گردشگری کشاورزی و عوامل و موانع توسعه آن در مناطق روستایی مورد مطالعه: مزارع زعفران شهرستان تیران و کرون

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه اصفهان

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان

10.22034/gp.2024.60702.3238

چکیده

مزارع کشاورزی و محصولات آنها، علاوه بر ارزش اقتصادی می‌توانند نقش مهمی در گردشگری بویژه در مناطق روستایی داشته باشند. این پژوهش به امکان‌سنجی توسعه‌ی گردشگری کشاورزی در مزارع زعفران روستاهای شهرستان تیران و کرون در غرب اصفهان و شناسایی و تشریح عوامل پیشران و موانع بازدارنده آن می‌پردازد. بهره‌برداران کشاورزی زعفران‌کار روستاهای منطقه، جامعه آماری مورد مطالعه بودند. تجربه عینی و عملی گردشگری در مزارع زعفران، متغیر وابسته، و ذهنیت‌های فردی، ویژگی‌های اقتصادی محصول و عوامل و موانع ساختاری و سازمانی، متغیرهای مستقل مطالعه بودند که پس از عملیاتی‌سازی و گردآوری داده‌های پیمایشی، هرکدام با پردازش‌ها و شاخص‌سازی‌های مناسب مورد سنجش قرار گرفته و تحلیل شدند. بر اساس نتایج، تجربه عینی و عملیِ اندکی که در زمینه گردشگری مزارع زعفران منطقه وجود دارد، با تأثیرگذاری مثبت عواملی چون زیرساخت‌های عمومی گردشگری، تبلیغات و معرفی محصول، مطالبه‌گری از مسئولین محلی، ویژگی‌های اقتصادی محصول، سابقه کشت آن و سطح تحصیلات بهره‌برداران همراه بوده است. تحلیل‌های بیشتر نشان داد، پتانسیل بالقوه‌ی ناحیه روستایی کرون علیا در رابطه با گردشگری مزارع زعفران، با پشتیبانی‌های سازمانی و فراهم شدن زیرساخت‌های تخصصی مزرعه‌ای به‌عنوان مهم‌ترین پیش‌شرط‌های گردشگری مزرعه، و تقویت نگره خواهنده‌ای در ذهنیت بهره‌برداران برای پیگیری و تحقق آن، خواهد توانست نظام زراعی کشت زعفران منطقه را به سمت الگوهای کارآفرینانه غیرزراعی با محوریت گردشگری و تجاری‌تر شدن و بهره‌وریِ بیشتر این نظام سوق دهد. با توجه به ویژگی‌های خاص زعفران در مراحل برداشت و زنجیره عملیات پس از آن، زنان و حتی اعضای غیر شاغل در کشاورزیِ خانوارهای روستایی، می‌توانند نقش پررنگ و معناداری در این راستا داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Agricultural tourism and its development determinants and barriers in rural areas; Case of Saffron farms in Tiran-va-Karvan county

نویسندگان [English]

  • Abbas Amini 1
  • Mohammad Javad Ahmadian 2
  • Elham Karimi 2
1
2 Dept. Geographical Sciences and Planning, University of Isfahan, Isfahan.
چکیده [English]

In addition to the economic value, agricultural farms and their products can play an important role in tourism, especially in rural areas. This study examines the feasibility of agricultural tourism development in Saffron farms of Tiran-va-Karvan rural areas and attempts to identify and describe its determinants and barriers. The statistical population was the Saffron farmers of the region. The practically experienced Saffron farms tourism, as the dependent variable, and farmers’ individual characteristics, crop’s economic characteristics, and several structural and organizational factors were independent variables of the study, which have evaluated and analyzed through appropriate processing procedures, following the operationalization and data gathering field operations. Based on the results, the limited practically experienced Saffron farms tourism has been positively influenced by factors such as general tourism infrastructures, advertising, demand from local authorities, economic characteristics of the crop, its cultivation history and the level of education of the farmers. Further analysis showed if the region’s potential of Saffron farms tourism, be accompanied by organizational supports and specialized farm amenities as the most important preconditions for farm tourism, and favorable mentalities of farmers to pursue and realize it, will be able to lead the Saffron cultivation system of the region towards the on-farm non-agricultural entrepreneurial activities, especially the tourism, more commercialized and profitable. That way, due to the harvest and post-harvest characteristics of Saffron, the women and even the non-agricultural occupants of the families can have a significant role in this regard.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Agricultural tourism
  • Saffron cultivation
  • Mentalities
  • Structural and organizational Contexts
  • Tiran-va-Karvan

