سنجش فضایی گستردگی شهری با تأکید بر تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر ماهواره ای چندزمانه (مطالعه موردی: ارومیه)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تبریز

2 دانشگاه زنجان

3 جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز

چکیده

گستردگی شهری نوعی الگوی رشد شهر بدون توجه به عواقب و اثرات اقتصادی، اجتماعی و محیطی آن است. این رشد بیرونی در واقع به نوعی توسعه­ی شهری برمی­گردد که از نظر منتقدان باعث از بین رفتن زمین­های کشاورزی، تخریب فضاهای باز و سبز، اتلاف انرژی و تغییرات کاربری اراضی می­شود. روش‌های متعددی برای آشکارسازی تغییرات یک منطقه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای وجود دارد که هر کدام دارای مزایا و محدودیت‌هایی هستند. روش فازی مبتنی بر شدت انطباق یکی از این روش‌ها است. هدف اصلی از این مقاله توصیف آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی در شهر ارومیه در طی یک دوره 27 ساله است؛ و بدین منظور سنجنده TM ماهواره لندست در بازه زمانی 1390- 1363 انتخاب گردید. پس از زمین مرجع کردن تصاویر با روش فازی به طبقه بندی تغییرات کاربری اراضی با استفاده از جداول متعامد پرداخته شده است؛ و با استفاده از روش ترکیبی زنجیره­های مارکوف و سلول­های خودکار گستردگی شهری برای سال 1400 پیش­بینی شده است. نتایج نشان می­دهد طی این دوره 17188.56 از اراضی شهر ارومیه تغییر کاربری داده است؛ که بیش­ترین تغییر کاربری اراضی در اراضی کشاورزی آبی با کاهش 7672.41 هکتار صورت گرفته است. هم­چنین بررسی‌ها نشان می­دهد در سال 1400 در حدود 2408.55 هکتار به اراضی ساخته شده اضافه خواهد گردید؛ که این امر باعث تغییر کاربری اراضی در شهر ارومیه و ناپایداری شهری در توزیع بهینه خدمات و دسترسی به امکانات زندگی برای ساکنان شهر خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Evaluation of Urban Sprawl with an Emphasize on Landuse Charges, Using Satellite Imagery (Case Studey of Urmia)

نویسندگان [English]

  • Shahrivar Roostayee 1
  • Mohsen Ahadnezhad Rooshti 2
  • Mina Farrokhe Someae 3
1 University of Tabriz
2 Zanjan University
3 Geography and Urban Planning, University of Tabriz
چکیده [English]

Urbanگستردگی شهری نوعی الگوی رشد شهر بدون توجه به عواقب و اثرات اقتصادی، اجتماعی و محیطی آن است. sprawl is an urban growth patterns regardless of the consequences and economic, social and environmental effects. This exterior growth of the city belongs to the type of urban development that in critics view causes the loss of agricultural land, destruction of open and green spaces, energy waste and changes of land use. There areروش های متعددی برای آشکارسازی تغییرات یک منطقه با استفاده از تصاویر ماهواره ای وجود دارد که هر کدام دارای مزایا و محدودیت هایی هستند. several methods for detecting changes in a region by using satellite imagery; each one having both advantages and limitations. روش فازی مبتنی بر شدت انطباق یکی از این روش ها اFuzzy ARTMAP method of compliance is one of these methods. هدف اصلی از این مقاله توصیف آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی در شهر ارومیه در طی یک دوره 27 ساله استThe main purpose of this article is describing land use change detection in Urmia city over a period of 27 years. For this purpose TM sensor of Landsat satellite in the period of 1984-2011was selected. پس از زمین مرجع کردن تصاویر با استفاده از روش فازی به طبقه بندی After referencing images by using Fuzzy ARTMAP classification method (CrosstabCross Tab) تغییرات کاربری اراضی و چگونگی گسترش شهری پرداخته شده است؛ و با استفاده از روش ترکیبی زنجیره های مارکوف و سلول های خودکار گستردگی شهری برای سال 1400 پیش بینی شده است.) land use changes and how the sprawl city were classified and urban sprawl was predicted for the year 1400 by using Markov chains and a combination of cellular automate. نتایج نشان می دهد طی این دوره 17188.56 از اراضی شهر ارومیه تغییر کاربری داده است؛ که بیش ترین تغییر کاربری اراضی در اراضی کشاورزی آبی صورت گرفته استThe results show that 17188.56 acres of land has been changed during this period in Urmia and most of land use changes have occurred on irrigated agricultural lands. 7672.41 هکتار از اراضی کشاورزی آبی کاسته شده اس7672.41 acres of irrigated agricultural land has been declined. The sبررسی ها نشان می دهد در سال 1400 در حدود 2408.55 هکتار به اراضی ساخته شده اضافه خواهد گردیدstudy show that in the year 1400 approximately 2408.55 acres will add to built-in land; which may cause change in land use in Urmia city and instability in the optimal distribution of services and access for city residents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Sprawl
  • Land use change
  • Satellite imagery
  • Fuzzy ARTMAP method
  • Markov chains and Cellular Automate
  • Urmia
- زیاری، ک.، مهدنژاد، ح.، پرهیز، ف. ( 1388)، «مبانی و تکنیک­ برنامه­ریزی شهری»، انتشارات دانشگاه بین‌المللی چابهار، چاپ اول.

