بررسی تاثیر شهر 15 دقیقه ای در کاهش ردپای زیست محیطی در شهر ارومیه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیارگروه شهرسازی دانشگاه ارومیه،ارومیه،ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه ارومی،ارومیه،ایران

3 گروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

10.22034/gp.2025.64755.3330

چکیده

هدف :شهر۱۵ دقیقه‌ای به‌عنوان رویکردی نوین در برنامه‌ریزی شهری، بر دسترسی سریع و آسان به خدمات و امکانات در فاصله‌ای کوتاه تأکید دارد. این رویکرد می‌تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و بهبود شاخص‌های زیست‌محیطی داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی اثرات شهرهای۱۵ دقیقه‌ای بر کاهش ردپای زیست‌محیطی، کاهش ترافیک و آلودگی هوا، و ارتقای کیفیت زندگی شهری در شهر ارومیه است.

روش‌ پژوهش: روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری شده‌اند. در مرحله نخست، شاخص‌های مرتبط با ردپای زیست‌محیطی و اصول شهرهای۱۵ دقیقه‌ای با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای شناسایی شدند. سپس یک پرسشنامه استاندارد بر اساس این شاخص‌ها تدوین و برای جمع‌آوری داده‌های میدانی استفاده شد. داده‌های به‌دست‌آمده با نرم‌افزارSmart PLSمدل‌سازی و تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که قابلیت دسترسی بیشترین تأثیر را بر کاهش ردپای زیست‌محیطی دارد. دسترسی آسان به خدمات و امکانات محلی می‌تواند با کاهش سفرهای درون‌شهری و استفاده از خودروهای شخصی به کاهش مصرف انرژی و آلودگی هوا کمک کند. همچنین، تنوع خدمات و امکانات تأثیر معناداری بر کاهش ردپای زیست‌محیطی دارد و بر اهمیت توسعه زیرساخت‌های محلی و بهبود امکانات شهری تأکید می‌کند. ظرفیت زیستی به‌عنوان یک متغیر میانجی، نقش مؤثری در بهینه‌سازی مصرف منابع طبیعی و کاهش تولید پسماند ایفا می‌کند. علاوه بر این، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بهبود مدیریت پسماند، افزایش فضاهای سبز، و کاهش آلودگی هوا اثرات مثبت و معناداری بر کاهش فشارهای زیست‌محیطی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند.

نتیجه‌گیری: اجرای سیاست‌های مبتنی بر مدل شهرهای۱۵دقیقه‌ای می‌تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش ترافیک، بهینه‌سازی مصرف انرژی، و ارتقای پایداری شهری در ارومیه داشته باشد. یافته‌ها اهمیت توسعه این مدل شهری را به‌عنوان رویکردی مؤثر برای کاهش ردپای زیست‌محیطی و افزایش کیفیت زندگی برجسته می‌کند و پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذاران شهری در برنامه‌ریزی‌های آتی به این مدل توجه ویژه‌ای داشته باشند.