مزارع کشاورزی و محصولات آنها، علاوه بر ارزش اقتصادی می‌توانند نقش مهمی در گردشگری بویژه در مناطق روستایی داشته باشند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-پیمایشی به امکان‌سنجی توسعه‌ی گردشگری کشاورزی در مزارع زعفران روستاهای شهرستان تیران و کرون در غرب اصفهان و شناسایی و تشریح عوامل پیشران و موانع بازدارنده آن می‌پردازد. بهره‌برداران کشاورزی زعفران‌کار روستاهای منطقه، جامعه آماری مورد مطالعه بودند که 151 نفر آنان بعنوان نمونه در فرایند پژوهش مشارکت داشتند. تجربه عینی و عملی گردشگری در مزارع زعفران، متغیر وابسته، و ذهنیت‌های فردی، ویژگی‌های اقتصادی محصول و عوامل و موانع ساختاری و سازمانی، متغیرهای مستقل مطالعه بودند که پس از عملیاتی‌سازی و گردآوری داده‌های پیمایشی، هرکدام با پردازش‌ها و شاخص‌سازی‌های مناسب مورد سنجش قرار گرفته و تحلیل شدند. بر اساس نتایج، تجربه عینی و عملیِ اندکی که در زمینه گردشگری مزارع زعفران منطقه وجود دارد، با تأثیرگذاری مثبت عواملی چون زیرساخت‌های عمومی گردشگری، تبلیغات و معرفی محصول، مطالبه‌گری از مسئولین محلی، ویژگی‌های اقتصادی محصول، سابقه کشت آن و سطح تحصیلات بهره‌برداران همراه بوده است. تحلیل‌های بیشتر نشان داد، پتانسیل بالقوه‌ی ناحیه روستایی کرون علیا در رابطه با گردشگری مزارع زعفران، با پشتیبانی‌های سازمانی و فراهم شدن زیرساخت‌های تخصصی مزرعه‌ای به‌عنوان مهم‌ترین پیش‌شرط‌های گردشگری مزرعه، و تقویت نگرش و ذهنیت بهره‌برداران برای پیگیری و تحقق آن، خواهد توانست نظام زراعی کشت زعفران منطقه را به سمت الگوهای کارآفرینانه غیرزراعی با محوریت گردشگری و تجاری‌تر شدن و بهره‌وریِ بیشتر این نظام سوق دهد. با توجه به ویژگی‌های خاص زعفران در مراحل برداشت و زنجیره عملیات پس از آن، زنان و حتی اعضای غیر شاغل در کشاورزیِ خانوارهای روستایی، می‌توانند نقش پررنگ و معناداری در این راستا داشته باشند.

آمار، تیمور. (1400). توسعه‌ی روستایی در ایران: مباحثی پیرامون اهداف، چشم اندازها و الزامات نوین، توان‌های سرزمینی، جامعه دانش‌بنیان و سیاست اجتماعی از دیدگاه صاحب‌نظران. به‌کوشش حامد قادرمرزی و علی شیرکانی، جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی، تهران.
اسماعیلی‌زاده، حسن؛ تبریزی، نازنین و مهدی رمضان‌زاده لسبوئی. (1398). سنجش رفتار مشارکتی جامعه محلی در توسعه گردشگری کشاورزی (مورد مطالعه: شهر سی‌سخت). مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 6(20)، 127-146. https://doi.org/10.22080/shahr.2019.16037.1752
حیدری، زهرا، بدری، سیدعلی و محمدرضا رضوانی.  (1395). تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماع محلی در برنامه‌ریزی توسعه گردشگری کشاورزی (مطالعه موردی: نواحی روستایی بخش مرکزی شهرستان تنکابن). آمایش جغرافیایی فضا، 6(21)، 13-26.
رضایی آدریانی، منیره، و مهین نسترن. (1396). امکان‌سنجی طرح گردشگری کشاورزی در باغات و مزارع حومه‌ی شهرها (نمونه موردی: بخش شمالی منطقه‌ی ناژوان اصفهان). میراث و گردشگری، 2(7)، 153-179.
ریاحی، وحید، عزیزپور، فرهاد و زری قاسمیان. (1399). عوامل موثر بر تهیه برنامه چشم انداز توسعه در ناحیه روستایی هزارجریب (شرق مازندران). جغرافیا و برنامه‌ریزی، دوره 24، شماره 72، 291-267. https://doi.org/10.22034/gp.2020.10857
عنابستانی، علی‌اکبر و زهرا مظفری. (1397). تبیین عوامل مؤثر بر گرایش روستاییان به گردشگری کشاورزی (مطالعه موردی: روستاهای نمونه گردشگری دهستان فضل شهرستان نیشابور). برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 7(24)، 123-145. https://doi.org/10.22080/jtpd.2018.1827
مرادی، نصرت، نوری، سید هدایت‌الله، مرادی، کبریا و شیرکو پسندی. (1396). تحلیلی بر میزان رضایت‌مندی گردشگران گل و گیاه در زمان‌های اوج ورود به شهرستان محلات. جغرافیا و برنامه‌ریزی، دوره 21، شماره 60، 261-239. https://doi.org/101
مودودی ارخودی،  مهدی، فردوسی، سجاد و نرگس رحیمی طاقانکی. (1402). واکاوی و تبیین عوامل توسعه گردشگری کشاورزی در مناطق روستایی (مورد مطالعه: مناطق روستایی شهرستان سامان). جغرافیا و برنامه‌ریزی، مقالات آماده انتشار. https://doi.org/10.22034/gp.2024.59093.3200
نوروزی، اصغر و عفت فتحی. (1397). ارزیابی توانمندی‌های توسعه‌ی گردشگری کشاورزی و تعیین میزان پذیرش آن در جامعه هدف (کشاورزان و گردشگران) در شهرستان لنجان. جغرافیا و توسعه، 16(51 )، 241-260