- سازمان برنامه و بودجه (1389)، استان آذربایجان غربی.

- شیرکلائی، ا. (1387)، «سنجش گستردگی شهری و تأثیر آن بر تغییر کاربری اراضیسواحل جنوبی دریای مازندران با استفاده از GIS مورد مطالعه: محور چالوس - نور بین سال­های 1367 تا 1385»، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه زنجان.

- شیعه، ا. (1377)، «مقدمه‌ای بر مبانی برنامه­ریزی شهری»، انتشارات دانشگاه علم و صنعت.

- ضیاء توانا، م.، قادرمزی، ح. (1388)، «تغییرات کاربری اراضی روستاهای پیراشهری در فرایند خزش شهر روستاهای نایسر و حسن­آباد سنندج»، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 68، صص 135-119.

- مرکز آمار ایران، سرشماری نفوس و مسکن کشور، (سال 1385)، استان آذربایجان غربی.

- نظریان، ا. (1381)، «شهرهای جهان آینده؛ کانون فاجعه انسانی با بستر تعامل فرهنگی»، مجموعه مقالات همایشی بین­المللی رویکرد فرهنگی به جغرافیا: بستری برای گفتگوی تمدن­ها، چاپ اول، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

- Ahadnejad Reveshty, M. (2011), The Evaluation and Forecast of Land Use Changes to Urban Area Using Multi-Temporal Satellite Imagery And Gis: A Case Syudy on Zanjan, Iran (1984-2011).

- Bhatta, B. (2010), "Analysis of Urban Growth and Sprawl from Remote Sensing Data; India", Applied Geography, Dept. Computer Science & Engineering Computer Aided Design Centre Kolkata-700032, India.

- Bullard, R.D., G.S. Johnson, and A.O. Torres. (2000), "Sprawl City: Race, Politics, and Planning in Atlanta", Island Press, Washington, DC.

- Burchell, R.W. and Others. (2005), "Sprawl Costs: Economic Impacts of Unchecked Development, Island Press, Washington, DC.

- Chiotti, Q. (2004), "Toroto's Environment: A Discussion on Urban Sprawl and Atmospheric Impacts", Air Programme Director and Senior Scientist, Pollution Probe.

- Downs, A. (1999), "Some Realities about Sprawl and Urban Decline. Housing Policy Debate, 10, 955-974.

- Ewing, R. (1997), "Is Los Angeles-Style Sprawl Desirable? Journal of the American Planning", Association, 63 (1) , 107-126.

- Foran, M. (2009), "Expansive Discourses Urban Sprawl in Calgary" 1945- 1978", Published by AU Press, Athabasca University, 1200, 10011-109 Street Edmonton, AB T5J 3S8.

- Galster, G., Hanson, R., Wolman, H., Coleman, S., and Freihage, J. (2001), "Wrestling Sprawl to the Ground: Defining and Meaturing an Elusive Concept", Housing Policy Debate, Volume 12, Issue 4, PP 681-717.

- Gillham. O. and Maclean, A. (2001), "The LimitLess City: Aprimeron the Urban Sprawl Debate, Island Press", Washington, D. C.

- Malpezzi, S. and Guo, W.K. (2001), "Measuring Sprawl: Alternative Measures of Urban Form".

- Real State Carporation (1974), "The Costs of Sprawl", Detailed Cost Analysis.

-Sierra Club.(2001), "Stop Sprawl: New Research on Population", Suburban Sprawl, and Smart Growth. URL: www.sierraclub.org/sprawl/.

- Sudhira, H.S. and Ramachandra, T.V. (2007), "Characterising Urban Sprawl from Remote Sensing Data and Using Landscape Metrics", Proceedings of 10th International Conference on Computers in Urban Planning and Urban Management, Iguassu Falls, PR Brazil, July 11-13, URL:http: // eprints.iisc.ernet.in/11834/.