تازه های تحقیق

مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای به گونه‌ای طراحی شده که تمامی امکانات ضروری زندگی، از جمله فروشگاه‌ها، محل کار، مراکز آموزشی و تفریحی، در فاصله‌ای قرار دارند که با پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری در مدت زمان کوتاهی قابل دسترسی هستند. این ساختار موجب کاهش وابستگی به خودروها و استفاده از حمل‌ونقل شخصی می‌شود. به تبع این کاهش استفاده از خودرو، مصرف سوخت‌های فسیلی به میزان چشمگیری کاهش یافته و تقاضا برای انرژی نیز کاهش می‌یابد. علاوه بر این، بسیاری از ساختمان‌ها در این شهرها دارای بهره‌وری انرژی بالا هستند که به بهینه‌سازی مصرف انرژی در بخش‌های مسکونی و تجاری کمک می‌کند. استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر و سیستم‌های مدیریت هوشمند انرژی، همچون پنل‌های خورشیدی و مدیریت پسماند، به طور قابل توجهی به کاهش مصرف منابع طبیعی و بهینه‌سازی بهره‌وری منابع کمک می‌کند. در نتیجه، مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای به کاهش چشمگیر مصرف انرژی و منابع طبیعی و بهبود بهره‌وری آنها منتهی می‌شود. در حوزه آلودگی هوا، عمده‌ترین منابع آلودگی در مناطق شهری، خودروهای شخصی و وسایل نقلیه موتوری هستند. با کاهش نیاز به سفرهای درون‌شهری با خودرو و تشویق به استفاده از شیوه‌های حمل‌ونقل پایدار مانند پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، میزان انتشار گازهای آلاینده همچون دی‌اکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن و ذرات معلق به‌طور معناداری کاهش می‌یابد. این کاهش در آلاینده‌ها به بهبود کیفیت هوا و کاهش بیماری‌های تنفسی منجر می‌شود. همچنین، این شهرها معمولاً دارای فضای سبز گسترده و پراکنده هستند که نه تنها به تلطیف هوا و جذب دی‌اکسید کربن کمک می‌کند، بلکه فعالیت‌های فیزیکی مانند پیاده‌روی را نیز تشویق می‌کند که به نوبه خود منجر به کاهش استفاده از وسایل نقلیه موتوری می‌شود. به طور کلی، ساختار شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای، با تأکید بر کاهش وابستگی به حمل‌ونقل موتوری و افزایش فضای سبز، به شکل مؤثری به بهبود کیفیت هوا و کاهش آلودگی هوای شهری کمک می‌کند. با کاهش سفرهای درون‌شهری و بهینه‌سازی مصرف انرژی، الگوی مصرف منابع در این شهرها به طور چشمگیری تغییر می‌کند. این به معنای هدایت منابع به سوی نیازهای ضروری‌تر و با بهره‌وری بیشتر است. به عنوان نمونه، به دلیل دسترسی آسان به خدمات و امکانات، افراد کمتر به خرید و ذخیره‌سازی اضافی کالاها و مواد غذایی نیاز دارند، که این امر باعث کاهش هدررفت مواد و پسماندهای خانگی می‌شود. علاوه بر این، استفاده از سیستم‌های مدیریت هوشمند پسماند، که به تفکیک زباله و بازیافت کمک می‌کند، در این شهرها رایج است. همچنین، به‌کارگیری فناوری‌های پایدار و تجدیدپذیر، مانند سیستم‌های انرژی خورشیدی و جمع‌آوری آب باران، باعث کاهش اتلاف منابع و تولید پسماندهای غیرضروری می‌شود. به طور کلی، مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای با بهینه‌سازی الگوی مصرف و استفاده از فناوری‌های نوآورانه، تولید پسماند شهری را کاهش می‌دهد و به یک چرخه پایدارتر منتهی می‌شود. با توجه به فواید قابل توجه مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای در بهبود کیفیت هوا، کاهش مصرف انرژی و منابع طبیعی، و بهینه‌سازی تولید پسماند، این مدل در نهایت منجر به ایجاد محیطی پایدارتر و سالم‌تر برای ساکنان خواهد شد. با این حال، اجرای موفق این مدل در ارومیه با چالش‌هایی مواجه است. از جمله این چالش‌ها می‌توان به نیاز به تغییرات در الگوهای زندگی شهروندان، مقاومت در برابر تغییرات فرهنگی و سازگاری با زیرساخت‌های موجود، و هزینه‌های بالای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی و امکانات محلی اشاره کرد. همچنین، اصلاحات در قوانین و سیاست‌های شهری ممکن است ضروری باشد تا پیاده‌سازی این مدل به‌طور مؤثر صورت گیرد. در نهایت، طبق تحلیل‌های انجام‌شده و نظرات متخصصین، مدل شهر ۱۵ دقیقه‌ای می‌تواند تأثیرات مثبت چشمگیری بر کاهش ردپای زیست‌محیطی شهر ارومیه داشته باشد. این مدل، با کاهش نیاز به سفرهای طولانی و افزایش استفاده از منابع محلی، موجب کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، بهبود کیفیت زندگی شهری و حفظ منابع طبیعی می‌شود. با این وجود، برای دستیابی به نتایج مطلوب، توجه به چالش‌های موجود، همچون نیاز به زیرساخت‌های مناسب، تغییرات فرهنگی، و مدیریت مؤثر، ضروری است تا این مدل به‌طور موفق در ارومیه اجرایی شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Exploring the Impact of the 15-Minute City Approach on Environmental Footprint Reduction in Urmia City

نویسندگان [English]

  • Asghar Abedini 1
  • setareh ramesh 2
  • Zahra Alizadeh 3
1 University of Urmia
2 M.Sc. student of Urban Planning
3 Department of Urban Planning, Faculty of Architecture, Urban Planning and Art, Urmia University, Urmia, Iran.
چکیده [English]

Objective: The15-minute city, as a novel approach in urban planning, emphasizes quick and easy access to services and facilities within a short distance. This approach can significantly reduce dependence on private cars and improve environmental indicators. The aim of this study is to investigate the effects of15-minute cities on reducing environmental footprints, traffic, air pollution, and enhancing the quality of urban life in the city of Urmia.

