لیلا. 1392. بررسی تطبیقی توانمندی‌های ژئوتوریسم شهرستان الشتر با استفاده از مدل‌های پرالونگ و پریرا، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره 52، صص 96-69.
مختاری، داود. 1400. گونه‌شناسی ژئوتوریست‌ها با هدف مدیریت بهینه گردشگری در ژئوسایت‌ها، نشریه علمی و پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 52، شماره 5، صص 244-223.
نصیری هنده خاله، اسماعیل، هادوی، فرامرز، زمانی، مهدی. 1395. شناسایی رابطه بین توسعه صنعت گردشگری و رشد اقتصادی استان زنجان، فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، سال چهارم، شماره سوم(پیاپی 15)، صص 75- 94.
نعمتی، ولی، نظافت تکله، بهروز. 1402. ارزیابی و تحلیل رقابت‌پذیری ژئوتوریسمی شهرستان نیر با استفاده از مدل پاولووا،
جغرافیا و روابط انسانی، دوره ۵، شماره ۴، صص ۱۰۹-۸۶. https://www.gahr.ir/article_169098.html