تحلیل همدید عوامل موثر در فراوانی روزهای گردوغباری غرب کشور

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آب و هوا شناسی دانشگاه تبریز

2 جغرافیای طبیعی (اقلیم شناسی)، دانشگاه تبریز

3 گروه علوم جغرافیایی دانشگاه پیام نور، ایران

4 جغرافیای طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان شرقی

چکیده

سامانه­های همدیدی موثر در گردوغبارهای غرب کشور براساس داده­های ثبت شده­ ایستگاه­های هواشناسی با استفاده از روش آماری تحلیل مولفه­های اصلی و بکارگیری سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) مورد شناسایی قرار گرفت. برای دستیابی به این هدف از داده­های تعداد روزهای همراه با گردوغبار مشاهده شده در 50 ایستگاه هواشناسی در فاصله زمانی 1986 تا 2005 استفاده شد. نتایج بدست آمده از بکارگیری روش PCA نشان داد که 5 سامانه سینوپتیکی (یا 5 مولفه اول) قادر به تبیین 12/69 درصد واریانس تغییرات فضایی گردوغبارهای غرب کشور است. در گام بعد به منظور شناسایی سامانه­های مذکور، ضریب همبستگی هر یک از ایستگاه­ها با هر یک از مولفه­ها به محیط GIS Arc منتقل و با استفاده از روش درونیابی کریجینگ الگوهای سینوپتیک تاثیرگذار بر گردوغبارها شبیه­سازی شدند. با مقایسه و تطابق نقشه­های استخراج شده با نتایج حاصل از مطالعات انجام شده در زمینه سامانه­های سینوپتیک ایجادکننده گردوغبارها در غرب کشور؛ مشخص گردید که سامانه پرفشار آزور از طریق ایجاد کم­فشارهای گرمائی سطح زمین بیشترین نقش را در پراکندگی فراوانی روزهای گردوغباری در غرب ایران دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Synoptic Analysis of Effective Factors on Dust Frequency in West of Iran

نویسندگان [English]

  • Ali Mohammad Khorshiddoust 1
  • Gholam Hasan Mohammadi 2
  • Atefeh Hosseini Sadr 3
  • Khadijeh Javan 2
  • Abolfazl Jamali 4
1 Department of Geology, University of Tabriz weather
2 Geography (Climatology), University of Tabriz
3 Department of Geographical Sciences, Payam Noor University, Iran
4 East Azarbaijan Geography Department of Environmental Protection
چکیده [English]

The effective synoptic systems on dust events was investigated in the west of Iran based on observed dusty days at 50 meteorological stations using principal component analysis (PCA) and geographical information system (GIS). Results showed that the first 5 components explained 69.11% of spatial variability of dust event variance. For detecting of affective synoptic systems, the computed correlation coefficient of stations with each component (Rotated Component Matrix) was transferred to the GIS environment, and synoptic patterns that affected spatial variability of dust events were simulated through Kriging interpolation method. It was shown that Azores high pressure system has the most effective role in frequency of days with dust in the west of Iran through the creation of surface thermal low pressures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Number of Dusty days
  • PCA
  • Synoptic Systems
  • West of Iran
1ـ براتی، غلام­رضا؛ حسن لشکری و فریبا کرمی (1390)، «نقش همگرایی سامانه­های فشار بر رخداد توفان­های غباری استان خوزستان»، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 22، صص 56-39.

2ـ حبیبی نوخندان، مجید (1376)، «اقلیم و معماری با تأکید بر معماری خاورمیانه»، (ترجمه) فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره64.

3ـ رسولی، علی­اکبر؛ ساری صراف، بهروز و محمدی، غلام حسن (1389)، «تحلیل روند وقوع پدیده اقلیمی گردوغبار در غرب کشور در 55 سال اخیر با استفاده از روش­های آماری ناپارامتری»، فصلنامه جغرافیای طبیعی، شماره9، صفحات 15-28.

4ـ ذولفقاری، حسن و عابدزاده، حیدر (1384)، «تحلیل سیستم­های سینوپتیک گردوغبار در غرب ایران»، مجله جغرافیا و توسعه، پاییز و زمستان 84 ،187-173.

5ـ ذوالفقاری، حسن؛ جعفر معصوم­پور سماکوش؛ شاپور شایگان مهر؛ محمد احمدی (1390)، «بررسی همدید توفان­های گردوغبار در مناطق غربی ایران طی سال­های 1384 تا 1388 (مطالعه موردی: موج فراگیر تیر ماه 1388)»، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی»، سال22، شماره پیاپی43، شماره3 ، صص 34-17.

6ـ عطایی، هوشمند؛ احمدی، فریبرز (1389)، «گردوغبار به­عنوان یکی از معضلات زیست­محیطی جهان اسلام مطالعه موردی استان خوزستان»، چهارمین کنگره بین­المللی جغرافیدانان جهان اسلام، زاهدان.

7ـ علیجانی، بهلول (1376)، « آب و هوای ایران»، انتشارات دانشگاه پیام نور تهران.

8ـ طاووسی، تقی؛ محمود خسروی؛ کوهزاد رئیس­پور (1389)، «تحلیل همدیدی سامانه­های گردوغباری در استان خوزستان»، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 20، صص 118-97.

9ـ مرجانی، سیدصدرالدین (1372)، «بررسی سینوپتیکی بادهای شدید بیش از 15 متر بر ثانیه (طوفان) در خراسان»، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده ژئوفیزیک.