Methods: This research is descriptive-analytical in nature, and the data were collected using both library and field methods. In the first stage, indicators related to environmental footprints and the principles of15-minute cities were identified through library studies. Subsequently, a standardized questionnaire was designed based on these indicators and used for collecting field data. The data obtained were modeled and analyzed using Smart PLS software.

Results: The findings indicate that accessibility has the greatest impact on reducing environmental footprints. Easy access to local services and facilities can reduce intra-city trips and private car usage, thereby decreasing energy consumption and air pollution. Additionally, the diversity of services and facilities has a significant effect on reducing environmental footprints, emphasizing the importance of developing local infrastructure and improving urban amenities. Biocapacity, as a mediating variable, plays a crucial role in optimizing natural resource consumption and reducing waste production. Furthermore, renewable energy development, improved waste management, increased green spaces, and reduced air pollution have positive and significant effects on mitigating environmental pressures and enhancing urban life quality.

Conclusions: Implementing policies based on the15-minute city model can have a profound impact on reducing traffic, optimizing energy consumption, and enhancing urban sustainability in Urmia.The findings highlight the importance of developing this urban model as an effective approach to reducing environmental footprints and improving the quality of life. It is recommended that urban policymakers prioritize this model in future planning efforts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • 15-minute city
  • ecological footprint
  • Urmia city
  • accessibility

اصل مقاله

هدف :شهر ۱۵ دقیقه‌ای به‌عنوان رویکردی نوین در برنامه‌ریزی شهری، بر دسترسی سریع و آسان به خدمات و امکانات در فاصله‌ای کوتاه تأکید دارد. این رویکرد می‌تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و بهبود شاخص‌های زیست‌محیطی داشته باشد. هدف این پژوهش بررسی اثرات شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای بر کاهش ردپای زیست‌محیطی، کاهش ترافیک و آلودگی هوا، و ارتقای کیفیت زندگی شهری در شهر ارومیه است.

روش‌ پژوهش: روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی گردآوری شده‌اند. در مرحله نخست، شاخص‌های مرتبط با ردپای زیست‌محیطی و اصول شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای شناسایی شدند. سپس یک پرسشنامه استاندارد بر اساس این شاخص‌ها تدوین و برای جمع‌آوری داده‌های میدانی استفاده شد. داده‌های به‌دست‌آمده با نرم‌افزار Smart PLS مدل‌سازی و تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که قابلیت دسترسی بیشترین تأثیر را بر کاهش ردپای زیست‌محیطی دارد. دسترسی آسان به خدمات و امکانات محلی می‌تواند با کاهش سفرهای درون‌شهری و استفاده از خودروهای شخصی به کاهش مصرف انرژی و آلودگی هوا کمک کند. همچنین، تنوع خدمات و امکانات تأثیر معناداری بر کاهش ردپای زیست‌محیطی دارد و بر اهمیت توسعه زیرساخت‌های محلی و بهبود امکانات شهری تأکید می‌کند. ظرفیت زیستی به‌عنوان یک متغیر میانجی، نقش مؤثری در بهینه‌سازی مصرف منابع طبیعی و کاهش تولید پسماند ایفا می‌کند. علاوه بر این، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بهبود مدیریت پسماند، افزایش فضاهای سبز، و کاهش آلودگی هوا اثرات مثبت و معناداری بر کاهش فشارهای زیست‌محیطی و ارتقای کیفیت زندگی شهری دارند.

نتیجه‌گیری: اجرای سیاست‌های مبتنی بر مدل شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای می‌تواند تأثیر چشمگیری بر کاهش ترافیک، بهینه‌سازی مصرف انرژی، و ارتقای پایداری شهری در ارومیه داشته باشد. یافته‌ها اهمیت توسعه این مدل شهری را به‌عنوان رویکردی مؤثر برای کاهش ردپای زیست‌محیطی و افزایش کیفیت زندگی برجسته می‌کند و پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذاران شهری در برنامه‌ریزی‌های آتی به این مدل توجه ویژه‌ای داشته باشند.

مراجع

اسماعیل‌زاده، حسن؛ براری، معصومه؛ علیرضا، رحمتی و کلانتری، محسن (1395). شاخص ردپای اکولوژیک در سنجش پایداری توسعه شهری (نمونه موردی: شهر ساری)، فصلنامه علمی ترویجی محیط زیست، 57، 47-33.
پورمحمدی، محمدرضا؛ صدرموسوی، میرستارو  عابدینی، اصغر (1394). ارزیابی سیاست‌های ساماندهی بافت‌های فرسوده شهری در شهر ارومیه و اولویت-بندی چالش‌های موجود با استفاده از فرآیندتحلیل شبکه‌ای مدل(ANP) ، جغرافیا و برنامه ریزی شهری، 19 (53)، 96-92.
نظری، مریم؛ کلانتری، محسن (1401). بررسی عوامل موثر بر ردپای اکولوژیکی شهری ساری، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 34 (2)، 26-17.
خاکپور، براتعلی؛ رهنماء، محمدرحیم و دماوندی، هادی (1395). کاربرد روش جای پای اکولوژیکی در ارزیابی پایداری توسعه شهری (نمونه موردی: شهر ساری)، اولین کنفرانس ملی جغرافیا، گردشگری، منابع طبیعی و توسعه پایدار.
شیخی، فاطمه و باباخانی، ملیحه (1401). شهرسازی پسا کرونا؛ به کارگیری رویکرد شهر ۱۵ دقیقه‌ای در شهرهای ایران مطالعه موردی: مهرشهر کرج، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، 3 (2)، 114-97.
عابدینی، اصغر؛ خضرلو، آرام؛ اکرمی، بهرنگ؛ خلیلی، امین و عزیزی، پرویز (1400). ارزیابی و سنجش شاخص‌های مسکن اسلامی-ایرانی در محلات قدیم و جدید شهر ارومیه، نشریه علمی جغرافیا و برنامه‌ریزی، 26 (81)، 149-133.
عابدینی، اصغر و شکاری، امیرحسین (1403). تحلیل عوامل موثر بر کم‌کربن‌سازی شهری در ایران (مطالعه موردی: شهر ارومیه)، جغرافیا و برنامه ریزی، 28 (78)، 260-240.
مهدنژاد، حافظ (1402). الگوی نظری تحقق‌پذیری شهر ۱۵ دقیقه‌ای در برنامه‌ریزی شهری با استفاده از روش فراترکیب، فصلنامه توسعه پایدار شهری، 4 (11)، 111ـ89.
Abedini, Asghar., & Shekari, Amirhoseyn. (2024). Analysis of factors influencing urban decarbonization in Iran (Case Study: Urmia City). Geography and Planning, 28(78), 240-260. [In Persian]
Abedini, Asghar., Khezrlou, Aram., Akrami, Behrang., Khalili, Amin., & Azizi, Parviz. (2021). Evaluation and assessment of Islamic-Iranian housing indices in old and new neighborhoods of Urmia city. Journal of Geography and Planning, 26(81), 133-149. [In Persian]
Esmaeilzadeh, Hasan., Barari, Masoume., Rahmati, Alireza., & Kalantari, Mohsen. (2016). Ecological footprint index in assessing urban development sustainability (Case Study: Sari City). Environmental Promotion Scientific Quarterly, 57, 33-47. [In Persian]
Khakpour, Baratali., Rahnama, Mohamad. Rahim., & Damavandi, Hadi. (2016). Application of the ecological footprint method in assessing urban development sustainability (Case Study: Sari City).The First National Conference on Geography, Tourism, Natural Resources, and Sustainable Development. [In Persian]
Mahdinejad, Hafez. (2023). Theoretical model for the feasibility of the 15-minute city in urban planning using the meta-synthesis method. Urban Sustainable Development Quarterly, 4(11), 89-111. [In Persian]
Nazari, Maryam, Kalantari, Mohsen. (2022). Investigating the Factors Affecting the Urban Ecological Footprint of Sari. Geography and Environmental Planning, 34(2), 17–26. [In Persian]
Pourmohammadi, Mohammad. Reza., Sadremosavi, Mir. Satar., & Abedini, Asghar. (2015). Evaluating urban distressed area revitalization policies in Urmia city and prioritizing existing challenges using the Analytic Network Process (ANP) model. Geography and Urban Planning, 19(53), 92-96. [In Persian]
Sheikhi, Fateme., & Babakhani, Malihe. (2022). Post-COVID urbanism: Applying the 15-minute city approach in Iranian cities, Case Study: Mehrshahr, Karaj. Tarbiat Modares University Press, 3(2), 97-114. [In Persian]