10ـ نوحی، احمد (1373): «هواشناسی عمومی» (ترجمه)؛ انتشارات علمی و فرهنگی تهران.

11ـ همتی، نصرت­اله (1374)، «بررسی فراوانی طوفان­های خاک در نواحی مرکزی و جنوب غربی کشور»، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده ژئوفیزیک.

12- Alpert P., Ganor, G., (1993), “A Jet Stream Associated Heavy Dust Storm in the Western Mediterranean”, J. Geophysical Research, No. 98: PP7339-7349.

13- Barkan J., Kutiel H., Alpert P., Kischa P., (2005), “The Synoptic of Dust Transportation Days from Africa toward Italy and Central Europe”, J. of Geophy. Res. Atmos,110: DO7208.

14- Barkan J. and Alpert P., (2010), “Synoptic analysis of a Rare Event of Saharan Dust Reac-hing the Arctic Region”, Journal of Weather, Vol.65, No. 8, PP. 208-211.

15- Chung-Ming Liu, Chea-Yuan Young, Yen-Chih Lee, (2006), “Influence of Asian Dust Storms on Air Quality in Taiwan”, J. Science of the Total Environment, No. 368, PP 884-897.

16- Dayan U, Hefter J, Miller J, Gutman G., (1991), “Dust Intrusion Events into the MediterraneanBasin,” J. of Applied Meteorology, No. 30, PP1188-1193.

17- Ekstrom Marie, Mctainsh Grant H. and Chappell Adrian (2004), “Australian Dust Storms: Temporal Trends and Relationships with Synoptic Pressure Distributions (1960-99)”, International Journal of Climatology, No.24: PP 1581-1599.

18- Engelstadler, S. (2001), “Dust Storm Frequencies and Their Relationships to Land Surface Conditions”, Freidrich-SchillerUniversity Press, Jena. Germany.

19- Gao Tao, Xu Yongfu, Bo Yuhua, Yu Xiao,(2006), “Synoptic Characteristics of Dust Storms Observed in Inner Mongolia and Their Influence on the Downwind Area (the Beijing-Tianjin Region)”, Journal of Meteorology Application, NO. 13, PP. 393-403.

20- Ginoux P., Prospero J.M., Torres O., Chin M., (2003), “Long-Term Dimulation of Hlobal Fust Fistribution with the GOCART Model: Correlation with North Atlantic Oscillation”, Journal of Environmental Modeling & Software, 19, PP 113-128.

21- Ju-Yeon Lim, Youngsin Chun, (2006),  “The Characteristics of Asian Dust Events in Northeast Asia during the Springtime from 1993 to 2004”, J. Global and Planetary Change, No. 52, PP. 231-247.

22- Kaiser HF. (1958), “The Barimax Vriterion for Snalytic Totation in Gactor Snalysis”, Psychometrica,No.23: 187-200.

23- Meloni D., di Sarra A., Monteleone F., Pace G., Piacentino S., Sferlazzo D.M.,(2008), “Seasonal Transport Patterns of Intense Saharan Dust Events at the Mediterranean Island of Lampe-dusa”, J. Atmospheric Research, No. 88, PP 134-148.

24- Natsagdorj L., Jugdera D., Chung Y.S., (2003), “Analysis of Dust Storms Observed in Mongolia during 1937-1999”, J. Atmospheric Environment, No. 37, PP 1401-1411.

25- Prospero JM. (1996), “Saharan Dust Transport over the Atlantic Ocean and the Medit-erranean: an Overview, in The Impact of Desert Dust across the Mediterranean”Kluver Acad.: Norwell Mass, pp. 133-151.

26- Reiji Kimura, Long Bai, Jiemin Wang, (2009), “Relationships among Dust Outbreaks, Vegetation Cover, and Wurface Woil Water Content on the Loess Plateau of China, 1999-2000”, Journal of Catena, No. 77, PP 292-296.

27- Sebastian Engelstaedter, Ina Tegen, Richard Washington, (2006), “North African Dust em Issions and Transport”, J. Earth-Science Reviews, No. 79, PP 73-100.

28- Taichu Y. Tanakaa B., Yasunori Kurosakia, B., Masaru Chibaa, Takatsugu Matsumuraa, B., Tomohiro Nagaia, Akihiro Yamazakia, Akihiro Uchiyamaa, Nobumitsu Tsunematsuc, Kenji Kaic, (2005), “Possible Transcontinental Dust Transport from North Africa and the Middle East to East Asia”, J.Atmospheric Environment, No. 39, PP. 3901-3909.

29- Tazaki K., Wakimoto R., Minami Y., Yamamoto M., Miyata K., Sato K., Saji I., Chaerun KH., Zhou G., Morishita T., Asada R., Segawa H., Imanishi H., Kato R., Otani Y., Wata- nabe T., (2004), “Transport of Carbon-bearing Dusts from Iraq to Japan during Iraq’s War”, J. Atmospheric Environment, No. 38, PP. 209102109.

30- Turkesh, Murat and Koch, Telat and Sarish, Faize (2009), “Spatiotemporal Variability of Precipitation Total Series Over Turkey”, Int. J. Climatol. No.29: PP 1056-1074.

31- Vanderstraeten P., Lenelle Y., Meurrens A., Carati D., Brenig L., Delcloo A., Offer Z.Y., Zaady E., (2008), “Dust Storm Originate from Sahara Covering Western Europe: A Case Study”,J.  At- mospheric Environment, No. 42 , PP: 5489-5493.

32- World Meteorological Organization (WMO), (1974), “Manual on Codes”, International Codes. WMO Publ., Geneva.