Allam, Zaheer., Bibri, Simon. Elias., Chabaud, Didier., & Moreno, Carlos. (2022, December 1). The ‘15-Minute City’ concept can shape a net-zero urban future. Humanities and Social Sciences Communications. Springer Nature. https://doi.org/10.1057/s41599-022-01145-0
Allam, Zaheer., Moreno, Carlos., Chabaud, Didier., & Pratlong, Florent. (2023). Proximity-Based Planning and the “15-Minute City”: A Sustainable Model for the City of the Future. The Palgrave Handbook of Global Sustainability, 1523–1542. https://doi.org/10.1007/978-3-031-01949-4_178
Bullock, Jane. A., Haddow, George. D., Haddow, Kim. S., & Coppola, Damon. P. (2017). Living with Climate Change. Auerbach Publications. https://doi.org/10.1201/b19312
Guo, Liang., Cheng, Wenjun., Liu, Chang., Zhang, Qinghao., & Yang, Shuo. (2023). Exploring the Spatial Heterogeneity and Influence Factors of Daily Travel Carbon Emissions in Metropolitan Areas: From the Perspective of the 15-min City. Land, 12(2). https://doi.org/10.3390/land12020299
Hahn, Micah. B., Kemp, Catherin., Ward-Waller, Chelsea., Donovan, Shanon., Schmidt, Jennifer. I., & Bauer, Stephanie. (2020). Collaborative climate mitigation and adaptation planning with university, community, and municipal partners: a case study in Anchorage, Alaska. Local Environment, 25(9), 648–665. https://doi.org/10.1080/13549839.2020.1811655
Khavarian-Garmsir, Amir. Reza., Sharifi, Ayyob., Abadi, Hajian. Mohammad. Hosseyn., & Moradi, Zahra. (2023). From Garden City to 15-Minute City : A Historical Perspective. Land, 1–15.
Khavarian-Garmsir, Amir. Reza., Sharifi, Ayyob., & Sadeghi, Ali. (2023). The 15-minute city: Urban planning and design efforts toward creating sustainable neighborhoods. Cities, 132(November 2022), 104101. https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.104101
Moreno, Carlos., Allam, Zaheer., Chabaud, Didier., Gall, Catherine., & Pratlong, Florent. (2021). Introducing the “15-Minute City”: Sustainability, Resilience and Place Identity in Future Post-Pandemic Cities. Smart Cities, 4(1), 93–111. https://doi.org/10.3390/smartcities4010006
Nieuwenhuijsen, Mark. J. (2021). New urban models for more sustainable, liveable and healthier cities post covid19; reducing air pollution, noise and heat island effects and increasing green space and physical activity. Environment International, 157, 106850. https://doi.org/10.1016/j.envint.2021.106850
Ramanathan, Veerabhadran., Aines, Roger., Auffhammer, Max. (2019). UC Office of the President Bending the Curve : Climate Change Solutions. Climate Change Solutions.
Sadler, Monica. (2023). The 15-minute City Concept as a Solution to Climate Change in a Regional Context by.
Shang, Wen Long., Chen, Yishui., Yu, Qing., Song, Xuewang., Chen, Yanyan., Ma, Xiaolei., Ochieng, Washington. (2023). Spatio-temporal analysis of carbon footprints for urban public transport systems based on smart card data. Applied Energy, 352. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2023.121859
Tan, Ran., & Wu, Yu. (2023). Exploring sustainable ecosystems in the “15-minute” urban living circle - take Shanghai Urban Space Season 2021. Connectivity and Creativity in Times of Conflict, 169–173. https://doi.org/10.26530/9789401496476-034
Wackemagel, Mathis., & Rees, William. E. (1997). ECOLOGICAL ECONOMICS COMMENTARY Perceptual and structural barriers to investing in natural capital: Economics from an ecological footprint perspective.
Wang, Elaine. (2023). Hong Kong Time: Rethinking sustainable mobility and the 15-minute city in the context of equity, 4(1), 1–23.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار